Вы тут

Проста еду. Еду і ўсё


Проста еду. Еду і ўсё.

Я саджуся ў цягнік, дастаю кнігу з за- кладкамі і адкрываю ноўтбук. Я заўсёды бяру плацкарт, таму што можна выцягнуц­ца на жорсткай паліцы, адчуць усім це­лам гэта бух-бух-бух. І можна працаваць за сталом, падціснуўшы пад сябе ногі па-турэцку. І тады думкі становяцца крыш­талёва чыстымі, без прымесей і асадкаў. Я буду пісаць і адчуваць немагчымую лёг­касць, якая бывае толькі ў цягніку. Паехалі? Пастукалі — коламі і пальцамі.

Пад адной вокладкай ў гэтай кнізе Марыі Галінай дзве аповесці — «СЭС-2» і «Малая Глуша». Яны цесна сплецены адно з адным, і ў крытыцы ўзнікла жанравае вызначэнне «раман-спарыш» (калі так можна перакласці «роман-двойчатка»). Але я б сказала, што гэта дзве звязаныя паміж сабой аповесці, і хоць я буду больш гаварыць пра першую, але і пра другую дадам колькі слоў.

Другая частка кнігі — другая апо­весць — практычна філасофская прыпа­весць. Тут адсутнічае грань паміж рэаль­насцю і тым светам, які знаходзіцца за мяжой рэальнасці, тут сціраецца пера­гародка паміж тым, што мы бачым, і тым, што адбываецца ў свядомасці. Тут усё — сціраецца і змешваецца, мудрагеліста ска­жаецца, адлюстроўваючыся адно ў адным і паэтапна выварочваючыся.

«Малая Глуша» як кніга — гэта пераацэн­ка каштоўнасцей, калі мы сумна сядаем на табурэтачку ў вітальні і кажам:

— Божа, што ж мы робім са сваім жыц­цём!..

«Малая Глуша» як аповесць — гэта пера­ацэнка каштоўнасцей у касмічным маштабе, у маштабе Сусвету. Пераацэнка, уціснутая ў дзве чалавечыя абалонкі. А такой інтымнай справай, як пераасэнсаванне свайго жыцця, лепш займацца сам-насам. Я не хачу стаяць у вас за спінай, калі ў вас будзе ла­мацца адзін Сусвет і выбудоўвацца іншы. Чытайце яе адны. Самі.

І таму цяпер да «СЭС-2» — першага апавядання.

— ...і доўга ўжо, між іншым, Васечка. А так не прыня­та.

— Хутка канец свету, баба Зіна, — сказаў Вася, — плюньце.

— Паводзіць сябе трэба прыстойна, — сказала баба Зіна, — тады і канца свету не будзе.

Тут уражвае мова — прыгожа лаканічная, вывераная ў сваіх рэдкіх празмернасцях і паўторах руская мова. Сёння, на жаль, адначасова прыгожая і актуальная руская мова нават большая рэдкасць, чым беларуская. І, акрамя мовы, тут ёсць жанравыя штампы, якія грацыёз­на абыгрывае аўтар. Старэйшыя за нас, дваццацігадовыя з хвосцікам, памятаюць савецкія вытворчыя раманы з усімі гэтымі стандартнымі савецкімі архетыпамі. Толькі тут усё заканчваецца не так, як у тых раманах.

Як — гэта ўжо трэба чытаць вам самім.

Чым жа яшчэ маю ўвагу прыцягнуў гэты твор, менавіта «СЭС-2», Марыі Галінай (хоць яе прозу можна рэцэнзаваць ўсю — ад і да)? Тэмамі, якія яна падымае часам раптоўна, і атмасферай, якую яна стварае.

Вы глядзіце ў тэкст, а потым глядзіце на вуліцу, якая рухаецца міма вас. Потым зноў у тэкст і зноў на вуліцу. І вы ўжо не ведаеце, дзе тэкст, а дзе вуліца. Думаеце, што глядзіце ў рэальнасць — трохі містычную, таму што мы далёка не ўсё разумеем у гэтым свеце, і выпісаную з трохі мярзотным натуралізмам, адрываецеся ад яе, а яна аказваецца тэкстам.

Але рэальнасць такая ж самая. Тады, можа, вы адарваліся ад вуліцы, не ад тэксту?

Можа, гэта асабіста ёй, Розцы, не шанцуе? І ўсё пры­гожае і цікавае заўсёды здараецца з іншымі? Або, раптам трапіла Розцы думка, і з іншымі насамрэч нічога не адбы­ваецца, а яны таксама хлусяць бессаромна і бязбожна, каб астатнія зайздросцілі?

Няўжо будучыня спачатку міргане наперадзе, яркая і прыгожая, а як дагоніш, закаханы, заміраючы загадзя ад за­хаплення, возьме ды і абернецца гнюсным шэрым рылам...

У «СЭС-2» так хваравіта гучыць і пераплятаецца тэма сілы і тэма сям’і. Ён ці яна бачаць перад сабой сілу, заміраюць перад ёй, скурчваюцца, практычна пада­юць ніц. Але гэтая сіла бачыць сілу ў іншым. І гэтак жа замірае перад ёй, скурчваецца, падае. Гэта бясконцая іерархія, дзе ўся маса баіцца падняць галаву і тузануцца без дазволу Сілы: замірае, курчыцца, падае.

І такія ж адносіны ў Сям’і, дзе, здаецца, ужо ніхто нікога не любіць, а толькі адмяжоўваецца. Каб не замерці, скурчыцца і ўпасці.

Ёсць жа сем’і, дзе ўсё ў парадку, ну, я не ведаю, поўныя сем’і, і там усе цяжкасці пераадольваюц­ца разам ... Ва ўсіх яе знаёмых сем’і нейкія ўбогія: ці муж п’е, ці няма яго, ці проста ціха ненавідзяць адно аднаго, але ж павінны быць.

І як часта наогул гавораць пра страх старасці? А як часта гавораць пра гэты страх цяпер? Літаральна нядаўна ў нашай прасторы пачалі га­варыць, што любы ўзрост па-свойму выдатны. На­вошта заставацца вечна маладым, калі не зможаш паспрабаваць астатнія, не менш смачныя стравы-узросты? Але старасць тут пакуль яшчэ старасць: непрывабная, адзінокая, страшная. Старасць толькі адцягвае смерць, у старасці ўжо нібы і не жывуць.

А вы жывіце. Зрабіце так, каб старасць была прыгожай. Кветкі, што вянуць, прыгожыя ў сваім кожным зменлівым імгненні. Дык чаму б людзям не імкнуцца быць чароўнымі — крыху кветкамі? І любіць гэта цудоўнае ў сабе і навакольных.

Ёй хацелася ўстаць і сысці. Чужое гора ліпне, як зараза. Старасць таксама — яна нядаўна злавіла сябе на тым, што пазбягае сядаць у грамадскім транспарце побач са старымі, нібы старасць — нешта накшталт гэтай новай амерыканскай хваробы, пра якую хадзілі ўсялякія страшныя чуткі: наогул смяротна, але калі засцерагацца, можна пазбегнуць.

Што заўважае чалавек вакол сябе? Ды нічога не заўважае. Калі вы надзелі розныя шкарпэткі і прайшлі па вуліцы, паміраючы ад таго, што ўсе бачаць і смяюцца, то насамрэч ніхто не бачыць і ніхто не смяецца. Людзі не бачаць вашы роз­ныя шкарпэткі, прытомнасць, трывогу, выбух у суседнім горадзе, абвал дома у сваім. Не бачылі. Але цяпер, здаецца, пачынаюць. Толькі ўсё яшчэ — як з-за катаракты. Людзі думаюць у асноўным толькі пра сябе. І глядзяць — унутр сябе. Але і там мала што бачаць, бо катаракту трэба лекаваць.

Берагі злому ў небе зрасталіся, як кавалачкі вясёлкавай плёнкі на паверхні вады, прымыкаючы адно да аднаго, так і не зліўшыся ў адзінае цэлае. Ніхто не звяртаў на гэта ўвагі; людзі, падумаў Вася, наогул мала што заўважаюць вакол сябе, толькі тое, што іх саміх непасрэдна датычыцца. За некаторым, зрэшты, выключэннем.

За што я заўсёды чапляюся ў кнігах, дык гэта за стаўленне да чалавецтва. Калі я была падлет­кам, задумалася: за што я павінна любіць усё гэта? Натоўпы людзей, якія ідуць па вуліцах усяго свету, пхаюцца, лаюцца адно з адным, зайздросцяць, за­бруджваюць, забіваюць маральна і фізічна, прыгнятаюць, дазваляюць прыгнятаць і так далей, да­лей, далей. І было так страшна з-за таго, што я іх усіх не люблю. Але чаму не люблю? Ды таму, што адчуваю нейкую адказнасць за ўсё гэта вялікае, але маленькае дурное чалавецтва: кожнае «я» — гэта чалавецтва, якое павінна не пхаць, не лаяцца, не забруджваць, не забіваць маральна і фізічна, не прыгнятаць само, не дазваляць прыгнятаць іншых і так далей, далей, далей. І я — чалавецтва і кавалак чалавецтва адначасова. І тут, вось тут, праз столькі гадоў — пра гэта ж.

— Вы насамрэч нас не любіце, Стэфан Міхайлавіч, праўда? Гарадскіх, чужых ... наогул лю- дзей не любіце?

— Калі вам нехта скажа, што ён людзей любіць, ён, гэна, дурань. Або хлусіць. Чалавека мож­на любіць, гэта так.

Тут я заканчваю перагортваць кнігу, перабіраць тэмы, якія ўтрымліваюць нітачкамі-кручочкамі фабулу твора. Я абрала для вас тое, што было важным для мяне. А вы шукайце тое, што важна вам.

Там яшчэ шмат такога — патэнцыйна важнага. А я адрываю пальцы ад клавіятуры і захлопваю ноўтбук, таму што закончыўся мой тэкст і мой шлях.

Цягнік пад’язджае да станцыі «Мінск».

У цягніку так утульна спаць. І матрацы жорсткія, і бялізна смярдзіць нейкай дрэнню, і хлоркай з прыбіральні нясе, але ўсё роўна ўтульна. Напэўна, таму, што пакуль чалавек едзе, ён чысты. У яго няма ні мінулага, ні будучыні. Бяда не можа да яго дацягнуц­ца, не можа адшукаць яго, мацае-мацае сваімі доўгімі рукамі па тым месцы, дзе ён быў раней, але там яго ўжо няма. Ён проста едзе. Едзе, і ўсё.

Святлана КУРГАНАВА

 

Выбар рэдакцыі

Культура

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

На гэта свята асаблівым чынам спажываюць розную садавіну, запіваючы келіхамі добра разбаўленага віна.

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».