25 Верасень, аўторак

Вы тут

Што будзе з крэдытамі і дэпазітамі?


У апошнія гады мы прывыклі, што фінансавая сістэма нашай краіны стабільная. Людзі сталі больш давяраць свае грашовыя назапашванні банкам і браць крэдыты на дарагія пакупкі. Якія трэнды назіраюцца сёння на беларускім фінансавым рынку? Мы папрасілі адказаць навуковага супрацоўніка Беларускага эканамічнага даследча-адукацыйнага цэнтра (BEROC) Анастасію ЛУЗГІНУ і фінансавага кансультанта TeleTrade (ТАА «ТэлетрэйдБел») Жанну КУЛАКОВУ.


— Чаму падаюць стаўкі па валютных дэпазітах і чаму яны розныя па ўкладах у еўра і доларах?

Анастасія Лузгіна (А. Л.): — Паступовае зніжэнне ставак па дэпазітах у замежнай валюце мае заканамерны характар. Такая тэндэнцыя звязана, перш за ўсё, з палітыкай дэдаларызацыі, якую праводзіць Нацыянальны банк. У цяперашні час у большасці банкаў стаўка па валютных укладах не перавышае 2%, і апошнія месяцы яна істотна не мянялася. Пры гэтым магчыма некаторая разбежка ў кошце ўкладаў у доларах і еўра ў розных банкаў, гэтыя рашэнні ў асноўным прадыктаваныя тым, што той ці іншай фінансавай установе патрабуюцца сродкі менавіта ў дадзенай валюце (напрыклад, для прадастаўлення крэдытаў прадпрыемствам-імпарцёрам). Аднак, паўтаруся, гэта не тэндэнцыя, а выбар канкрэтных банкаў.

Варта адзначыць, што нізкая даходнасць па валютных укладах з'яўляецца нармальнай з'явай, бо калі паглядзець на еўрапейскі вопыт, то і там кошт дэпазітаў (з улікам нізкай інфляцыі) не перавышае некалькіх адсоткаў.

Жанна Кулакова (Ж.К.): — Зніжэнне ставак па валютных дэпазітах у Беларусі шмат у чым абумоўлена палітыкай Нацыянальнага банка: рэгулятар наўмысна робіць валютныя ўклады менш прывабнымі для банкаў, чым рублёвыя. Для гэтага выкарыстоўваецца такі інструмент як нарматыў абавязковых рэзерваў. Для рублёвых укладаў гэты нарматыў сёння складае 4%, а для валютных — 17%. Гэта азначае, што калі банк прыцягнуў 100 рублёў ва ўклад, то 4 рубля ён абавязаны зарэзервіраваць на спецыяльным рахунку. Калі ж банк прыцягнуў 100 долараў — то зарэзервіраваць прыйдзецца 17 долараў. Гэтымі грашыма карыстацца нельга, па сутнасці, яны проста ляжаць. Таму прывабнасць валютных зберажэнняў упала. А робіцца гэта для таго, каб на фоне запаволення інфляцыі ў Беларусі і зніжэння ставак па рублёвых укладах валютныя ўсё роўна заставаліся менш выгаднымі.

Розніца ў працэнтных стаўках паміж дэпазітамі ў доларах і еўра адпавядае агульнасусветным тэндэнцыям. Звязана гэта з дзеяннямі амерыканскага і еўрапейскага рэгулятараў: ключавая стаўка Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША сёння складае 1,5%, а стаўка Еўрапейскага цэнтральнага банка — 0%. Таму і на беларускім рынку стаўкі па ўкладах у еўра ніжэй, чым па ўкладах у доларах. Акрамя таго, ёсць унутраны фактар ​​— долары ў Беларусі карыстаюцца больш высокім попытам, чым еўра. Таму шматлікія банкі больш зацікаўлены ў прыцягненні амерыканскай валюты, і матывуюць укладчыкаў больш высокімі стаўкамі.

— Ці можа здарыцца такое, што мы станем плаціць банкам за захоўванне нашых жа грошай і ці ёсць такая практыка ў свеце?

Анастасія Лузгіна.

А.Л .: — Я не лічу, што мы ў агляднай будучыні сутыкнёмся з тым, што будзем плаціць банкам за захоўванне грошай. У нас для гэтага проста няма ўмоваў. Звычайна такая сітуацыя ўзнікае, калі эканоміка знаходзіцца ў глыбокай рэцэсіі, назіраецца дэфляцыя (падзенне цэн у эканоміцы) і цэнтральны банк для ажыўлення эканамічнага росту звяртаецца да зніжэння працэнтных ставак у нацыянальнай валюце практычна да нуля. У нас жа цяпер наадварот, назіраецца пэўнае ажыўленне эканамічнай актыўнасці пры адначасовым захаванні рэальных працэнтных ставак у банкаўскай сістэме на станоўчым узроўні.

Ж.К .: — У сусветнай практыцы ёсць прэцэдэнты, калі стаўкі па ўкладах адмоўныя, то бок укладчык не толькі не атрымлівае даходу, але яшчэ і сам прыплачвае банку за магчымасць захоўваць грошы на дэпазіце. Такія меры ўжывалі ў Даніі, Швейцарыі, Японіі і некаторых іншых краінах. Але ў Беларусі такія падыходы ў бліжэйшы час наўрад ці прыжывуцца. Людзі ў такім выпадку проста перастануць захоўваць грошы ў банках.

— Чаму растуць стаўкі па рублёвых укладах?

А. Л .: — Працаваць з рублёвымі рэсурсамі з улікам адносна нізкіх тэмпаў інфляцыі і стабільнай сітуацыі на грашовым рынку становіцца выгадна. Як ужо адзначалася, Нацбанк у рамках палітыкі дэдаларызацыі эканомікі стымулюе камерцыйныя банкі ажыццяўляць аперацыі менавіта ў беларускіх рублях. Ажыўленне крэдытавання насельніцтва таксама гэтаму спрыяе. Таму банкі маюць патрэбу менавіта ў рублёвых рэсурсах. Калі паглядзець на статыстычныя дадзеныя, то можна адзначыць нязначны рост ставак па новапрыцягваемых банкамі рублёвых дэпазітах (у студзені 2018 года ў параўнанні са снежнем 2017 года яны ў сярэднім павялічыліся на 0,3 п.п.). Аднак, калі звярнуцца да структуры ўкладаў, то рост ставак абумоўлены павышэннем даходнасці па безадзыўных дэпазітах. Прычым банкі больш цікавіць прыцягненне гэтых укладаў на 1-2 года. Такім чынам, фінансавыя структуры імкнуцца прыцягнуць рэсурсы, якімі яны змогуць свабодна распараджацца на працягу некалькіх гадоў. Такая стратэгія павышае ўстойлівасць банкаў і дазваляе ім аптымізаваць структуру крэдытаў і дэпазітаў па тэрмінах.

Жанна Кулакова.

Ж.К .: — Па выніках лютага бягучага года сярэдняя стаўка па новых тэрміновых укладах фізічных асоб у рублях склала 8,49% гадавых. Гэта на 0,57 працэнтаага пункта вышэй, чым месяцам раней. Назіраўся рост у студзені (на 0,36 п.п.), у снежні (на 0,05 п.п.) і яшчэ на працягу некалькіх папярэдніх месяцаў.

Росту ставак па рублёвых укладах спрыяе некалькі фактараў. У апошні час банкаўская сістэма перыядычна адчувае дэфіцыт ліквіднасці. У канцы студзеня 2018 года Нацбанк Беларусі ўпершыню за амаль два гады правёў крэдытны аўкцыён, падаўшы банкам дадатковую ліквіднасць, і з тых часоў такія аўкцыёны праводзіліся яшчэ тройчы. Са справаздачнасці рэгулятара бачна, што задавальняюцца не ўсе заяўкі банкаў, таму дадатковыя грошы ім даводзіцца шукаць у іншых месцах, у тым ліку і на рознічным рынку, праз павышэнне працэнтных ставак па ўкладах.

Дэфіцыт ліквіднасці ўзнікае не проста так — з аднаго боку, гэта прамое следства палітыкі Нацыянальнага банка, які за апошні час некалькі разоў павысіў нарматыў адлічэнняў у фонд абавязковых рэзерваў. З іншага боку, да скарачэння ліквіднасці банкаў прывёў узрослы попыт на крэдыты. А нядаўняя адмена Нацбанкам абмежаванняў на стаўкі па доўгатэрміновых безадзыўных укладах пашырае магчымасці банкаў па прыцягненні сродкаў кліентаў. Усё гэта ў канчатковым выніку прыводзіць да таго, што стаўкі па рублёвых укладах падрастаюць, так што беларускія рублі не губляюць прывабнасці нават на фоне зніжэння стаўкі рэфінансавання.

Рост можа працягвацца і ў будучыні, але ён у любым выпадку будзе ўмераным. Узрослая даходнасць па дэпазітах «пацягне» за сабой і крэдытныя стаўкі, а гэта можа стаць шкодным для эканомікі. Таму празмерны рост, па ўсёй верагоднасці, будзе аператыўна абмяжоўвацца Нацыянальным банкам — інструментарый для гэтага ў рэгулятара ёсць.

Чым абумоўлены бум на спажывецкае крэдытаванне і ці не пагражае гэта насельніцтву «пазыковай ямай»?  

А. Л .: — Асноўнай прычынай росту попыту насельніцтва на крэдытныя рэсурсы з'яўляюцца больш прывабныя стаўкі, якія па новых крэдытах істотна знізіліся. З улікам таго, што некалькі гадоў таму ў нас назіралася скарачэнне крэдытавання, рост гэтага паказчыка зараз з'яўляецца нармальным з'явай. У тым, што грамадзяне могуць аформіць крэдыты па прымальным кошце, нічога дрэннага няма.

У той жа час банкам, вядома, трэба працягваць строга ацэньваць плацежаздольнасць кліентаў. Варта таксама не забываць, што ў Беларусі на кожнага пазычальніка фармуецца крэдытная гісторыя. Банкі, перш чым даць пазыку, могуць паглядзець інфармацыю пра запазычанасць па бягучых крэдытах, а таксама аб пагашаных пазыках грамадзяніна і выпадках пратэрміноўкі плацяжоў. Такая сістэма дазваляе пазбегнуць выдачы крэдытаў нядобранадзейным кліентам і ацаніць максімальны памер пазыковых сродкаў, якія зможа пагашаць кліент зыходзячы з памеру даходу і іншых умоў.

Ж.К .: — Пазыковыя грошы моцна патаннелі, а атрымаць іх стала прасцей, бо рэгулятар зноў дазволіў банкам выдаваць крэдыты без даведак аб даходах. Акрамя таго, трэба ўлічыць, што беларусы з 2015 года бяднелі і не маглі сабе дазволіць буйных пакупак. А ў мінулым годзе рэальныя даходы насельніцтва нарэшце вярнуліся да росту. Крэдытаздольнасць людзей павялічылася, і пасля двух гадоў татальнай эканоміі многія адважыліся зрабіць буйную куплю ў крэдыт.

Не думаю, што людзі тым самым заганяюць сябе ў пазыковую яму. Беларусы заўсёды былі адказнымі крэдытаатрымальнікамі. Па апошніх дадзеных, доля праблемных крэдытаў фізічных асоб складае ўсяго паўпрацэнта (для параўнання: аналагічны паказчык для дзяржаўных і прыватных прадпрыемстваў — каля 5%). Нават у крызісныя гады насельніцтва добрасумленна плаціла па сваіх крэдытах. Гэта сведчыць аб тым, што беларусы ў большасці сваёй сур'ёзна ставяцца да пытання крэдытавання і не стануць узвальваць сабе на плечы непад'ёмную крэдытную ношу.

Вытворцы атрымліваюць магчымасць больш вырабляць, прадаўцы — больш прадаваць. У канчатковым выніку паскараецца эканамічны рост. А сярод негатыўных наступстваў крэдытнага буму можна адзначыць рост імпарту — беларусы актыўна купляюць у крэдыт не толькі беларускія, але і імпартныя тавары. У выніку пагаршаецца сальда знешняга гандлю, і на ўнутраным рынку можа ўзрасці попыт на замежную валюту. 

Аксана ЯНОЎСКАЯ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Этнафэст стаў вядомым далёка за межамі Беларусі. 

Спорт

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Грамадзянская паніхіда працягвалася больш за дзве гадзіны ў "Барысаў-Арэне".

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.