26 Верасень, серада

Вы тут

Людзей палілі ў хляве, хто выбягаў — сустракалі агнём


Гэтымі днямі споўнілася 75 гадоў, як знішчылі жыхароў вёсак Любель-Поль і суседняй Вулькі Гарадзішчанскай. Любель-Поль раздзяліў лёс Хатыні, яго знішчаў, што і Хатынь, той самы 118-ы карны батальён. Крывавы досвед у байцоў гэтага падраздзялення быў ужо немалы. Таму жыхароў збіралі ў групу прафесійна, з веданнем справы, праўда, дзейнічалі хутка, нібы без папярэдняга загаду.


Іван Каржаневіч ведае гэтую страшную гісторыю ад сваіх бацькоў, дзядоў і бабуль. Бацькі таксама ведалі найбольш з расказаў бацькоў. Адным словам, немцы стаялі ў суседняй Вульцы. Кругом лясы і балоты, партызанскі край. Адзін з вайскоўцаў-акупантаў, які стаяў у дазоры, заўважыў рух, увязаўся ў перастрэлку з партызанамі. Гэтага хапіла, каб падпісаць смяротны прыгавор абедзвюм вёскам. Людзей вялі ў Любель-Поль і з Вулькі, усіх зганялі ў хлеў на сядзібе Антона Жылевіча, дзеда Івана Каржаневіча. У нейкі момант сяляне зразумелі, што гэта іх апошняя дарога, і рашыліся ўцякаць. Хто пабег у бок цяперашняй шашы, застаўся жыць: акупант, які стаяў там, страляў уверх, даваў людзям выратавацца. Хто выбраў супрацьлеглы напрамак, таго дагнала куля. Астатніх спалілі ў хляве. Калі загарэлася, людзі рынуліся ў дзверы, іх сустракалі кулямётным агнём. Толькі адна дзяўчынка Таццяна Пронька, калі яе збілі з ног, упала і праляжала пад целамі, аж пакуль усё не сціхла. Яна ў тым пекле засталася жывой. Адна са 105 ахвяр. Цяпер бабуля Таццяна жыве ў дзяцей у Мінску.

Бабулі Івана Каржаневіча ў той страшны дзень таксама пашанцавала выжыць, інакш і не было б цяпер Івана... Надзея Антонаўна пабегла ў бок цяперашняй бетонкі з малымі дзецьмі. Самы малы, амаль двухгадовы сын, быў у яе за плячыма. Беглі па балоце, рызыкуючы ўскочыць у багну, пад плач дзяцей і галашэнне старых. Яна потым доўга не магла асэнсаваць, як не заўважыла, што дзіця вывалілася з фартуховага капшука, проста не адчула. А калі агледзела, ёй не далі вярнуцца астатнія: «Сама загінеш, а ў цябе яшчэ шасцёра дзяцей!» Так і сядзела ў схованцы, пакуль у вёсцы ўсё не заціхла. Потым пайшла назад шукаць сваё дзіцятка і знайшла яго! Па плачы. Дзіва, што не загінуў у балоце, што не з'еў які звер, тут звяр'я заўсёды была процьма. Малога выратавала, сямёра дзяцей выгадавала.

Калі яны вярнуліся ў вёску, давялося хаваць родных і блізкіх, а таксама суседзяў, тых, каго хаваць не было каму. Цікава, што хаты карнікі паліць не сталі, мабыць, некуды спяшаліся.

Вяскоўцы, што засталіся, сталі наладжваць жыццё.

— Бацькавы бацькі тут жылі, — расказвае Іван Каржаневіч. — Тут і я з'явіўся на свет, малодшы ў сям'і. Пасля вайны нават пачатковая школа ў Любель-Полі адкрылася, мае старэйшыя браты хадзілі. Калі ж мне прыйшоў час выпраўляцца ў першы клас у 1973 годзе, школу ўжо закрылі, давялося хадзіць у Вульку за чатыры з паловай кіламетры. Як толькі не дабіраліся! — згадвае Іван Іванавіч. — Зімой на лыжах ездзілі, а калі Ясельда разлівалася і ўсё замярзала, нават на каньках, цяплом — на веласіпедзе. Гэта цяпер, калі і адно дзіця ў вёсцы жыве за кіламетр ад школы, за ім абавязкова прыйдзе школьны аўтобус, а тады дарога была нашай праблемай. Але ж нічога, жылі, часам даволі весела і цікава.

Электрычнасць прыйшла сюды недзе ў годзе 69-м ці 70-м. Помню, як бацькі адразу купілі тэлевізар. У нашы балоты лінію электраперадачы цягнулі адной з апошніх у раёне. Тут жа дарогі не было, гэту бетонку, па якой вы прыехалі, пабудавалі ў 80-м разам з алімпійскімі аб'ектамі. Раней сувязь са светам была праз Вульку або на лодцы праз раку. Неяк і не заўважаліся такія нязручнасці. На танцы збіраліся ў вялікай хаце. Калі гулялі вяселле ў адной хаце, танцаваць ішлі ў суседнюю. Бацькі ўсё жыццё працавалі: маці ў калгасе, бацька лесніком. Трымалі вялікую гаспадарку: былі свае карова, конь, свінні, птушка, — згадвае ўраджэнец Любель-Поля.

Пасля школы Іван Каржаневіч скончыў тэхнікум, адслужыў у войску, стварыў сям'ю, пажыў некалькі гадоў у горадзе і зразумеў, што гэта не яго. Таму свой дом пабудаваў у вёсцы Высокае, там, дзе знайшлася работа. Пакуль былі жывыя бацькі, заўсёды прыязджаў сюды, дапамагаў. А калі іх не стала, не змог пакінуць родную хату, даць зарасці агароду. Хоць, здавалася б, сам жыве ў вёсцы, мае кавалак зямлі побач з домам. «Малая радзіма — гэта не пустыя словы, — кажа мой суразмоўца. — Цягне сюды і ўсё. Любы выхадны дзень, вольную гадзіну еду, нешта раблю ў двары, корпаюся ў агародзе. Вось і ў суседнім доме, даўно нікога няма, дзеці не прыязджаюць, а гады два таму сталі прыязджаць унукі, навялі парадак, нейкую градку клубніц пасадзілі, значыць, не прападзе сядзіба».

Старшыня Аснежыцкага сельскага Савета Валерый КІРЫЛКА кажа, што ў вёсцы зарэгістравана некалькі чалавек, але апошнія жыхары яе жывуць у дзяцей у гарадах. Нават летам тут можна сустрэць толькі іх дзяцей і ўнукаў. Праўда, цяпер назіраецца цікавасць да ўчасткаў пад будаўніцтва. Некаторыя ўжо ўзвялі пабудовы і выкарыстоўваюць іх як летнікі.

Валерый Аляксандравіч звяртае ўвагу на капліцу, якую пабудавалі некалі самі жыхары ў памяць аб трагедыі. Цяпер сельскі Савет падтрымлівае каплічку ў належным стане. А помнік, які паставілі ў 1990 годзе на месцы хлява, спаленага з людзьмі, даглядае НПС «Пінск» ААТ «Гомельтранснафта «Дружба». Раней тут стаяў крыж. 27 гадоў таму яго змянілі на абеліск, на плітах якога ўвекавечылі імёны ўсіх загінулых. Цяпер сюды нясуць вянкі і кветкі, як і нядаўна з выпадку 75-й гадавіны трагедыі.

Яшчэ Валерый Кірылка паказаў сціплы, крыху разбураны помнік, які стаіць недалёка ад капліцы, у зарасніку бэзу. Старшыня раней і сам не ведаў пра яго існаванне, старажылы паказалі. Гэта таксама адзін з помнікаў ахвярам таго жахлівага чэрвеньскага дня. Дзяўчына-масквічка прыехала ў госці да сваякоў перад самай вайной, загасцявалася ў вёсцы. Праз некаторы час прыехаў і яе жаніх, відаць, пазнаёміцца. Яны ўжо хацелі вяртацца, ды наступіла 22 чэрвеня. Не паспелі ачомацца, як аказаліся на акупаванай тэрыторыі. Выехаць у Маскву стала немагчыма, так і прабылі тут да 43-га года, і згарэлі ў тым самым хляве. Чаму іх пахавалі асобна, а не на могілках з іншымі вяскоўцамі, цяпер дакладна ніхто не скажа, ды і няма каму сказаць. Але пахавалі тут, дзе цяпер разросся бэз. Старшыня сельвыканкама сказаў, што гэты сціплы абеліск таксама хутка прывядуць у парадак. Памяць павінна жыць.

А старшыня раённага Савета Іосіф ГУЗІЧ упэўнены, што вёска Любель-Поль не знікне з карты раёна. На яе звярнулі ўвагу гараджане. Адзін дом на ўскрайку купілі Таццяна і Валерый Кутузавы. Яны адкрылі аграсядзібу. Тут жа рай для турыстаў, якія шукаюць сустрэчы з сапраўднай прыродай: лес, балота, рака побач. Кутузавы распрацавалі экалагічныя сцяжыны, прапаноўваюць конныя прагулкі гасцям. Звяры падыходзяць ледзь не да дзвярэй сядзібы. «Зімой воўк прыходзіў, — паказвае Таццяна здымак на сваім тэлефоне, — казулькі, зайцы тут кожны дзень бегаюць». Цішыня, прыгажосць, шаша праходзіць за кіламетр ад вёскі. Жыць можна. Можа, хто і захоча, пабудаваўшы дом, пераехаць сюды на пастаяннае месца жыхарства. «Вёска адрадзілася пасля знішчэння ў 1943 годзе, яна павінна жыць нават дзеля памяці», — кажа Іосіф Гузіч.

Святлана ЯСКЕВІЧ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

 «Толькі агульнымі намаганнямі мы зможам супрацьстаяць няпростым выклікам часу».

Грамадства

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

​Колішняя Беларуская ваенная акруга лічылася адной з самых магутных у СССР.

Грамадства

Шчырая размова з вядомым педагогам пра бацькоўскія сумненні і страхі

Шчырая размова з вядомым педагогам пра бацькоўскія сумненні і страхі

«Калі ў вас адкрыўся рот, каб накрычаць на дзіця, спыніцеся хоць на секунду…» 

Грамадства

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Этнафэст стаў вядомым далёка за межамі Беларусі.