Вы тут

Канстытуцыя — Асноўны Закон грамадства і дзяржавы


15 сакавіка — Дзень Канстытуцыі, адно з галоўных свят суверэннай беларускай дзяржаўнасці. У гэты дзень у 1994 годзе шляхам усенароднага рэферэндуму была прынята Канстытуцыя незалежнай Беларусі. У ёй увасобіліся духоўныя і прававыя каштоўнасці беларускага народа, агульнапрызнаныя дзяржаўна-прававыя ідэі ўсяго чалавечага грамадства. Са змяненнямі і дапаўненнямі, прынятымі на рэспубліканскіх рэферэндумах, якія адбыліся ў 1996 і 2004 гадах, амаль чвэрць стагоддзя Канстытуцыя з'яўляецца Асноўным Законам грамадства і дзяржавы.


Упершыню ў гісторыі беларускай дзяржавы чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі абвешчаны найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы, замацаваны абавязак дзяржавы выконваць іх і абараняць. Канстытуцыйна-прававому статусу чалавека прысвечана больш як палова артыкулаў Канстытуцыі. Яны прадугледжваюць, што дзяржава гарантуе правы і свабоды грамадзян Беларусі, замацаваныя ў Канстытуцыі, законах і прадугледжаныя міжнароднымі абавязацельствамі дзяржавы, забяспечвае свабоду, недатыкальнасць і годнасць асобы.

Згодна з Канстытуцыяй, дзяржаўныя органы, службовыя і іншыя асобы, якім даверана выкананне дзяржаўных функцый, абавязаны ў межах сваёй кампетэнцыі прымаць неабходныя меры для ажыццяўлення і абароны правоў і свабод асобы. Прадугледжана таксама адказнасць грамадзяніна за няўхільнае выкананне сваіх канстытуцыйных абавязкаў. Прынцып узаемнай адказнасці грамадзяніна і дзяржавы складае аснову балансу канстытуцыйных каштоўнасцяў.

Гэтыя і іншыя палажэнні Канстытуцыі выступаюць моцнай прававой асновай свабоднага і годнага развіцця чалавека. На дзесяцігоддзі ўперад яны сталі вызначальным крытэрыем дзейнасці дзяржавы, усіх яе органаў, інстытутаў грамадзянскай супольнасці.

Канстытуцыя вызначае ўстоі дзяржаўна-прававой сістэмы Рэспублікі Беларусь, абвяшчае яе дэмакратычнай сацыяльнай прававой дзяржавай, у якой народ з'яўляецца адзінай крыніцай дзяржаўнай улады і носьбітам суверэнітэту.

У адпаведнасці з Канстытуцыяй, дэмакратыя ў Рэспубліцы Беларусь дзейнічае на аснове разнастайнасці палітычных інстытутаў, ідэалогій і поглядаў. Свабода поглядаў, перакананняў і іх свабоднае выказванне, права на свабоду аб'яднанняў гарантуюцца кожнаму. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права ўдзельнічаць у вырашэнні дзяржаўных спраў як непасрэдна, так і праз свабодна выбраных прадстаўнікоў.

На аснове Канстытуцыі ўмацоўваецца сацыяльная дзяржава. Канстытуцыйныя прынцыпы і нормы вызначаюць патрэбнасці чалавека ў годным жыцці і развіцці ў якасці мэты функцыянавання ўсіх формаў уласнасці, сацыяльных інстытутаў. У Рэспубліцы Беларусь ахоўваецца здароўе грамадзян, гарантуюцца правы на працу і адпачынак, адукацыю, сацыяльнае забеспячэнне, спрыяльнае навакольнае асяроддзе, на ўдзел у культурным жыцці. Пад абаронай дзяржавы знаходзяцца шлюб, сям'я, мацярынства, бацькоўства і дзяцінства. У мэтах паляпшэння ўмоў жыцця ажыццяўляецца кантроль за рацыянальным выкарыстаннем прыродных рэсурсаў. Адпаведныя напрамкі дзейнасці сацыяльнай дзяржавы рэалізуюцца згодна з прынцыпам сацыяльнай справядлівасці, сацыяльнай абароненасці і сацыяльнай салідарнасці.

У Рэспубліцы Беларусь як прававой дзяржаве зацвярджаецца вяршэнства права. Канстытуцыя з'яўляецца актам прамога дзеяння і замацоўвае асноватворныя прынцыпы і нормы рэалізацыі важнейшых грамадскіх адносін. Дзяржава, усе яе органы і службовыя асобы дзейнічаюць у межах Канстытуцыі і прынятых у адпаведнасці з ёю актаў заканадаўства. Паслядоўнае развіццё канстытуцыйных прынцыпаў і каштоўнасцяў у заканадаўстве забяспечвае такія яго важнейшыя ўласцівасці, як легітымнасць і сацыяльная прымальнасць. Яны спрыяюць гарманізацыі грамадства, трываламу функцыянаванню грамадзянскай супольнасці і публічнай улады.

Канстытуцыя з'яўляецца галоўнай прававой апорай незалежнай і суверэннай дзяржавы Рэспубліка Беларусь, правоў і свабод яе грамадзян, прагрэсіўнага развіцця грамадства і дзяржавы.

Зацвярджэнне замацаваных у Канстытуцыі фундаментальных каштоўнасцяў забяспечваецца канстытуцыйна-прававымі механізмамі яе выконвання і абароны. Гарантам Канстытуцыі, правоў і свабод чалавека і грамадзяніна з'яўляецца Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь. У мэтах рэалізацыі канстытуцыйных палажэнняў парламентам Рэспублікі Беларусь прымаюцца законы. Выкананне Канстытуцыі забяспечваецца ўрадам Рэспублікі Беларусь. На аснове Канстытуцыі і прынятых у адпаведнасці з ёю іншых нарматыўных актаў ажыццяўляюць правасуддзе суды.

Кантроль за канстытуцыйнасцю нарматыўных актаў у дзяржаве ажыццяўляецца Канстытуцыйным судом Рэспублікі Беларусь. Рэалізуючы свае паўнамоцтвы, Канстытуцыйны суд забяспечвае вяршэнства Канстытуцыі і яе непасрэднае дзеянне на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, абарону канстытуцыйнага ладу, канстытуцыйных правоў і свабод грамадзян. У пасланні «Аб стане канстытуцыйнай законнасці ў Рэспубліцы Беларусь у 2017 годзе», адрасаваным Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і палатам Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Канстытуцыйны суд адзначыў, што забеспячэнне канстытуцыяналізацыі грамадскіх адносін з'яўляецца абавязкам усіх дзяржаўных і грамадскіх інстытутаў, службовых асоб і грамадзян.

Нязменнасць ролі Канстытуцыі як Асноўнага Закона грамадства і дзяржавы пацвярджае прыхільнасць народа Беларусі да канстытуцыйных каштоўнасцяў, яго імкненне рэальна сцвярджаць правы і свабоды чалавека і грамадзяніна, устоі народаўладдзя і прававой дзяржавы, паслядоўна садзейнічаць станаўленню кожнага грамадзяніна як носьбіта канстытуцыйных правоў, свабод і абавязкаў, актыўнага ўдзельніка канстытуцыйных адносін.

Наталля Карповіч, намеснік старшыні Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь, доктар юрыдычных навук

Фота БЕЛТА

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

...Гэты вясковец быў вельмі шчыры працаўнік, да таго ж ніколі не квапіўся на чужое, нават на калгаснае

Грамадства

Чаму 14 лістапада варта лічыць днём яднання?

Чаму 14 лістапада варта лічыць днём яднання?

З прапанаваных для абмеркавання дат, адна з якіх можа стаць Днём народнага адзінства — 14 лістапада.

Грамадства

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Сацыяльны работнік тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнай абароны насельніцтва Маскоўскага раёна Мінска Алена Сцепаненка працуе на сваім месцы каля двух гадоў.