Вы тут

“Такія ж яршыстыя, такія ж самаўпэўненыя... “


У межах Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўкікірмашу для маладых аўтараў ладзяцца мерапрыемствы з мэтай дапамагчы вырашыць праблемы, з якімі яны сутыкаюцца на пачатку творчага шляху. І, безумоўна, стымуляваць творчы працэс. Так, адбудзецца семінар у форме ток-шоу «Літаратурны Алімп: 5 крокаў да поспеху». Пра тое, як дзяржава дапамагае літаратарам-пачаткоўцам, якія перашкоды даводзіцца пераадольваць, у чым для іх адметнасць літаратурнай сітуацыі, мы размаўлялі з дырэктарам выдавецтва «Мастацкая літаратура».


— Сёння ёсць розныя праграмы падтрымкі маладых літаратараў, на якія дзяржава выдаткоўвае грошы. Як вы лічыце, ці дастаткова пачаткоўцам гэтай увагі?

— Увагі шмат. Калі сам быў маладым, пачынаў пісаць, тады конкурсаў ніякіх не было. Толькі часопіс «Маладосць» напрыканцы года ўручаў прэміі сваім лепшым аўтарам. Сённяшнюю сітуацыю нельга параўнаць з тагачаснай, яна вельмі змянілася. Выдаць першую кніжку сёння не праблема. Увайсці ў літаратурнае «мора» прасцей, але вельмі лёгка ў ім згубіцца і нават патануць. Таму сёння большая неабходнасць у падтрымцы маладых і з боку дзяржавы, і з боку выдавецтваў, і з боку часопісаў.

— У адны дзесяцігоддзі ў літаратуру прыходзіла мала аўтараў, мінала некалькі — і, наадварот, вельмі шмат. Можна параўнаць з хвалямі. Ці паўтарае цяперашняя сітуацыя тое, што ўжо было?

— Самая магутная хваля была ў 20-я гады. З 1923 па 1925-ы ў «Маладняк» прыйшло некалькі соцень чалавек. А засталося ў літаратуры некалькі дзясяткаў. Сёння, як ні дзіўна, амаль праз 100 гадоў, такая ж магутная хваля.

— Тыя, хто прыходзяць у літаратуру цяпер, нарадзіліся, калі Беларусь атрымала незалежнасць. Можа, гэта і ёсць галоўная прычына такога ўздыму?

— Прычын шмат. У жыцці многіх бывае перыяд, калі хочацца выказаць свае перажыванні, пачуцці, думкі зарыфмаваўшы. Але чым менш магчымасці так сябе рэалізаваць, некаму гэта данесці, тым хутчэй гэты перыяд праходзіць. Сёння ж ёсць шанс адразу данесці ўсё да шырокага чытача праз тыя ж сацыяльныя сеткі. То-бок, акрамя незалежнасці, яшчэ прычына — магчымасць знайсці свайго чытача, атрымаць каментарыі...

— Што цяпер трэба маладым, каб выдацца ў «Мастацкай літаратуры»? Быць пераможцам у конкурсе?

— Неабавязкова, таму што не ўсе бяруць у ім удзел. Нехта лічыць сябе самадастатковым і без удзелаў у конкурсах, нехта піша аповесць, а па ўмовах конкурсу — гэта не той фармат. Трэба іншае: павінен быць арыгінальны твор, які б зачапіў і стала зразумела, што чалавек шукае не проста сябе ў літаратуры, а сябе непадобнага да іншых. Прычым ліха закручаны сюжэт яшчэ не значыць, што твор добры. Бывае, што чытаеш нешта бессюжэтнае і не можаш адарвацца да апошняй кропкі. Літаратура — рэч вельмі загадкавая. Добрыя аўтары за чытачом не ганяюцца, не мараць, каб па іх кніжкі стаялі чэргі ў кнігарнях. Але іх можна перачытваць і кожны раз знаходзіць нешта новае. Таму малады аўтар мусіць ставіць перад сабой задачу: не мільёны, а адзін чытач, які будзе яго перачытваць, пасля кожнай старонкі рабіць паўзу і рэфлексаваць аб нечым сваім. Калі вобраз і думкі аўтара выклікаюць у чытача ўласныя вобразы і думкі — вось да гэтага трэба імкнуцца, такое і будуць чытаць.

— Каго з маладых аўтараў «Мастацкая літаратура» выдавала? Для чыіх твораў уласціва такая ўніверсальнасць?

— Я вельмі быў уражаны раманам Ксеніі Шталянковай «Адваротны бок люстра», нават не верылася, што яна напісала яго ў 16 гадоў. Вельмі добры і цікавы празаік. Толькі што выйшла першая кніжка з серыі «Час 21» — гэта проза XXI стагоддзя, што нясе ў сабе ўсе прыкметы новай эпохі. Дэбютавала ў серыі Станіслава Умец — маладая аўтарка, якая піша фэнтэзі. Вельмі жыццёвая проза — не думаеш, калі чытаеш, што гэта нерэальна, бо там тыповыя праблемы і сітуацыі.

— Адкуль усе гэтыя імёны бяруцца? Яны выраслі ў беларускамоўным асяродку? Іх бацькі мелі адносіны да творчасці?

— На гэта пытанне проста было адказаць у часы маёй маладосці: тады ў літаратуру прыходзілі з філфака каля 90% аўтараў. Там існавала магутнае аб’яднанне «Узлёт», якім кіраваў Алег Лойка, — з яго прыйшлі ў літаратуру многія паэты. Сёння большасць аўтараў прыходзяць з абсалютна іншых прафесій, вельмі часта тэхнічных, ідуць адусюль... І гэта радуе, бо людзі новых прафесій прынясуць у літаратуру нейкі новы погляд, новыя тэмы. У мой час толькі адзін прыклад падобны быў: Галіна Булыка — хімік, і вобразы яе абсалютна не «філфакаўскія». Думаю, што і сённяшнія маладыя прынясуць нешта сваё, са сваіх прафесій.

— На якія тэмы пішуць маладыя?

— На розныя. Цэнтральных тэм няма і не можа быць. Яны стараюцца шукаць у літаратуры нешта новае. Калі пачытаеш «Маладосць», бачыш усю разнастайнасць жанраў: ад фэнтэзі да дакументалістыкі, нон-фікшн. І гэта вельмі добра, бо існуе большы выбар, на што арыентавацца, дзе сябе спрабаваць.

— У чым галоўнае адрозненне цяперашніх маладых ад маладых вашага пакалення?

— Цяперашнія маладыя такія ж яршыстыя, такія ж самаўпэўненыя, якімі былі і мы ў маладосці. Але сённяшняя моладзь больш дыстанцыявалася ад сваіх старэйшых калег. Можа быць, таму, што наш творчы лёс больш залежаў ад «жывых класікаў». Былі сярод старэйшых і тыя, з каго мы за вочы пакеплівалі, але шмат і тых, каго шчыра паважалі, чые творы з захапленнем чыталі, у каго вучыліся. Што да творчасці... Мне здаецца, цяперашнія маладыя вельмі лёгка і дарэмна змірыліся з тым, што на літаратурнай сцэне яны выконваюць другасныя ролі, а то і выступаюць у масоўках у параўнанні са сваімі папярэднікамі, якія першыя кніжкі выдавалі за савецкім часам. Ці не адсюль у іх творах шмат драбнатэм’я, самакорпання, асабліва ў паэзіі. Шмат «я», за якім няма характару, няма асобы. Таму што само па сабе «я» павінна ствараць партрэт пакалення, эпохі. Але гэтага партрэта якраз не хапае. Ёсць мазайка — кожнае шкельца цікавае па-свойму, але скласці агульны малюнак часу вачыма маладых не атрымліваецца. Я, відаць, зараз гавару пра нейкія звышзадачы, але заўсёды чакаеш прыходу творцы, каторы мог бы скласці мазайку ў нешта цэлае, як гэта зрабілі ў свой час геній Купалы альбо геній Мележа, якія сталіся выказнікамі цэлай эпохі. І я веру, што такі творца з’явіцца. Сёння мы яго яшчэ не ведаем, а заўтра ўжо ўсе пра яго гавораць: як, напрыклад, прыйшоў у літаратуру Анатоль Сыс.

— Перспектывы ў сённяшніх маладых ёсць?

— Безумоўна! Нельга сказаць, што яны больш ці менш таленавітыя, але яны больш літаратурна дасведчаныя, падкаваныя ў плане пісьменніцкай працы — вельмі хутка праходзяць шлях ад бездапаможна-наіўных напаўдзіцячых вершаў ці прозы да вартых рэчаў: не ідуць паступова, па прыступках, а пераскокваюць цераз некалькі. Гэта нейкі генны вопыт, назапашаны чалавецтвам. І размова тут не толькі пра нашу літаратуру, а ўвогуле пра сусветную. Дык вось гэтай самай першай прыступкі наіўных вершаў у сённяшніх маладых ужо няма. І іх не вучылі таму ў школе, проста на творчасці адбіваецца іх ранняе сталенне. Такім чынам, на старце яны больш моцныя за сваіх папярэднікаў. Але гэтага мала. Бо да фінішу далёка.

— Прагрэс ідзе нашмат хутчэй, чым мяняецца чалавек. Душа, якой хочацца выказацца, увогуле не змяняецца. Ці відаць гэта па творах маладых?

— Невыпадкова гавораць: усё, напісанае ў сусветнай літаратуры, ужо ёсць у Бібліі. Таму да яе пастаянна звяртаюцца. А калі б мянялася душа, то мы б ужо забыліся на творы Шэкспіра — але яны актуальныя. Тое ж можна казаць і пра наш фальклор, народныя казкі і песні. І сённяшнія маладыя, калі пачынаюць пісаць, як бы ні шукалі нейкіх новых форм, усё адно выказваюць тое, што ў іх закладзена продкамі. Напісаць штосьці такое, пра што ўвогуле не пісалі, — па-мойму, немагчыма...

— Цікава, а што ў іншых краінах? Ці істотна адрозніваецца сітуацыя?

— У кожнай краіне свае асаблівасці датычна літаратурнай сітуацыі, але ёсць агульнае: душы людзей, незалежна ад таго, дзе яны жывуць, гавораць на адной мове і выказваюць адны і тыя самыя думкі і пачуцці. А пасля — глабалізацыя, яна ж закранае не толькі эканоміку, але і культуру, у тым ліку і літаратуру. Вазьміце класічную кітайскую літаратуру: ніхто не спрачаецца, што яна надзвычай самабытная, непадобная да еўрапейскай. Але калі чытаеш сённяшняга кітайскага жывога класіка Мо Яня, адчуваеш у яго творах шмат набліжанага да еўрапейскай манеры пісьма. Тое ж — калі прыгадаць творчасць папулярнага японскага пісьменніка Харукі Муракамі. Я ўжо не кажу пра апошняга нобелеўскага лаўрэата брытанца японскага паходжання Кадзуа Ісігура. Разам з тым і Янь, і Муракамі, і нават Ісігура сваімі каранямі ўсё роўна засталіся ў роднай глебе, у шматвяковай культуры сваіх народаў, адтуль жывіцца іх творчасць — таму і застаецца вельмі самабытнай, а тым і цікавай у розных краінах свету.

Размаўляла Таццяна БУДОВІЧ-БАРАДУЛЯ

Каментары

Мелкотемье и отсутсвие жизненного опыта,"тепличный"образ реального жития и быта и порождают глубокий застой сегодняшнего состояния творческой"моладзи".Я почти три года анализировал"науяу" этот феномен,который назвал"одноламповым"...Выпускник БГУ 2018г-сымон Ганак........
Кали вучыуся амаль тры гады на Кальварыйскай як бы иснавау на другой планеце: на зямли добразычливасьци,усмешак, як бы арау поле белорушчыны-амаль усюды матчына мова,павага да мяне студэнта-70 гадовага дзядзьки и дзядули... Маци Боская адчыни вочы амафорам Тваим народу беларускаму,шматпакутнику сусветнаму........

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Калі адукацыя «захрасне» ва ўчарашнім дні, лічбавае грамадства не свеціць

Калі адукацыя «захрасне» ва ўчарашнім дні, лічбавае грамадства не свеціць

Лічбавая трансфармацыя — не мода і не часовая з'ява.