Вы тут

Сатырычным пяром — па заганах і хібах


Творцаў, якія на высокім мастацкім узроўні працавалі б у галіне гумарыстычна-сатырычнай літаратуры, звычайна няшмат. Такая літаратура, з аднаго боку, традыцыйна лічылася нібыта другараднай, несур’ёзнай, з-за чаго да яе звярталіся нямногія таленавітыя аўтары, а з другога — вымагала ад пісьменніка адмысловага і рэдкага дару — бачыць сапраўды смешнае ў найчасцей нясмешным жыцці.

Адзін з сучасных айчынных творцаў, які валодае гэтым дарам, — вядомы пісьменнік-сатырык Янусь Малец, які здаўна працуе ў розных жанрах сатыры і гумару. І паспеў выпусціць не менш чым паўтузіна аўтарскіх зборнікаў. На працягу амаль чвэрці стагоддзя ён піша як гумарыстычна-сатырычныя вершы, пародыі, так і адпаведныя празаічыя творы. Вось і ў новай сваёй кнізе «Галава — не вядро, альбо ё-маё!» (Мінск, «Чатыры чвэрці», 2018) ён выдатна праявіў свой талент сатырыка, жартаўніка, перасмешніка, пра што сведчаць змешчаныя тут гумарэскі і гісторыйкі, фельетоны, бываліцы і небываліцы, разнастайныя карацелькі. З ліку апошніх — шматлікія творы, напісаныя ў такіх арыгінальных жанрах, як «Януселькі-карацелькі», «літарадурныя памыйкі», «абрэвіятуркі».

Творы храналагічна ахопліваюць падзеі, што адбываліся ў розных мясцінах Беларусі на працягу чвэрці стагоддзя — з пачатку 1990-х гадоў да нашых дзён. Тэматыка вельмі шырокая: сацыяльныя і сямейныя праблемы, людскія заганы. Аўтар зборніка мае багаты жыццёвы досвед, ведае грамадскае жыццё-быццё, разбіраецца ў супярэчнасцях сацыяльнага развіцця і асаблівасцях чалавечай псіхалогіі.

Пры чытанні ловіш сябе на думцы, што найлепш запамінаюцца трапныя іранічна-сатырычныя афарызмы (часам нават рыфмаваныя!), якія ахопліваюць практычна ўсё тэматычна-сюжэтнае поле кнігі. З ліку найбольш удалых — наступныя: «Бізнес — гэта шлях ці на нары, ці на Канары»; «Рабочы! Не завіхайся каля станка — цябе яшчэ чакае дача»; «Мінздраў папярэджвае: не вывучайце цэннікі ў магазінах без валідолу!»; «Новы “венік” іншы раз мяце па-старому, а зарплату атрымлівае па-новаму»; «Вадзіцель! Зрабі правільны выбар паміж жыццём і каленам спакуслівай пасажыркі».

Дарэчы, нямала твораў у кнізе прысвечаны, тэме любові і кахання ў іх розных «абліччах», прычым часам не надта сур’ёзных (напрыклад, неадольная цяга да чаркі і выпіўкі). Тут ёсць не толькі рэальнае, але і напаўфантастычнае каханне, ёсць і «любоў» да грошай і хабару, і, вядома, бязмежная любоў асобных герояў да саміх сябе. Аўтар неаднойчы закранае (часам у іранічным ключы) праблему прыгожага пісьменства ў сённяшнім прагматычным свеце і акрэслівае ролю мастака ў сучасным літаратурным працэсе. З непрыхаваным сарказмам апісвае светаўспрыманне і тыповыя паводзіны сённяшніх графаманаў, якія, на яго думку, цвёрдакаменна ўпэўнены ў дасканаласці і бязгрэшнасці сваіх твораў і ў той жа час у грахоўнасці тых людзей, якія іх не друкуюць.

Аўтар прадстаўляе нам цэлую галерэю разнастайных персанажаў (ад дзяцей да пажылых людзей), звычайна даючы ім лаканічна-ёмістыя характарыстыкі. Пісьменніку практычна заўсёды ўдаецца дасціпна прапісаць дыялогі, ён нават прадстаўляе на суд чытача т. зв. «трыялог». Менавіта гэтым словам называецца адна гумарэска, у якой прыводзіцца досыць забаўная размова пацыента паліклінікі з доктарам-жанчынай, якая ў сваю чаргу паралельна яшчэ размаўляе з медсястрой на банальную побытавую тэму набыцця абутку ў мясцовым ЦУМе. У выніку такой спецыфічнай размовы трох асоб адразу ствараецца камічны эфект, паколькі пацыент не разумее, да каго ж у канкрэтны момант звяртаецца ўрач.

У кнізе абсалютная большасць твораў мае цалкам рэалістычны змест, але зрэдку сустракаюцца і такія, якія больш падобныя на своеасаблівую жартоўна-гумарыстычную фантастыку. Бадай, самым яркім і арыгінальным з такіх твораў з’яўляецца гумарэска «Зямное каханне» (мае аўтарскі падзагаловак «амаль фантастычная прыгода»), у якой апавядаецца пра начную сустрэчу і размову не зусім цвярозага героя — маёра-міліцыянта — з... іншапланецянкай, якая выплыла з нейкага неапазнанага лятальнага аб’екта і паспрабавала спакусіць гэтага небараку.

Як і практычна любы мастацкі твор, кніга мае пэўныя недахопы. Прыкладам, асобныя досыць навязлівыя (сама)паўторы ў тэмах, думках, матывах і персанажах — асабліва тады, калі аўтар падрабязна і ледзь не са смакаваннем шматкроць апавядае як пра выхадкі асобных алкаголікаў, так і ў цэлым пра п’янства дома і на працы, падчас адпачынку. Акрамя таго, у выданні сустракаюцца і ўзоры, гаворачы словамі з адной гісторыйкі, «пласкаватага гумару», якія не выклікаюць усмешкі і ўвогуле нічога не даюць ні розуму, ні сэрцу. Але ж у цэлым кніга атрымалася. Яна прыцягне ўвагу чытача, схільнага да вясёлага ўспрымання навакольнага асяроддзя і ўнутранага свету асобы. Пры чытанні зборніка міжволі складваецца ўражанне, што пісьменнік спрабуе адначасова быць як уважлівым дыягностам розных сацыяльных хвороб, так і клапатлівым лекарам народнай і чалавечай душы. У аўтара востры зрок, гарачае сэрца і лёгкае пяро.

Эдуард ДУБЯНЕЦКІ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

У мінулыя выхадныя сталічны бізнес-клуб «Імагуру» ўжо другі раз прымаў на сваіх плошчах педагагічную неканферэнцыю. 

Культура

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Вызначыць дакладны час з'яўлення на Беларусі вядомага абарончага збудавання дагэтуль немагчыма, хоць розных гіпотэз існуе шмат.

Грамадства

«Ніколі не губляйце мару дзяцінства!»

«Ніколі не губляйце мару дзяцінства!»

Мы з Аленай Варановіч пазнаёміліся выпадкова, на вуліцы. Адразу разгаварыліся і знайшлі агульную мову. Тады за кубкам кавы яна сказала мне важныя словы: «Ніколі не губляй мару дзяцінства».

Спорт

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Як трэнер пабудаваў сістэму, якая выхоўвае алімпійскіх чэмпіёнаў.