Вы тут

Жменька слоў. І... цэлы раман


Вядомая беларуская пісьменніца Лідзія Арабей (светлай памяці) за свае амаль 90 і пабачыла, і напісала шмат.

Казала неяк, што родзіч званіў — пад уражаннем ад яе «Паласы дажджу». «А гэта пра што?» — паспрабавала ўспомніць Лідзія Львоўна (бо калі тое было). — «А вы пачытайце, — «падказаў» сваяк. — Гэта вельмі цікава!»

Не ў памяці, ці засела за тую «Паласу...» шаноўная аўтарка. А вось я свае зборнікі абразкоў «Праз каханне», «Каб сказаць... І пачулі» надоечы пагартала. Цікава было, асабліва — пра нас, пра жанчын.


Толькі праўду...

«З чаго пачынаецца ваш дзень?» — любяць пытаць журналісты ў палітыкаў ды зорак эстрады.

Адна з іх (мы гадоў 20 знаёмыя) адказвала так: «З кубачка кавы і цыгарэты». Што, між іншым, чыстая праўда. Але...

Кажу, што ведаю: жыве гэта зорачка ў звычайным панэльным доме. Жыве з дачкою і зяцем. Яны цяпер малое чакаюць. І курыць у хаце... Ды божа барані!

Таму цешча, прадраўшы вочы і ўскінуўшы на плечы халат, паўзе на кухню і ўжо з яе — на лесвічную пляцоўку, у ціхі куток, дзе смеццеправод. На суседчыну скрынку з бульбай яна ставіць попельніцу і кубачак з кавай, на сваю — садзіцца сама, запальвае цыгарэту, пачынае дзень.

...Знаёмы рэдактар некалі казаў: «Народ павінен ведаць праўду! Толькі праўду! Але не ўсю».


Дзве дачкі, дзве маці

Сіла слоў, сіла прыкладу... Пятроўна гады тры таму ўсё да капейчыны з «панчохі» выграбла, гараж прадала, сватоў «страсянула», у крэдыты па вушы ўлезла, але кватэру для дзяцей — для дачкі з зяцем, для ўнучкі — пабудавала!..

Што цікава, прыяцелькам, блізкім сваім расказвала потым не столькі пра цяжкасці, колькі пра тое, як яны атрымалі ключы, як першы раз і разам паехалі глядзець тыя апартаменты: кухня 13 квадратаў, калідор — 16... Малая па пакоях адразу панеслася... А вось дачка — наадварот: тут жа, у калідоры, села на падлогу, абхапіла рукамі твар і, не могучы верыць шчасцю, заплакала: «Мама, мамачка... Мы?.. Тут... будзем жыць?!»

Узнагародзіла, карацей, аддзячыла. Яна — сваёй маці. І на гэткі ж подзвіг (у імя дзяцей) падбіла чужую...

Аднак яе дачка, атрымаўшы ключы, у калідоры не спынілася — спакойна, па-гаспадарску прайшлася па кватэры. А прамовіла толькі адно:

— Блін, дзе ж грошы ўзяць, каб гэта абставіць?!


Па законах

Жыццё ў палоску. Суседка па дачы яшчэ ўчора, здаецца, шчаслівай была — хвалілася, якое ўдалае насенне купіла, як хораша ўсё ўзышло. А сёння заміж любасці — злосць.

— Мама «памагла», — абураецца на ўвесь голас. — І прасіла ж яе: «Не ідзі ў гарод. Я сама ўсё прапалю...». Дык жа не — улезла! Агуркі — праз адзін павырывала (ведама, не дабачыць...), а моркву (такая градка была!) — ледзьве не ўсю!

...Закон жыцця: матуля (хай нямоглая, старая) хоча нешта рабіць, хоча дапамагчы дачцэ, бо шкадуе яе.

А дачка — моркву...

Пакуль маці жывая.


Жах

Вёска. Крамка. Міні-мітынг. У сэнсе, тры кабеткі сышліся, гавораць пра мужоў — і, між іншым, нічога ўсцешнага, бо ў адной ён горкі п'яніца, у другой — «яшчэ той кішкамот»...

— От Соньцы добра! — зайздросцяць абедзве трэцяй. — Ніхто галаву ёй не дурыць, ніхто яе кроўку не п'е — адна! Сама сабе начальніца, што хоча, тое і робіць.

Сонька ўсміхаецца, Сонька — не пярэчыць, яна нават згаджаецца, калі кажа ім:

— Ну, мне найлепей, «што хачу, тое і раблю»: стану плот гарадзіць — есці не варана, стану есці варыць — плот не гароджаны...

І нават паскардзіцца на гэта няма каму.


«Мы все учились...»

Антонаўне гадоў пад 40, відаць... І «ўсё пры ёй», а не замужам — нават не была... Чаму — пытацца няёмка. А здагадвацца...

Фаіна Ранеўская ў старасці і, відаць, напаўжартам расказвала, як першы раз закахалася (у артыста, у свае 19), як пакутавала, як прагна хацела, каб ён заўважыў, звярнуў на яе ўвагу. І як цуд той нарэшце адбыўся.

— Дзетачка, ты ж ля тэатра пакой здымаеш? — неяк спытаў каханы. — То вечарам я зайду...

Дзяўчо ад шчасця ледзь не памерла — грошай пазычыла, стол накрыла, а ўжо прыбралася...

Ён прыйшоў — позна, нападпітку і з... іншай жанчынай. Сказаў: «Дзетачка, пагуляй дзе-небудзь пару гадзін».

Так «пераехалі» Фаіну. Легендарную...

І ці толькі яе?

Пытанні «на засыпку», на роздум: калі б ведалі, кім яна стане, можа, не, пераязджалі» б? А калі б не «пераязджалі», то ці стала б яна тым, кім стала?


Два лёсы...

Аўцюкоўцы (рэха фестываляў) да ўвагі прывычныя: ахвотна пазіруюць перад камерамі, ахвотна адказваюць на любыя пытанні. Тым больш што складанага ў іх нічога. Накшталт... «Калі ж вы ткалі-вышывалі?» — пытаю ў адной аўцючкі. «Па начах ды калі каровак пасціла», — адказвае тая. «А дзе працавалі?» — «На хверме... Усю жысь. І дома... Як вол, бо чацвёра дзетак». — «А ці добры ж мужык?» — «Ды не дай бажок! І піў, і біў, і з хаты выганяў... З дзецьмі ўвесь час у палі ўцякала. Добра, як у стог дзе заб'ёмся, — я іх сабою накрыю... А раз не дагледзела — хлопчык мой ножкі падмарозіў. З фельчаркай ледзь адцерлі. Помніш?» — звяртаецца яна да «хлопчыка».

Той побач стаіць (па камплекцыі — як шафа з антрэсолямі), слухае, згодна ківае. Маці — радуецца, бо такі падняла, нягледзячы ні на што, у людзі вывела — усіх чацвярых, можа ганарыцца цяпер і сабой, і дзецьмі. Аднак... Гэта няёмка, нясціпла, таму аўцючка «адступаецца»: ужо сама пытае ў пажылой жанчыны, што побач: «А як жа вы?.. У вас колькі дзетак?»

Тая неспадзеўкі губляецца, ды дзявацца няма куды — спакойна адказвае, што замужам не была, дзяцей не мае...

Значыць, не раджала, не няньчылася, не начавала ў стозе, не плакала (ні ад уласнага бяссілля, адціраючы тыя ножкі, ні ад радасці за першыя словы), не перажывала, не пакутавала...

Дзве жанчыны (адна ўсю жытку білася, як вада ў віры, другая, можна сказаць, стаяла на беразе) — два лёсы.


Формула любові

...Сцежкі іх не адразу сышліся: Маша на той час набылася ўдавой, Косця — двойчы жаніўся і двойчы разводзіўся. Але ж пажаніліся, жытло набылі, забралі бацьку яго старэнькага — разам жывуць, хоць гэта і цяжка: не тыя ўжо нервы, не тыя характары. Ён ледзь што — «у бутэльку», яна — таксама: за свае «вандзэлкі»...

Пахапа́ла днямі (чарговы раз), выскачыла на вуліцу да сваёй машыны і, глынуўшы сцюдзёнага паветра, трохі працверазела — ад думак: «А што далей? Куды ісці і ехаць? Дамоў? Дык там жа дачка, зяць... Там (і амаль паўсюль!) сем'і... А ёй, значыць, зноў адной? За якія грахі? Чаму?»

Свёкар следам выйшаў, спытаў:

— Ты куды гэта, донечка? Што надумала? Давай свае сумкі — пойдзем назад... Я зараз свінцы замяшаю, каб табе лягчэй было; па бульбачку ў склеп схаджу...

«Каб табе — лягчэй было»...

Ці не ў гэтым, да болю простым, формула любові?

Чалавеку разам з жыццём Бог дае крыж. Потым — сілы, каб несці. І акружэнне, якое ў цяжкія хвіліны будзе спрыяць, падстаўляць плячо. Альбо... не будзе.


Арыфметыка

«Во, на ўдаву і лапаць брэша!» — уздыхае Наташа і гаворыць пра чарговую крыўду. Мужчына знаёмы ёй з сынам адпачынак абяцаў. Расказаў, якое возера там (тут, у Беларусі), якія сосны, як смачна гатуюць... А галоўнае — нядорага. Ён усё абяцаў уладзіць, нават аплаціць!

Яна з той радасці дзве вуды малому купіла:

— Паверыла... Дурніца!

— Не, ты проста маладая, — па-старэчы ўздыхаю я і расказваю любімую байку пра дзвюх жанчын. Яны неяк раз кавалераў да сябе запрашалі. «Так, — гаварыла старэйшая, — клічам 32 чалавекі» — «Божухна, а навошта столькі?» — жахнулася маладая і пачула: «Па-першае, з 32 — 16 не прыйдзе, з 16 — 8 прысунуцца п'янымі, з 8 — 4 (потым акажацца) ужо не мужчыны, а па два...»

Наташа смяецца і, запамінаючы, загінае пальцы:

— Як-як? 16 не прыйдзе?..

Хто папярэджаны — той узброены. Хоць бы псіхалагічна.


Каб зразумелі

Сяброўкі завуць яе Птушкай. Відаць, таму, што яна заўсёды ў «палёце», заўсёды ў клопатах — пра матулю, дачку, унучку, пра чужых дзяцей з гарадскога хоспіса, пра знаёмых, незнаёмых і толькі потым ужо — пра сябе...

Зрэшты, зараз гэты клопат ці не самы галоўны, бо яна шукае... працу — новую.

Галоўнае, старую сваю Птушка любіла і добра ведала, яна хацела і магла працаваць. Але...

Гэта некалі ніхто не глядзеў на ўзрост: працуеш — працуй! Хоць у 90, калі спраўляешся. А потым — за абнаўленне кадраў узяліся, кантракты ўвялі.

...Тым, хто гэта зрабіў, Птушка спачатку зычыла шмат чаго. Цяпер — хіба таго, што мае сама. Гэта значыць, каб ім таксама без дай прычыны не падпісалі кантракты; каб «пасадзілі» (як большасць) на, мякка кажучы, сціплыя пенсіі; каб на тыя грошы ды ў горадзе яны паспрабавалі «пражыць» і, калі гэта не атрымаецца, пашукаць працу. А галоўнае, каб ім тады (з іх адукацыяй і працоўным досведам) таксама прапанавалі — у лепшым выпадку — «пасады» падмятайлаў ці фасоўшчыкаў круп.


Жменькай слоў

Мужчына...

Падалося, прыстойны?

Падалося, разумны?

Падалося, добры?

Падалося, звярнуў увагу?!

Паглядзела бліжэй — падалося.


Марыць не шкодна

У Кацюшы — папугай. Не звычайны, бо гаворыць, і, дарэчы, не абы-што. Ну вось напрыклад, сабрала Каця сняданак, папугай вокам кінуў і кажа: «Шык-коўна!», стала адзявацца-раздзявацца, ён зноў тут як тут: «Шык-коўна! Шык-коўна!»

Божухна, калі б кожнай з нашых жанчын хоць адзін раз на дні хтось казаў гэта слова...

Ці трэба пісаць, што яны зрабілі б?


Па дарозе

Штодзённае, жаночае — нешта прыгатаваць, памыць, прыбраць, купіць... Шматлікія «трэба»: дома — адны, на працы — другія...

І толькі па дарозе — з дому на працу і з працы дамоў — можна «адарвацца»: калі пашанцуе — сесці, дастаць з сумкі кніжку, газету і пачытаць.

Альбо (калі сесці не пашанцуе) — паглядзець, як сплывае апошні снег, як вяртаюцца ў гнёзды птушкі, як прыгожа апранаюцца (ці распранаюцца?) дзяўчаты, як прыходзіць на зямлю вясна і праходзіць жыццё...

Незалежна — бачыш ты гэта ці не.

Валянціна Доўнар

Р. S. ...Настаўніца спытала ў дзяцей: «Што вы дорыце сваім любімым 8 Сакавіка?» — «Кветкі! Малюнкі! Цукеркі!» — зашумелі вучні. «А можна і песню... — дадаў адзін, — калі больш няма чаго».

У мяне — ёсць. Верш:

Кожны ранак ёсць прычына

Дыфірамбы пець жанчынам

І прасіць іх, дарагіх,

Ад бяды і адзіноты,

Ад нястачы і нудоты

Берагчы найперш малых,

Берагчы сваю Айчыну,

Берагчы свайго мужчыну

І... йшчэ парачку чужых!

Усміхнуліся? Цудоўна! Так і хадзіце! Бо ўсмешка (гэта навукова даказана) ёсць самы лёгкі, самы танны і ўніверсальны спосаб упрыгожыць сябе. І свет.

Перад святамі.

Р. Р. S. Насамрэч перачытаць што-кольвек з тысяч абразкоў прымусіў тэлефонны званок: спадарыня Амельянюк з Брэста пыталася, ці ёсць у продажы ды бібліятэках згаданыя кнігі? Месцамі — цалкам магчыма — пытайцеся. Чытво, вядома ж, на аматараў, але ім, як падаецца (сам сябе не пахвалі — так і памрэш...), задавальненне гарантаванае.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.