Вы тут

Ці трэба вяртаць зніклыя будынкі?


Разважаючы аб страчанай архітэктуры Мінска, гісторыкі звычайна дзеляцца на два лагеры. Адны шкадуюць кожны дом, бо ён нёс у сабе аўтэнтычныя, назаўжды згубленыя рысы. Другія — заклікаюць адумацца і прызнаць, што грандыёзныя, уражальныя прыгажосцю або наватарствам думкі збудаванні ніколі не былі моцным бокам у мінулым шараговага губернскага горада. Магчыма, і так, але не на адной жа параднай «архітэктуры» будуецца жыццё. Гэта як з біяграфіяй чалавека: часам два факты з яго дзяцінства раскажуць пра асобу больш, чым пералічэнне ўсіх рэгалій энцыклапедыі.


Гас­ці­ні­ца «Еў­ро­па» на да­рэ­ва­лю­цый­ных паш­тоў­ках.

Прыдуманая прыгажосць

Возьмем тое ж самае Траецкае прадмесце ў цэнтры сталіцы. Хіба гэтыя дамы адрозніваюцца нейкай вычварнасцю або вытанчанасцю? Хутчэй, не, чым так. Тым не менш ад іх вее нейкім невымоўным цяплом і ўтульнасцю. Праўда, да гістарычнай забудовы яны маюць вельмі апасродкаваныя адносіны.

Не ўсе ведаюць, што ўлюбёным месцам для шпацыраў, вясельных фотасесій і турыстычных экскурсій Траецкае стала крыху больш за 30 гадоў таму. Да гэтага раён быў жылы і ніяк не мог прэтэндаваць называцца мясцінай мары: большасць дамоў знаходзілася ў аварыйным стане. Але страціць іх усё адно было недазваляльна, таму найлепшыя архітэктары краіны ўзяліся за рэканструкцыю. Некаторыя аб'екты будавалі з нуля, каб дапоўніць ансамбль, некаторыя — мянялі да непазнавальнасці. Калі б мінчука, які жыў у адным з гэтых дамоў у ХІХ стагоддзі, перамясцілі ў цяперашняе Траецкае прадмесце, наўрад ці ён змог бы нават выказаць здагадку, дзе знаходзіцца. Атрымалася тыповая забудова, як у любой з краін Заходняй Еўропы: чарапічныя дахі, якіх там ніколі не было і ў паміне, пастэльныя тоны і глянцавая ўпарадкаванасць, якая злёгку аддае знежывеласцю. На самай справе, там заўсёды было брудна і шумна. Жылі тут працоўныя, у асноўным яўрэі, сем'і былі вялікія, а кватэркі маленькія. Пагадзіцеся, гэта мала чым нагадвае цяперашняе Траецкае, якое літаральна дыхае спакоем.

І вось тут узнікае галоўнае пытанне: а ці трэба ў прынцыпе такое аднаўленне? З аднаго боку, у нас ёсць найпрыгажэйшы раёнчык, які навявае рамантычны настрой і лічыцца гістарычным сэрцам горада. Але з іншага боку, чым ён лепшы за навадзел Зыбіцкай? Пройдзе яшчэ 15 гадоў, і наступнае пакаленне будзе таксама свята верыць у яго гістарычную каштоўнасць, як цяперашняе ў сапраўднасць Траецкага прадмесця. А гэта ўжо цягне на скажэнне гістарычнай рэчаіснасці. Але каму было б лягчэй, калі б будынкі зніклі зусім і ў памяці ў нас не засталіся нават іх асучасненыя абліччы? Адказ, хоць і нечаканы, напрошваецца сам сабой. Гісторыю свайго горада трэба ведаць. І не ў фармаце асноўных дат — пра 1067 год, хочацца верыць, памятаюць усё, — а з паглыбленнем у побыт і паўсядзённае жыццё. Пачаць можна ды хоць з гарадскіх легендаў і гістарычных анекдотаў. Ды і наогул, нядрэнна б падобную інфармацыю вывучаць у школе, хоць бы ў фармаце факультатыву, але з абавязковым выхадам «на мясцовасць».

Су­час­ны вы­гляд гас­ці­ні­цы «Еў­ро­па».

Пачаць «жыццё» з нуля

Цяпер у страчаных будынкаў ёсць два асноўныя шанцы зноў вярнуцца на вуліцы горада. Альбо гэта павінен быць праект, які ў перспектыве можа прынесці прыбытак, альбо гэта павінна быць рэлігійнае збудаванне, ініцыятыва аднаўлення якога, а таксама пэўная доля фінансавай падтрымкі зыходзіць ад мясцовых жыхароў. У якасці прыкладу першага выпадку можна прывесці ізноў адноўленую гасцініцу «Еўропа».

У пачатку ХХ стагоддзя гэта быў адзін з самых прыгожых будынкаў Мінска. Стыль мадэрн у спалучэнні з апошнімі дасягненнямі тэхнікі: ліфтам, тэлефонам, электраасвятленнем, вадзяным ацяпленнем — прыводзілі ў захапленне не толькі заезджых турыстаў, але і саміх жыхароў горада. Савецкі час быў да гатэля бязлітасны: вытанчаны рэстаран ператварылі ў сталовую, а саму гасцініцу ў інтэрнат. Потым будынку ўсё ж такі вярнулі першапачатковае прызначэнне, але, вядома, не атмасферу. Як бы там ні было, колішнюю «Еўропу» цалкам разбурылі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Тэрыторыя, на якой яна знаходзілася, пуставала, пакуль тут не ўзвялі легендарны павільён з кафэ «Пінгвін», потым «Блюз». Усё змянілася ў 2004 годзе, калі Прэзідэнт даў даручэнне кіраўніку Мінгарвыканкама аднавіць страчаны будынак. Гасцініца не цалкам капіруе сваю папярэдніцу, але выканана ў тым жа стылі. Дарэчы, калі дзеля будаўніцтва гатэля знеслі кафэ, многія мінчане наракалі на страчаныя ўспаміны. Кагосьці туды вадзілі з дзяцінства па выхадных есці марожанае бацькі, а ў кагосьці з гэтым месцам устойліва асацыявалася нефармальная маладосць...

Што датычыцца аднаўлення храмаў, то тут ключавое пытанне ў іх былым месцазнаходжанні. Натуральна, горад змяніўся, і ўпісаць буйны будынак у сучасны ансамбль не заўсёды проста. Некалькі гадоў таму ініцыятыўная група стала выступаць з прапановай аднавіць касцёл святога Тамаша Аквінскага і дамініканскі манастыр, якія раней змяшчаліся збоку Кастрычніцкай плошчы. Будынак сапраўды быў грандыёзны і дакладна ўпрыгожваў бы выгляд сталіцы, калі б захаваўся. Але як толькі гаворка заходзіць пра аднаўленне, прычым практычна з нуля, адразу ўзнікаюць сумневы: ці атрымаецца зараз паказаць былую веліч? У любым выпадку прапанова была аспрэчана Мінгарвыканкамам са спасылкай на горадабудаўнічую сітуацыю.

Але ёсць і іншыя гісторыі. Як, напрыклад, аднаўленне Храма Пакрова Прасвятой Багародзіцы. Месца, на якім ён узведзены, вядома яшчэ з пачатку XVІІ стагоддзя. У крыніцы паблізу з'явіўся вобраз Маці Божай, які атрымаў назву «Купецкая». У сярэдзіне ХІХ стагоддзя там узвялі прыгожы сабор, які праіснаваў да 1936 года, пакуль не быў разбураны. Узяцца за яго аднаўленне вернікі змаглі толькі ў 1990-я. На шчасце, ніякіх перашкод не ўзнікла. Як і любое прадпрыемства, у аснове якога ляжыць збор сродкаў, будаўніцтва храма зацягнулася на 10 гадоў. Але галоўнае, што архітэктурная каштоўнасць зноў з'явілася на тэрыторыі сталіцы. На жаль, спіс страчаных і не адноўленых будынкаў пакуль значна даўжэйшы...

Храм Па­кро­ва Пра­свя­той Ба­га­ро­дзі­цы ў Мін­ску.

Не рэальна, дык хоць віртуальна

І ўсё ж упадаць у роспач не варта. Больш эфектыўна шукаць іншыя варыянты. Калі аднавіць будынак занадта складана і затратна, то што яшчэ можна зрабіць, каб не страціць пра яго памяць назаўсёды? Маладзёжнае грамадскае аб'яднанне «Гісторыка» разам з Беларускім саюзам дызайнераў і Беларускім саюзам архітэктараў прапанавала свой варыянт. Арганізатары запрасілі мінчан прыняць удзел у конкурсе дызайн-эскізаў «Рэтрапанарама — Мінск». Удзельнікам неабходна прыдумаць варыянт, як паказаць страчаную спадчыну на прасторах горада ў сеціве.

— Мінск — цікавы і гістарычна багаты горад, які імкліва расце і пераўтвараецца ў сапраўдны мегаполіс з усімі вынікаючымі наступствамі. На жаль, у горадзе ёсць цэлы блок аб'ектаў, які можна смела назваць страчанай спадчынай. Гэтыя аб'екты сёння жывуць толькі ў віртуальнай прасторы, на старых паштоўках, альбомах, прыватных фотаздымках. Гэта і кляштары дамініканцаў, і бенедыкцінак, і касцёл святога Тамаша Аквінскага, і чыгуначная Казанская царква, і халодная сінагога на Нямізе, і званіца езуіцкага калегіума, і шмат іншага. З аб'ектыўных прычын большасць з гэтых будынкаў ужо не магчыма фізічна аднавіць, але магчыма аднавіць віртуальна, прычым у самой прасторы горада, — адзначаюць арганізатары.

Тра­ец­кае прад­мес­це да рэ­кан­струк­цыі.  З ар­хі­ва мас­тацт­ва­знаў­цы Воль­гі Ку­ку­ні.

Для ўдзелу неабходна распрацаваць і даслаць дызайн-эскіз аб'екта, які будзе просты ў эксплуатацыі, цікавы для турыстаў і мінчан, будзе несці візуальную інфармацыю аб выглядзе панарамы мінулых стагоддзяў, а таксама стане арт-кавалачкам, найбольш арганічным для гарадскога асяроддзя. Даслаць сваю работу можна да 29 сакавіка. Пераможцу чакае не толькі прыз, але і шанц на тое, што яго ідэя будзе рэалізаваная на вуліцах горада, што дапаможа зрабіць Мінск яшчэ больш утульным для гараджан і прывабным для турыстаў. Магчыма, у вас ёсць варыянты?

Дар'я КАСКО

Загаловак у газеце: Назад з мінулага

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Жанчыну, якая здолела не толькі вярнуць дзіця з прытулку, але і далей выхоўвае яго, знайсці аказалася не проста. 

Грамадства

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Люты больш нагадвае пазачарговы вясновы месяц.

Грамадства

Капыльскі раён. Мінулы год можна назваць стабільным

Капыльскі раён. Мінулы год можна назваць стабільным

Чым Капыльскі раён жыве сёння і якія планы на перспектыву?

Грамадства

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Калі звычайныя кнігарні працуюць па формуле «кніга — чалавек», то букіністычныя трымаюцца на прынцыпе «людзі — кнігі — людзі».