Вы тут

Вершы — як лекі


Тамара Краснова-Гусачэнка лічыць, што сур’ёзная гадавіна з дня нараджэння — экзамен на сталасць. Яна не хавае ўзросту: у свае 70 Тамара Іванаўна — аўтар больш за 20 кніг паэзіі, прозы і твораў для дзяцей. Яна лаўрэат міжнародных, усерасійскіх літаратурных прэмій, І Нацыянальнай (у намінацыі «Паэзія»), абласных імя Уладзіміра Караткевіча, Петруся Броўкі, звання «Чалавек года Віцебшчыны — 2011». Яе адзначылі медалём Францыска Скарыны. Ёсць і ўзнагароды Расіі: імя Мусы Джаліля «За мужнасць у літаратуры», А. Грыбаедава, Ф. Цютчава, памятны медаль «За бездакорную службу» Саюзнай дзяржавы, акрамя таго — знак СПБ «За вялікі ўклад у літаратуру». Юбіляр — старшыня Віцебскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі, член праўлення Саюза пісьменнікаў Беларусі і Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы.


Тамара Краснова-Гусачэнка са сваімі кнігамі. Фота Антона Сцяпанішчава.

— Сёлета ў Беларусі — Год малой радзімы. А дзе вашы родныя мясціны?

— З 1974 года жыву ў Віцебску. А мая малая радзіма — у вёсцы Шчапяціна ў Бранскай вобласці. Штогод стараюся абавязкова пабываць там. Гэтае месца мне дарагое. На жаль, хат там ужо няма, толькі ўзвышаюцца над абмялелай рэчкай Чаянкай высокія горы. Усё ў зарасніках бэзу, які расце тут са спрадвечных часоў...

Малая радзіма да гэтага часу вабіць, і ў снах яе бачу як самае цудоўнае месца на зямлі. Прыкладна траціна вершаў прысвечана маёй малой радзіме.

— Як можна коратка адказаць на пытанне: чаму прысвечана ваша творчасць?

— Любові — у самым шырокім сэнсе слова. Я пра любоў ва ўсім і да ўсяго ў гэтым свеце: сям’і, дзяцей, роднага дома, зямлі, саду, справы, якой займаешся, добрых людзей...

— Кажуць, паэтам трэба нарадзіцца. Але што акрамя здольнасцяў неабходна для паспяховай творчасці?

— Калі ёсць вялікая патрэба пісаць, трэба быць гатовым да самаахвярнасці. У пераважнай большасці сучасных літаратараў няма магчымасці зарабляць на жыццё, як кажуць, словам. Бо сёння гэта — не прафесія, а пакліканне, з-за якога ў паэта, як правіла, на першым месцы ў жыцці — творчасць. Часта пісьменнік аддае сябе сваёй справе настолькі, што клопаты аб сям’і для яго сыходзяць на другі, а то і на трэці план.

Складана, але я ўсё жыццё стараюся быць адданай сваёй сям’і. Прыемна, што муж называе мяне «выключэннем», бо я адказная перад сям’ёй. Два сыны, дзве нявесткі, дачка, зяць, трое ўнукаў дапамагаюць мне тым, што побач, любяць і разумеюць. Яны не парушаюць маю прастору, дзе вяршынствуе мелодыя касмічнай вечнасці, якую я абавязаная пачуць і выразна перадаць. Напісаны дзясяткі тысяч старонак, шмат патрачана часу, сіл, каб творы былі прачытаны...

— Як з’яўляюцца на свет вершы?

— Сапраўдная паэзія нараджаецца ў цішыні, сам-насам з Сусветам, у стане сакральнага «дыялогу». Натхненне пранікае ў душу невядома нават, адкуль. У думках бясконца круцяцца рыфмаваныя радкі. Калі верш ужо просіцца на паперу, пісаць лёгка. Быццам жывеш у стане бязважкасці, асалоды, шчасця. І ты быццам далёка, зусім не тут, і нічога больш не існуе...

У маёй літаратурнай скарбонцы больш за тры тысячы вершаў. Некаторыя з часам перараджаюцца — у адпаведнасці з набытым досведам, узбагачаным светапоглядам. Лічу, што вершы не могуць не змяняцца, пакуль жыве іх аўтар...

Барыс Пастарнак сказаў вельмі слушна: «Мэта творчасці — самааддача...». Менавіта да гэтага я ўсё сваё свядомае жыццё імкнуся. Мне яшчэ вельмі спадабаліся словы адной з чытачак. Жанчына напісала мне, што для яе мае вершы — як лекі. Калі задумацца, насамрэч шчырыя словы, якія прымаюцца людзьмі ўсёй душой, лечаць, дапамагаюць асэнсоўваць жыццё, наогул жыць!

— Вашы творы, адрасаваныя дзецям, вельмі запатрабаваныя. Напэўна, таму, што вы — мама і бабуля, ды яшчэ і прафесійны педагог?

— Так. Другую вышэйшую адукацыю атрымала ў Мінску. Дарэчы, па спецыяльнасці я — дэфектолаг. Шмат гадоў адпрацавала ў дзіцячым садку і школе. Адпаведна вывучала праграмы для развіцця дзяцей дашкольнага і школьнага ўзростаў. Кіруюся тым, што вершы павінны развіваць дзіця, падказваць цікавае, адкрываць новае. Напрыклад, цыкл «Падкажыце бабулі» прысвечаны націскам. У мяне ёсць вершы для дзяцей чатырох, пяці, шасці, сямі гадоў. Я разумею, для каго пішу, ведаю, што каму можна распавесці, як і якую інтэлектуальную задачу паставіць і што здольныя зразумець хлопчыкі і дзяўчынкі ў пэўны перыяд свайго жыцця. І прызнаюся, што большасць вершаў былі адрасаваныя перш за ўсё маленькім чытачам з маёй сям’і.

— Сёння ў літаратараў, напэўна, ёсць адна агульная праблема: як данесці сваю творчасць да чытача, выдаць напісаныя кнігі. Так?

— Кнізе ў наш час інтэрнэту складана, у тым ліку і таму, што выданне — вельмі дарагая справа. Ну, скажыце, хіба кожны можа сёння дазволіць сабе пайсці і купіць у кнігарні дзіцячую кнігу, не вельмі вялікую і не вельмі маляўнічую, якая каштуе 15 рублёў? А кніга, аформленая мастаком, і наогул будзе каштаваць 25—30 рублёў. Гэта кошт дзіцячага касцюма, сукенкі. А раней падобныя кнігі для дзяцей каштавалі капейкі. Наклады былі іншыя, як і крыніцы фінансавання выдання...

Ініцыятарам друкавання майго першага зборніка «На адным дыханні», як і наступных (выключэнне складаюць зборнікі «Спас», «Сустрэча» і «Восень маладая», якія надрукаваныя з падтрымкай спонсараў і Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь), стаў муж Уладзімір Васільевіч Гусачэнка. Ён — верны сябар, надзейны памочнік і пастаянны спонсар усіх маіх творчых праектаў. Ён жартуе, што патрачаных на гэту справу сямейных сродкаў хапіла б для куплі самалёта...

Але мае творы запатрабаваныя. Яны надрукаваны ў Расіі, Беларусі, Украіне, нават Канадзе. І мае кнігі амаль усе адзначаны на розных конкурсах, карыстаюцца чытацкім попытам.

Але ж выдаць кнігу без дапамогі спонсара практычна немагчыма. Таму мару аб тым, каб і я, усе мае сябры і калегі, члены нашага аддзялення СПБ змаглі знайсці спонсараў для выдання сваіх твораў. А пакуль, па магчымасці, стараюся дапамагчы ўсім таленавітым аўтарам.

— Вы пабывалі на форуме «Пісьменнік і час», які праходзіў у рамках ХХV Міжнароднай кніжнай выстаўкі-кірмашу ў Мінску. Якая з абмеркаваных тэм падалася вам найбольш блізкай?

— Удзельнічала ў двух пасяджэннях круглых сталоў. Было цікава паслухаць айчынных і замежных калег. У сваім выступе адзначыла, што сучасныя пісьменнікі Беларусі і Расіі мала знаёмыя з творчасцю адзін аднаго, не кажучы ўжо аб чытачах.

Варта ўспомніць добрую практыку ўзаемадзеяння нацыянальных літаратур у часы СССР. Цяпер яно ўскладнілася, але магчымасці ўсё роўна ёсць. Прыклад — альманах «Дзвіна. Віцебшчына літаратурная», у якім мы стараемся ўдзяляць увагу і аўтарам з суседніх расійскіх абласцей, Латвіі. Выдадзены два выпускі аб’ёмам 500 старонак. Там творы больш за 200 аўтараў нашых літаратараў, плюс — юных пераможцаў разнастайных літаратурных конкурсаў, якія ладзім штогод па 5—7 разоў. А па выніках конкурсаў мы яшчэ рыхтуем і публікуем на старонках абласной газеты разгорнутыя літаратурныя палосы лепшых твораў нашых літаратараў.

— Вы ўзначальваеце грамадскія арганізацыі літаратараў Віцебшчыны ўжо 20 гадоў. Што зроблена за гэтыя гады?

— За гэтыя гады ў Саюз пісьменнікаў Беларусі прынята 56 літаратараў вобласці. На сёння на ўліку ў Віцебскім абласным ГА СПБ 43 чалавекі. Мы памятаем пра тых, хто пайшоў з жыцця. І робім усё, каб увекавечыць іх памяць. Так, напрыклад, прысвоены званні бібліятэкам у г. п. Асвеі — імя пісьменніка Васіля Рудога, у Бачэйкава — імя Барыса Беляжэнкі, у г. п. Бігосава — імя Эдуарда Зубрыцкага, у Шумілінскім раёне хадайнічаем аб прысваенні бібліятэцы імя Алега Салтука.

Дзяржаўнымі ўзнагародамі Беларусі і Расіі адзначаны 7 нашых пісьменнікаў, прэміяй Савета Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі — 2 творцы. Лаўрэатамі рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшы твор года» «Залаты Купідон» сталі 5 чалавек, ганаровымі членамі СПБ сталі 12 творцаў.

Медалём рэспубліканскага ГА СПБ «За вялікі ўклад ў літаратуру» ўзнагароджаны 11 чалавек. Лаўрэатамі міжнародных літаратурных прэмій сталі 6 літаратараў, удастоены звання «Чалавек года Віцебшчыны» — 4. Ганаровымі грамадзянамі гарадоў вобласці сталі 2 нашы пісьменнікі.

З 2005 года выдадзена 490 кніг з творчасці пісьменнікаў Віцебшчыны, праведзена больш за 9 тысяч сустрэч з чытачамі.

— Сям’я, творчасць, кіраўніцтва аддзяленнем СПБ... Як паспяваеце?

— Шчыра кажучы, не ўяўляю, што такое адпачынак. Вядома, час ад часу хочацца спыніцца, нікуды не спяшацца, больш пабыць на прыродзе, у загарадным доме. Новыя вершы даюць магутную энергію і сілы жыць і працаваць...

Дарэчы, будзе няправільна сказаць, што старшынёй абласнога пісьменніцкага аддзялення працую. Я гэтым жыву. У нас вельмі дружная пісьменніцкая арганізацыя. Калегі — мая надзейная апора. Дапамагаюць мне, падтрымліваюць: Алесь Жыгуноў, Ганна Зінкевіч, Уладзімір Сауліч, Віктар Улюцэнка, Мікалай Намеснікаў, Галіна і Сяргей Трафімавы, Галіна Загурская, Аркадзь Русецкі, Вольга Русілка, Фёдар Палачанін, Алёна Фядзяева. Усіх назваць няма магчымасці. Яны залатыя, разумеюць з паўслова. Жывём у розных кутках вобласці, але разам з тым — аднадумцы, калі справа датычыцца творчасці, прапаганды літаратуры.

— Над чым працуеце цяпер?

— Днямі напісала верш, прысвечаны Маленькаму Прынцу з твора Экзюперы. У мінскім выдавецтве «Сегмент» за сродкі маёй сям’і рыхтуецца да выхаду ў пэўным сэнсе выніковая для мяне на цяперашнім этапе кніга «Са мною вечнасць гаворыць». У аснову пакладзены бібліяграфічны паказальнік пад назвай «Душа — геніяльная форма выратавання». Гэта сумесны праект з калектывам Віцебскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна, з якім наша аддзяленне СПБ арганізоўвае да 100 мерапрыемстваў у год. На 250 старонках пералічана ўсё напісанае мной (вершы, проза, літаратуразнаўчыя артыкулы) і пра мяне. Прычым, вядома ж, далёка не ўсё. Шмат проста згублена, не захавана і г. д. Варыянт, які друкуецца ў Мінску, дапоўнены новымі вершамі і публікацыямі літаратуразнаўцаў, водгукамі чытачоў аб маёй творчасці. Трэба завяршыць гэты праект да юбілею. Прыемным сюрпрызам стала прапанова аб друкаванні вершаў для альманаха Еўразійскага літаратурнага фестывалю фестываляў, які пройдзе ў Сочы.

— Як будзеце юбілей адзначаць?

— Запланаваныя творчыя вечары ў бібліятэках вобласці, ВНУ, школах, у абласной бібліятэцы, сталічным Доме літаратараў і ў самых аддаленых кутках вобласці.

— Што самае галоўнае для вас у жыцці?

— Умець берагчы тое, што ёсць, — і будзеш шчаслівы.

Гутарыў Аляксандр ПУКШАНСКІ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Спорт

Штотыднёвы спартыўны агляд «Звязды»

Штотыднёвы спартыўны агляд «Звязды»

Расказваем пра перамогу нашых тэнісістак над Славакіяй у плэй-оф Кубка Федэрацыі, чарговы поспех беларускага баксёра на міжнародным рынгу.

Эканоміка

Якія змены на другасным рынку жылля

Якія змены на другасным рынку жылля

Пачатак года на рынку жылля выступае перыядам «разварушвання» для пакупнікоў. 

Грамадства

Вучэнні ў Печах у асобах

Вучэнні ў Печах у асобах

У Печах прайшлі провады ваеннабавязаных.