Вы тут

Выйшла кніга Алеся Разанава «Такая і гэтакі: талакуе з маланкай дождж»


Сёлета выдавецтва «Мастацкая літаратура» зрабіла каштоўны падарунак усім аматарам айчыннага прыгожага пісьменства: сапраўдным святам стаў выхад кнігі пункціраў Алеся Разанава «Такая і гэтакі: талакуе з маланкай дождж».


Алесь Разанаў — асоба маштабная, сучасны беларускі Праметэй, вынаходнік новых форм, наватвораў, сталкер у паэзіі. Яго творы — найлепшы сродак пашырэння альбо змянення свядомасці. Варта разгарнуць кнігу Разанава і ўдумліва прачытаць яе ад пачатку да канца. Шмат часу гэта не зойме (пункціры — невялікія вершы часцей з 3-х — 5-ці альбо крыху болей радкоў), а эфект — ашаламляльны!

Якім чынам паэт сягае ў невядомае? Дакладней, у вонкава добра вядомае, у самае звычайнае, паўсядзённае, тое, з чым мы паўсюль судакранаемся, што ў нас пад нагамі альбо відаць з акна? Так, сталкер — чалавек, які выконвае штодзённыя дзеянні нязвыклым чынам і назірае за сабой; які прабіраецца на небяспечную тэрыторыю ці аб’ект з мэтай даследавання. А. Разанаў заглыбляецца ў метафізічную прыроду рэчаў. Яго можна параўнаць з рудакопам, які кіркай здабывае для людзей нешта карыснае, заглыбляючыся ў пароду. Чым глыбей, тым больш здабычы, тым шырэй прастора сэнсаў, асацыяцый, алюзій, тым большая ўнутраная свабода. Куды скіраваны яго позірк: ва ўласную душу ці вонкі? Давайце паспрабуем пайсці следам, прыглядаючыся да паэтычных вобразаў:

***

У старажытным парку

раптоўна ўзляцелі

гурмой вароны:

нібы жывая істота,

у галінах вагаецца крык

і ўспуджвае наваколле.

 

***

Лужына.

Захапіла

Жоўты кляновы ліст

і зашклілася лёдам:

е й н ы!..

Першае, на што звяртаеш увагу, — наколькі яркая вобразнасць! Каб так адчуваць, мала глядзець толькі ўнутр сябе ці ў прастору. Трэба бачыць адначасова ўсё і паўсюль: што навокал, што ў небе і побач і, вядома, ва ўласнай душы. Але не толькі ва ўласнай: у душы кожнай рэчы, з’явы, жывой істоты. І мала адно глядзець: трэба пераўвасобіцца ў рэч/з’яву/істоту, уцялесніцца: адчуваць яе скурай, чуць яе вушамі, ісці на яе лапах, ляцець на яе крылах, спяваць яе голасам альбо ўрасці ў прастору яе непарушнасцю.

 І нашмат глыбей разумееш верш, які выказвае адзін з сэнсаў паэтычнага крэда А. Разанава:

***

Перакладаю шэпт дажджу,

пагляд вачэй,

трымценне гаю…

Кранаю,

слухаю,

гляджу,

я не пішу — перакладаю.

Пункціры — форма верша, дзе першасны філасофскі змест. Паэт імкнецца спасцігнуць неспасцігальнае. І — спасцігае. Вялікае — праз дробнае, сусвет — праз сябе, вечнасць — праз імгненне, адлегласць — праз крок. А як трапна, як дакладна!

***

Выбіўся з рытму часу —

падаю

ў бездань часу.

 

***

Я — рака.

Цяку ад таго,

дзе быў,

кім стаў…

А яно даганяе мяне берагамі.

 

***

Як стары мудры вуж

шукае вузкае выйсце,

каб скінуць старую скуру —

так і я патаемнай вужовай

натурай

 шукаю сабе перашкоды,

хоць і пярэчыць гэтаму розум.

 

Галоўнае ў імкненні спазнаць, спасцігнуць — разуменне, што развіццё магчымае толькі праз пераадоленне, толькі праз перашкоды. Бо каб да чагосьці новага дацягнуцца, увабраць яго ў сваю ўяўную абалонку, дзе яно будзе «стрававацца» мазгавымі клеткамі, трэба выйсці з зоны камфорту, выйсці за звыклыя рамкі, са старой абалонкі, перамагчы сябе ранейшага. Гэта магчыма, калі ёсць смага. Яна — рухавік унутранага згарання, тое, што не дае спакою, увесь час штурхае да дзеяння. Так, кітайскія мудрацы ніколі не жадаюць добраму чалавеку, каб усе яго мары здзейсніліся, а толькі каб здзейсніліся напалову, бо інакш не будзе сэнсу жыць далей. Таму лірычны герой і шукае тое, што дасць яму новага сябе. І пазнае сябе… паўсюль у прыродзе:

***

Лопаецца на каштане

пупышка:

ого як няпроста

вылузвацца з абалонак!..

Ведаю, ліст.

Адметна, што рэчы, з якіх лірычны герой пачынае вандроўку ў метафізічны свет, у пазарэальнасць — не нейкія адмысловыя, а самыя рэальныя. Так, улюбёныя «трампліны», ад якіх ён адштурхоўваецца, ва ўсіх навідавоку, звыклая панарама вясковага (альбо, крыху радзей, гарадскога) побыту, наваколля: птушкі, дрэвы, лісцё, карэнне, сонца, неба, аблокі, сцежка, крокі, сляды, поўня, камяні, снег, трава, маланка, гром, навальніца, рака, мост, цемра, варона, грак, плот, аканіцы, вокны, чмялі, бэз, вецер, чарот, дым, туман… Паэт не імкнецца быць разнастайным, абіраючы «матэрыял» для творчасці. Наадварот, усё з пералічанага — тое, да чаго ён звяртаецца пастаянна, кожны раз паглыбляючыся ў сэнс, наноў і наноў яго адшукваючы (прычым ён вельмі ашчадны са словамі, вельмі лаканічны, але выкарыстоўваючы мінімум сродкаў, глыбей уваходзіць у самую сутнасць з’явы). Вось адзін з яго любімых вобразаў:

***

Прачнуўся ўночы:

па чорных дахах

кралася жоўтая поўня,

кагосьці высочваючы —

ці не мяне?

 

***

Зіхоткая поўня —

акно,

з якога

глядзіць у душу нябыт.

Даследчыкі менталітэту сцвярджаюць: у беларусаў сувязь з Богам вертыкальная, праз космас. Таму і бачыцца знакавым для разумення саміх сябе на гэтай зямлі яшчэ адзін з улюбёных вобразаў не толькі А. Разанава, але й шмат каго з айчынных творцаў:

***

Кружацца ў вышыні буслы —

неўзабаве вырай.

Пазіраем на іх —

і паглядам адлюстраваным

бачым сябе.

Бусел — сакральны сімвал нашай зямлі, нашай сутнасці. І пакуль буслы вяртаюцца з выраю (а яны не могуць не вяртацца), мы жывём і жыць будзем, бо мы — адно цэлае (знітаваныя, злучаныя нябачнымі каранямі і кронамі на ўсіх метафізічных узроўнях). Разуменне гэтага быццам і было недзе побач, але аформілася ў словы толькі пасля прачытання новай кнігі Алеся Разанава, якога натхняе на новыя творы… само жыццё.

Яна БУДОВІЧ

Загаловак у газеце: ...Паглядам адлюстраваным бачым сябе

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.