Вы тут

АРГАНічнасць паразумення


Унікальная падзея ў культурным жыцці нашай краіны — з’яўленне першага беларускага арганнага дуэта. Юры Габрусь і Варвара Царук паасобку маюць шмат дасягненняў у музыцы. Юры скончыў Акадэмію музыкі і тэатра Гётэборгскага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Царкоўная музыка і арган». Па праграме абмену вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Брэмене, дзе авалодваў арганным выканальніцтвам пад кіраўніцтвам знакамітага прафесара доктара Ханса Давідсана і Рудольфа Кельбэра, вучыўся арганнай імправізацыі ў арганіста-віртуоза прафесара Крыстофа Громана. Варвара скончыла Беларускаю дзяржаўную акадэмію музыкі па спецыяльнасцях «Музыказнаўства» і «Арган». Яна актыўны ўдзельнік арганных акадэмій і майстар-класаў у Германіі і Аўстрыі. Больш за паўгода таму Юры і Варвара аб’ядналіся, каб знаёміць публіку з сачыненнямі, якія сольна на аргане сыграць амаль немагчыма.


— Звычайна для таго, каб граць на аргане, трэба прайсці фартэпіянную школу. Якім быў ваш шлях да аргана?

Юры: Насамрэч для таго, как граць на аргане, неабавязкова праходзіць праз кафедру спецыяльнага фартэпіяна. Зразумела, трэба ведаць клавірную тэхніку і валодаць фартэпіяна. На гэтым інструменце я граю з шасці гадоў. Але ніколі нават і не думаў звязваць жыццё з музыкай прафесійна. У мяне было прадузятае меркаванне, што трэба абавязкова праходзіць нейкія ступені: паступіць у Акадэмію музыкі, стаць выдатным піяністам, а толькі потым — арганістам. На той момант, калі мне патрэбна было выбіраць універсітэт, у нас яшчэ не было нават спецыяльнасці, дзе навучалі арганістаў. Да таго, як я звязаў жыццё з музыкай, адвучыўся на хіміка-арганіка, быў вучоным і працаваў у Акадэміі навук. А потым праз уласнае захапленне, пачаў граць на аргане.

Варвара: Я з дзяцінства марыла граць на аргане, але доўгія гады не магла да яго дабрацца. У музычнай школе, дзе я вучылася і з шасці гадоў грала на фартэпіяна, быў арган, але ў непрацоўным стане. Я думала, что насамрэч ён працуе, а мяне проста да яго не пускаюць. Ды паабяцалі, што я буду граць на аргане, калі вырасту. У музычным вучылішчы я вывучала музыказнаўства, па гэтай жа спецыяльнасці вучылася і ў Акадэміі музыкі. Там і пачала граць на аргане.

— Як і калі вы сталі разам за адзін інструмент?

Юры: Мы абое працуем у Дзяржаўным камерным хоры. Я прыйшоў у хор раней за Вару. Запрасіла кіраўнік хору Наталля Міхайлава, і я пачаў супрацоўнічаць з гэтым калектывам як арганіст. Наш першы сумесны канцэрт з хорам адбыўся ў Ракаве. У дадатак да гэтага я яшчэ і пяю. Таму мяне ўзялі ў штат Дзяржаўнага камернага хору. Сумяшчаў ігру на аргане і вакал. А потым прыйшла Варвара як лектар-музыказнаўца і арганіст. Вось і выкарысталі магчымасць граць разам.

Арганны дуэт наогул нераспаўсюджаная з’ява. Але ёсць вопыт арганістаў у іншых краінах. У Беларусі ў Акадэміі музыкі таксама можна было сустрэць арганныя дуэты: старэйшае пакаленне вучняў У. Неўдаха выконвала некалькі ансамблевых п’ес на аргане. Але гэтая практыка не атрымала распаўсюджання.

— Выконваеце пералажэнні твораў ці ёсць сачыненні, напісаныя спецыяльна для дуэта арганістаў?

Юры: Рэпертуарных ансамбляў, якія напісаны спецыяльна для аргана, няшмат. Часта арганны дуэт перакрываецца рэпертуарам для двух клавіраў. Напрыклад, творы Моцарта і Гайдна можна выконваць на аргане. Таксама італьяскае барока ў музыцы шмат увагі ўдзяляла арганнаму ансамблю. Таму што італьянскія саборы былі вялікія, а арганы — маленькія, і ў адным храме ставілі некалькі інструментаў. У Італіі некаторы час арганная музыка знаходзілася пад уплывам оперы. Выкарыстоўваліся тэмы Вердзі і Расіні, п’есы аб’ядноўваліся і выконваліся на двух інструментах. Таксама ёсць пераклады сімфанічных твораў для аргана. Часта іх робяць піяністы. Але фартэпіяна не можа перадаць адценні і фарбы аркестра, і слухач павінен дадумваць сам. Арган бліжэй да гучання аркестра.

— У храмах публіка не бачыць арганістаў, бо інструмент размяшчаецца на балконе. Ці можна на слых зразумець, што за арганам менавіта дуэт, а не адзін музыкант?

Юры: Так, гэта магчыма. У нас быў досвед, калі мы гралі адразу на ўсіх клавіятурах аргана — у аднаго чалавека не атрымалася б. Калі ў разгорнутых партыях задзейнічаны 3—4 клавіятуры з педалямі, то зразумела, што грае не адзін чалавек. Але слухачу, які прафесійна з музыкай не звязаны, напэўна, адрозніць будзе цяжка. Калі ў інструмента ёсць стэрэагучанне, то па колькасці галасоў, тэмбраў і фарбаў можна здагадацца аб тым, што граюць два арганы. Але ёсць такія творы, у якіх мэта кампазітара была, наадварот, у тым, каб аб’яднаць партыі, зрабіць пераход партый выканаўцаў незаўважным. Ёсць розніца: твор для двух арганаў ці для двух арганістаў за адным інструментам. У апошнім выпадку няма мэты, каб усе разумелі, што грае не адзін чалавек. Мы граем удваіх, каб сыграць складаныя творы, якія адзін чалавек выканаць не зможа.

— Якія творы вы абралі для канцэрта, што адбыўся 16 мая ў Чырвоным касцёле?

Юры: Наша праграма ахоплівае шырокі дыяпазон эпох. Першапачаткова рэпертуар складаўся з п’ес для механічнага аргана. То-бок, з тых п’ес, якія былі напісаны ў сярэдзіне XVIII стагоддзя кампазітарамі венскай школы: Бетховенам, Моцартам, Гайднам. Фактычна яны былі прызначаны для аргана. Калі не зрабіць адаптацыю, то тэхнічна аднаму чалавеку іх выканаць немагчыма. Яны ідэальныя для выканання арганістамі ў чатыры рукі. Асноўны твор нашай праграмы — Саната Меркеля Рэ мінор для двух арганістаў. Выконваем п’есу кампазітара XVI стагоддзя Арнольда Шліка — асаблівасць у тым, што гэта адзіны за апошнія 500 гадоў твор, напісаны для дзесяці галасоў. Часам яго спрабуе выканаць адзін арганіст, але тэхнічна гэта вельмі складана і практычна немагчыма. Мы вырашылі, што можна выканаць твор у перакладзе для двух арганістаў. Гэта прэм’ера ў нашай краіне. Я не памятаю, каб імя Шліка гучала на канцэртных пляцоўках Беларусі. Прагучалі «Фантазіі» Гёсэ. Таксама выконваем пераклад Баха. Ён зрабіў яго на канцэрт прынца Саксонска-Веймарскага, які быў яшчэ і кампазітарам. Бах прапанаваў дзве версіі: адну — для аргана, дзе пераклаў толькі трэцюю частку; другая версія — пераклад усіх трох частак для клавіра. Арганную версію выконваем у перакладзе сучаснага італьянскага кампазітара Маўрыцыа Макела.

— Колькі часу вам спатрэбілася, каб сыграцца?

Варвара: Упершыню дуэтам мы гралі ў лістападзе мінулага года. Шмат займаемся. У залежнасці ад складанасці можам займацца разам ці самастойна: чым больш складаная п’еса, тым лепш яе вучыць разам. А калі п’еса простая, лепш паасобку, а разам потым граць.

Юры: Напачатку былі моманты лёгкага недаверу. Мы гралі, рэпеціравалі, а падчас канцэрта адчувалі стрэс і хваляваліся. Але знайшлі паразуменне, і цяпер узаемадзейнічаем лёгка і арганічна.

Юлія КАРДАШ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

«Звязда» звярнулася па каментарыі аб рэалізацыі Дэкрэта Прэзідэнта № 18 да старшынь профільных камісій абедзвюх палат Нацыянальнага сходу Беларусі.

Грамадства

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Жанчыну, якая здолела не толькі вярнуць дзіця з прытулку, але і далей выхоўвае яго, знайсці аказалася не проста. 

Грамадства

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Люты больш нагадвае пазачарговы вясновы месяц.

Грамадства

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Калі звычайныя кнігарні працуюць па формуле «кніга — чалавек», то букіністычныя трымаюцца на прынцыпе «людзі — кнігі — людзі».