Вы тут

Як у Малайзіі з'явіўся 92-гадовы прэм'ер


На ўсеагульных выбарах, якія прайшлі ў Малайзіі, апазіцыйная кааліцыя «Паракан Харапан» («Альянс надзеі») на чале з легендарным 92-гадовым Махатхірам Махамадам атрымала перамогу.


Пасля доўгай ночы чакання выбарчая камісія падвяла вынікі: кааліцыя заваявала неабходную для фарміравання ўрада абсалютную большасць месцаў у парламенце з 222 дэпутатаў. Паводле паведамлення мясцовых СМІ, кааліцыя атрымае 122 крэслы, у той час як урадавы альянс толькі 79. «Я прымаю вердыкт народа, я абяцаў паважаць дэмакратыю», — сказаў дзейны на той час прэм'ер-міністр Наджыб Разак. Папярэднія апытанні паказвалі, што менавіта ён падоўжыць свой мандат. СNN называе вяртанне Махамада «трыумфальным». З 1957 года большасць у парламенце Малайзіі належала партыі «Барысан Насіяналь» («Нацыянальны фронт»). Кароль Мухамад V зацвердзіў кандыдатуру новага прэм'ера. Пасля чаго доктар Махатхір Махамад прыняў прысягу ў якасці сёмага ў гісторыі незалежнай Малайзіі прэм'ера. Ён стаў найстарэйшым у свеце кіраўніком урада, які атрымаў гэтую пасаду ў выніку выбараў. Якія змены чакаюць Малайзію?

Сем султанаў і раджа

Палітычная сістэма Малайзіі мае шэраг адметнасцяў. Гэтая краіна — выбарная федэратыўная канстытуцыйная манархія, якая складаецца з 13 дзяржаў-суб'ектаў федэрацыі (штатаў) і трох федэральных тэрыторый. 11 штатаў і дзве федэральныя тэрыторыі размешчаны на паўвостраве Малака, два штаты (Сабах і Саравак) — на востраве Калімантан і адна федэральная тэрыторыя (Лабуан) — каля яго паўночна-заходняга ўзбярэжжа.

Дзевяць штатаў з'яўляюцца манархіямі. Сем з іх узначальваюцца султанамі. Правіцель штата Нягрэй-Сембілан носіць традыцыйны малайскі тытул Янг дзі-Пертуан Бесар. Кіраўнік штата Перліс мае тытул раджы. У манархічных штатах кіраўніком выканаўчай улады з'яўляецца галоўны міністр (ментэры Бесар). Кожны кіраўнік з'яўляецца таксама духоўным кіраўніком свайго штата. Астатнія чатыры штаты ўзначальваюцца губернатарамі, якія прызначаюцца цэнтральным урадам. Выканаўчую ўладу ў кожным з іх таксама ўзначальвае галоўны міністр (кету ментэры). Федэральныя тэрыторыі кіруюцца непасрэдна цэнтральным урадам.

Кожныя пяць гадоў дзевяць манархаў выбіраюць са свайго асяроддзя Вярхоўнага кіраўніка (караля, па-малайску — Янг дзі-Пертуан Агонг) і яго памочніка-намесніка (віцэ-караля) — як правіла, з меркаванняў старшынства або працягласці праўлення. Вярхоўны кіраўнік і султаны выконваюць галоўным чынам прадстаўнічыя функцыі, але ўсе законы і папраўкі, што ўносяцца ў канстытуцыю, падлягаюць іх зацвярджэнню. Асноўныя ж функцыі дзяржаўнага кіравання — за парламентам і кабінетам міністраў, які ўзначальвае федэральны прэм'ер-міністр. Дарэчы, усе міністры абавязкова павінны быць членамі парламента праз перамогу на выбарах.

Фронт не ўтрымаўся

Дзяржава Малайзія, ад якой у 1965 годзе аддзяліўся Сінгапур, атрымала ў спадчыну ад Брытанскай імперыі шматнацыянальнасць і шматканфесійнасць: у краіне, акрамя ўласна малайцаў і роднасных ім карэнных народнасцяў, якія разам складаюць больш за 62 % насельніцтва, пражываюць этнічныя кітайцы (22 % насельніцтва) і індыйцы (9,1 % насельніцтва).

Большасць насельніцтва краіны вызнае іслам, які з'яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй. Адметна, што шэраг пытанняў, напрыклад звязаных са скасаваннем шлюбу і атрыманнем спадчыны, мусульмане вырашаюць у шарыяцкіх судах, і свецкія суды не маюць права перагляду іх рашэнняў. Аднак свабода веравызнання для немалайцаў зацверджана канстытуцыяй. Акрамя мусульман, якія складаюць больш за 60 % усіх жыхароў Малайзіі, у краіне жывуць будысты (больш за 19 %), хрысціяне (больш за 9 %), індуісты (больш за 6 %) і адэпты канфуцыянства, даасізму і іншых кітайскіх рэлігій (1,3 %).

Сістэма асобнага палітычнага прадстаўніцтва па этнічным прынцыпе склалася ў краіне яшчэ ў гады каланіяльнага кіравання: палітычныя партыі і аб'яднанні малайцаў, кітайцаў і індыйцаў ствараліся асобна і толькі потым прыводзілі «да адной роўніцы» свае патрабаванні і праграмы.

Менавіта ў рамках гэтай раздзельнай сістэмы прадстаўніцтва і дзейнічаў на працягу ўсяго перыяду свайго існавання Нацыянальны фронт. На думку шматлікіх экспертаў, Нацфронту ўдалося пратрымацца ва ўладзе многія дзесяцігоддзі за кошт гнуткага рэагавання на праблемы, якія ўзнікалі ў краіне, і, нягледзячы на відавочную апору на малайскую большасць і закладзеныя ў заканадаўства пэўныя перавагі для карэннага насельніцтва, стварэнне прымальных умоў жыцця і дзейнасці для нацыянальных меншасцяў.

Урад Фронту здолеў пераадолець нават цяжкі крызіс 1969 года, калі падчас этнічных сутыкненняў і масавых беспарадкаў, якія адбыліся адразу пасля выбараў, у Куала-Лумпуры загінулі больш за 600 чалавек. Аднак падзеі апошніх гадоў, у першую чаргу карупцыйны скандал, звязаны з раскраданнем сродкаў аднаго з найбуйнейшых дзяржаўных фондаў, узмацненне ў сувязі з гэтым рэпрэсіўнага складніка ўнутрыпалітычнага курсу і абвастрэнне этнічных супярэчнасцяў, паступова падрывалі давер электарату да Нацыянальнага фронту і ў рэшце рэшт прывялі да яго паражэння на выбарах.

Скачок «тыгра»

Вяртанне на пасаду прэм'ера Малайзіі Махатхіра Махамада — падзея агульнасусветнага значэння, лічыць шэраг экспертаў. Справа і ў яго асобе, і ва ўзросце, і ў палітычнай біяграфіі. Гэтага чалавека называюць «бацькам малайзійскага цуду», дзякуючы якому краіна стала адной з наймагутнейшых сусветных эканомік, «азіяцкім тыграм». Махатхір Махамад нарадзіўся ў сям'і школьнага настаўніка ў ліпені 1925-га — амаль на год ранней за Лізавету ІІ, але ў адной з ёй дзяржаве: Малайзія была калоніяй Брытаніі ажно да 1957-га. Па адукацыі ўрач: у 1953 годзе скончыў медыцынскі факультэт універсітэта Малая ў Сінгапуры (дагэтуль яго нярэдка з павагай называюць Доктарам). У 1946-м ён уступіў у Аб'яднаную малайскую нацыянальную арганізацыю (АМНА) — партыю, якая з моманту атрымання незалежнасці і да мінулага тыдня з'яўлялася кіраўнічай. Адносіны паміж Махамадам і АМНА заўсёды былі няпростымі. Так, у 1969 годзе яго выключылі за публікацыю кнігі «Малайская дылема» і крытыку «бацькі незалежнасці» — першага прэм'ер-міністра краіны Абдула Рахмана. Ужо праз тры гады Махатхір быў адноўлены ў партыі, пасля чаго яго кар'ера ішла па ўзыходнай — сенатар, міністр адукацыі, віцэ-прэм'ер і нарэшце — кіраўнік урада. На гэтай пасадзе ён знаходзіўся больш за два дзесяцігоддзі — з 1981-га па 2003 год. За гэты час у краіне змянілася шэсць манархаў.

Паспяховасць эканамічнай палітыкі Махатхіра прызнаюць нават яго праціўнікі. З «сыравіннага прыдатку», якім Малайзія з'яўлялася ў 1970-я гады, краіна ператварылася ў развітую тэхналагічную дзяржаву. Нафтавыя грошы інвеставаліся ў інфраструктуру, ствараліся найноўшыя вытворчасці, з'явілася свая «Крамянёвая даліна», ВУП рос у сярэднім на восем працэнтаў штогод. Але ў 1997-м Малайзія стала адной з першых ахвяр азіяцкага фінансавага крызісу, і МВФ парэкамендаваў яе ўраду свае традыцыйныя рэцэпты: рэзкае скарачэнне дзяржрасходаў на сацыяльную сферу, свабодны курс нацыянальнай валюты, павышэнне працэнтаў па крэдытах і гэтак далей. Махатхір прыняў рашэнне праводзіць процілеглую палітыку: курс валюты быў жорстка зафіксаваны, дзяржаўныя выдаткі павялічыліся. Ужо ў 1999 годзе рост эканомікі склаў амаль 6 %, Малайзія пераадолела крызіс адной з першых у рэгіёне.

«Я ўсё яшчэ жывы»

У 2003 годзе, ва ўзросце 78 гадоў, Махатхір саступіў прэм'ерскі пост Абдулу Бадаві. Аднак пераемнік не спадабаўся патрыярху малайзійскай палітыкі, і ў 2008 годзе, пасля чарговых выбараў, на якіх АМНА паказала параўнальна слабы вынік, з цяжкасцю пераадолеўшы адзнаку ў 50 %, заявіў аб выхадзе з партыі. У 2009 годзе новым прэм'ер-міністрам стаў чарговы стаўленік Махатхіра — Наджыб Разак, сын другога прэм'ера Абдула Разака і пляменнік трэцяга, Хусэйна Она. Ён пратрымаўся ў «любімчыках» да 2015 года, калі супраць Разака былі вылучаныя абвінавачанні ў карупцыі. Пасля гэтага Махатхір трэці і апошні раз выйшаў з АМНА і ў 2016-м заснаваў новую палітычную сілу — «Аб'яднаную партыю сыноў зямлі Малайзіі». У складзе «Альянсу надзеі» партыя Махатхіра адолела АМНА на выбарах, такім чынам, упершыню з моманту абвяшчэння незалежнасці ў Малайзіі змянілася кіраўнічая партыя.

На пераможнай прэс-канферэнцыі Доктар шмат жартаваў і трымаў у руках новенькі іРhоnе. «Так, так, я ўсё яшчэ жывы», — сказаў Махатхір, перадае ВВС. Таксама палітык дадаў, што яго кааліцыя не будзе нікому помсціць, але «верне вяршэнства права». «Стары-новы» прэм'ер ужо паабяцаў, што не будзе зводзіць рахункі са сваім папярэднікам — яго мэтай з'яўляецца «аднаўленне законнасці». Акрамя таго, Махатхір мае намер вызваліць свайго былога намесніка Анвара Ібрахіма. Вядуцца актыўныя размовы пра тое, што Ібрахім можа стаць чарговым пераемнікам малайзійскага патрыярха. Усё ж такі 92 гады — гэта сур'ёзны ўзрост.

З новай уладай грамадзяне Малайзіі звязваюць надзеі на змены, на паслядоўную барацьбу з маштабнай карупцыяй і на новую эпоху росквіту, не азмрочаную этнічнымі і рэлігійнымі канфліктамі.

Сама назва кааліцыі, якая перамагла — «Альянс надзеі», — стала падчас перадвыбарнай кампаніі найбольш прывабным палітычным лозунгам. Махатхір Махамад па праве лічыцца эфектыўным менеджарам, які спалучаў стратэгічную перакананасць у правільнасці свайго курсу з тактычнай гнуткасцю ў яго ажыццяўленні. Праявы менавіта гэтых якасцяў чакае ад 92-гадовага лідара большасць новаабраных дэпутатаў парламента, якія падпісалі калектыўную заяву аб падтрымцы яго кандыдатуры.

Нягледзячы на пераход улады да «Альянсу надзеі», знешняя палітыка Малайзіі не зменіцца, у адрозненне ад унутранай палітыкі, дзе будуць сур'ёзныя рэформы, лічыць загадчык цэнтра Паўднёва-Усходняй Азіі, Аўстраліі і Акіяніі Інстытута ўсходазнаўства РАН Дзмітрый Масякоў. «Зразумела, куды рухаецца Малайзія, зразумелыя яе месца і роля ў АСЕАН, зразумелыя яе месца і роля ў глабальнай эканоміцы, зразумелыя яе мэты максімальна хуткага эканамічнага развіцця, так што ў агульным якіх-небудзь сур'ёзных кардынальных перамен не будзе», — сказаў эксперт РІА Навіны. У той жа час, на яго думку, унутры краіны могуць быць сур'ёзныя перамены, «якія могуць наогул значна змяніць палітычны ландшафт, — Малайзія будзе пераходзіць ад абшчыннай супольнасці да грамадзянскай». На думку палітолага, перамога апазіцыі з'яўляецца вельмі сур'ёзным узрушэннем асноў малайзійскай палітычнай сістэмы. «Гэта відавочна, таму што яна ў значнай ступені фарміруецца праз нацыянальныя прадстаўніцтвы ў палітычным працэсе. Тут перамагае апазіцыя, якая кажа: «Мы ўсе малайзійцы», якая адыходзіць ад прынцыпу нацыянальнага прадстаўніцтва і пераходзіць да ідэі грамадзянскай супольнасці — гэта значыць, кітайцы, індыйцы, малайцы ўсе разам», — растлумачыў эксперт. Ён падкрэсліў, што аўтарытэт Махамада вялізны і «ён зможа згуртаваць любыя сілы ў Малайзіі».

Захар БУРАК

Загаловак у газеце: Вясна патрыярха

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Однако наша страна надеется, что это временные трудности.

Грамадства

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Дзяржаўным органам і іншым арганізацыям даручана кіравацца палажэннямі канцэпцыі ў практычнай дзейнасці.

Калейдаскоп

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Трэніроўкі і здымкі ўдзельнікаў пачнуцца ў красавіку.

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна.