Вы тут

Антыантыўтопія


Антыантыўтопія
Людзі любяць антыўтопіі. Людзі пазнаюць у антыўтапічным свеце свой свет. У жорсткай выдуманай сістэме — рэальнасць. Людзі з за­давальненнем уяўляюць адсутнасць свабоды і ўладу прымусу. Людзі сочаць за галоўным ге­роем на экране ці старонках, падтрымліваюць яго ўздыхамі: гэта ж кіно, гэта ж фантастыка, так не бывае. Хацелася б, але не бывае. Людзі толькі павінны, людзі толькі стогнуць і выконваюць, людзі толькі маўчаць і падпарадкоўваюцца. Людзі толькі ахвяры. Куды б яны ні ішлі, што б ні рабілі, вакол іх заўсёды знойдуцца вінаватыя. Пачвары, якія псуюць усё жыццё звычайным простым людзям. Пачвары, супраць якіх нічога не зробіш, бо ты частка гэтай антыўтопіі рэчаіснасці, ў якой няма месца гераізму, няма месца асобе, толькі шэ­рым ценям ад вялізнага шэрага механізму.

Канец 1970–х — пачатак 1980–х увайшлі ў гісторыю сусветнай музыкі як час, калі з’явіўся, расцвіў і скончыўся панк. Я не буду расказваць тое, што ўсім вядома ці невядома, спрабаваць дзвюма старонкамі ахапіць неахопнае для дзвюх соцень старонак. Хто ведае, куды і калі далей накіруюць мяне «Рубінавыя радкі», але сён­ня толькі пра адзін панкаўскі гурт — «Angelic upstarts».

Людзі любяць антыутопіі. Людзі заўсёды зна­ходзяць вінаватых. Цэлую сістэму вінаватых, супраць якіх нічога і ніколі не зробіш. Гэтыя вінаватыя п’юць на працы. Прыходзяць адразу п’янымі на працу, а затым яшчэ п’юць на працы. Ад іх не дачакацца ніякай дапамогі, яны не вы­конваюць сваіх абавязкаў, яны пастаянна зна­ходзяцца ў антыцвярозым стане, але яны частка гэтай сістэмы. Яны ёсць, бо так патрэбна сістэме. Іх ніхто не звольніць, ніхто не аштрафуе, ім ніхто нічога не можа сказаць, бо яны патрэбны гэта­му антыўтапічнаму свету. Імі прасцей кіраваць. Ад іх прасцей патрабаваць. Вынік іх працы нікому не патрэбны, патрэбна мець куды націснуць. Яны нашмат важней для арганізацыі, чым любы адэкватны чалавек. Адэкватны — паняцце ад­носнае. Адэкватны сам па сабе не існуе. Адэк­ватны чаму? Адэкватны норме? Таму менавіта гэ­тыя і з’яўляюцца адэкватнымі, з мутным, цвілым, гнілым мозгам, з забруджанай, засмуроджанай, закінутай свядомасцю. Яны адэкватныя патраба­ванням, сістэме, антыўтопіі.

Першы сінгл «Angelic upstarts» адразу падарыў гурту сяброў і ворагаў. Пры гэтым, ворагі былі сапраўдныя, афіцыйныя, паліцэйскія. Так атры­малася, што ў гэтых паліцэйскіх на допыце «выпадкова» памёр адзін чалавек. Здавалася б, ну і што тут асаблівага, але не. Асаблівае было. Была напісана песня–пратэст, песня–выклік, першы крок ад рэальнасці ў кіно, у літаратуру. Быў го­лас, і ён быў гучней за мігалкі, дубінкі, краты. Героі з’явіліся не з мячамі і аўтаматамі, а з гітарай і мікрафонам. Некалькі чалавек супраць непера­можнай сістэмы. Так не бывае.

Людзі любяць антыўтопіі. Людзі заўсёды зна­ходзяць вінаватых. Цэлую сістэму вінаватых, супраць якіх нічога і ніколі не зробіш. Гэтыя вінаватыя не даюць піць на працы. Прыходзяць, прыязджаюць са сваімі праверкамі. Вешаюць відэакамеры на слупы і сцены. Сочаць. Пасля пазбаўляюць прэміі, адпраўляюць на прымусовы адпачынак за свой кошт, пазбаўляюць гонару, ча­сам пазбаўляюць працы. Яны — частка сістэмы. Ім патрэбна, каб ты выконваў усё як сказана, а калі будзеш выконваць, то яны прыйдуць з новымі патрабаваннямі. Бясконцы прагрэс прымусу. Бясконцае павелічэнне абавязкаў пры поўным пазбаўленні правоў. Спачатку нельга піць, пас­ля курыць, пасля мацюкацца, пасля спазняцца, пасля раней сыходзіць, пасля цягнуць з працы дадому, што дрэнна ляжыць, каб добра ляжала. Гэта сістэма ператварае людзей у шурупы, цвічкі, дробныя кавалачкі велізарнага шэрага механізму.

Некалькі чалавек супраць непераможнай сістэмы. Так не бывае. Напэўна, гэта спецыяль­ныя людзі з суперздольнасцямі — фінансавымі ці фізічнымі. Напэўна, гэта спецыяльныя людзі з суперсувязямі, напэўна, яны таксама прымаца­ваны дзесьці там уверсе. Томі Менсуорт (Мензі) — вучань на шахце. Рэй Коўі (Монд) — электрык. Стывен Форстэн — будаўнік–укладчык. Стыкс — рабочы мясцовай булачнай. Супер–людзі. Супер– здольнасці. Такім людзям з такімі здольнасцямі сорамна адмоўчвацца, такія людзі з такімі здольнасцямі павінны крычаць. А цяпер, мой дарагі чытач, закрый часопіс і паўтары сто восем разоў: «Шкада, што я не такі, шкада, што ў мяне няма ніякай магчымасці зрабіць хоць нешта, стаць хоць некім, няма ніякай магчымасці».

Людзі любяць антыўтопіі. Людзі заўсёды зна­ходзяць вінаватых. Цэлую сістэму вінаватых, супраць якіх нічога не зробіш. Гэтыя вінаватыя паўсюль. Яны кантралююць кожнага. Яны кра­дуць шкарпэткі, каб заставаліся толькі няпар­ныя. Яны завязваюць вузламі слухаўкі ў кішэні. Яны прымушаюць жыць так, як ты ніколі б не жыў па сваім жаданні. Яны паўсюль. Яны прымусілі цябе, дырэктара школы, адправіць у звычайны дзень вучняў дзясятага і адзінаццатага класаў у калгас капаць бульбу. Гэта сістэма. Супраць яе ты не выступіш. Табе сказалі — ты выканаў. А быў подпіс? А пячатка? Але ж мы самі ўсё разумеем. Гэ­тыя хітрыкі. Гэтае агульна вядомае «дабравольна– прынудзіцельна». Усе ведаем, усё разумеем, але вучаніцы разбілі каменем галаву на калгасным полі, калі, згодна з подпісамі і пячаткамі, у яе ўрок гісторыі. Гэта ж яны вінаватыя? Сістэма. І дзеці.

І бацькі. І ўсе, хто не разумее: ты не мог інакш. Ты не герой. Героі бываюць толькі ў фільмах і кніжках. А гэта жыццё.

Мясцовая паліцыя (і не толькі мясцовая) ста­ранна ўстаўляла палкі ў колы маладым панкам, прэсавала загадчыкаў клубаў і іншых пляцовак, дзе ненавісны гурт мог выступіць, прэсавала і саміх удзельнікаў гурта. Урэшце «Angelic upstarts» выпусцілі першы альбом і, па сутнасці, сталі адным з заснавальнікаў музычнага накірунку «oi!». Выпусцілі і сталі. Спадзяюся, усім зразумела, што гэтыя словы з нейкага фэнтэзійна–фантастыч­на–казачнага лексікону і не маюць ніякага дачы­нення да нашай рэальнай рэальнасці.

Людзі любяць антыўтопіі. Людзі заўсёды зна­ходзяць вінаватых. «Кто ішчэт, тот всегда найдзёт». А яны «ішчут» і таму «находзят». Пошук чу­жых вінаватых — гэта адзіная здольнасць, навык, талент, які людзі развіваюць у сабе ўсё жыццё, даводзяць да аўтаматызму, да ўзроўню інстынкту. Штосьці пайшло не так? Гэта яны вінаватыя. Гэта ваша віна! Ты мне не сказала, што трэба ўзяць парасон! А ты вечна ўсім незадаволены ходзіш! А ты што мне тут, я табе ўсё, а ты! А гэтыя зноў усё тое ж і тое! А тыя тыя тыя, паглядзі на іх! Сістэмны аўтаматызм. Бо гэта вы — сістэма. Гэта вы — стваральнікі сваёй антыўтопіі.

Раскажу пра адну з найбольш яркіх перамог «Angelic upstarts». У іх атрымалася даць канцэрт у турме. Уявіце сабе: даць у турме нефармаль­ны, антыкарупцыйны, антымілітарысцкі і ўвогуле «анты» канцэрт. У той час, калі столькі сіл кладзецца на тое, каб увогуле задушыць і ўвесь гурт, і кожнага ўдзельніка паасобку. Кажуць, тут ад­былася недарэчная памылка і запрасіў іх мясцо­вы капелан, які нават не ўяўляў, што робіць. Яму спадабалася назва, і ён паверыў, што з такой назвай не можа быць нічога кепскага. То кепскага, мабыць, і не было. Скажу чэсна: кепска — гэта па­няцце адноснае.

Ці змог бы хоць хто зараз у нас напісаць утопію? Не псеўдарэлігійны цыкл адстойнай літаратуры, а сапраўдную ўтопію. Дзе сістэма — гэта сінонім слову «гармонія». Дзе не патрэб­ныя героі, бо кожны свядомы чалавек — герой. Дзе няма вінаватых…

У маёй кішэні слухаўкі ніколі не заблытваюцца ў вузлы.

Дзмітрый ШУЛЮК

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

 «Толькі агульнымі намаганнямі мы зможам супрацьстаяць няпростым выклікам часу».

Грамадства

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

​Колішняя Беларуская ваенная акруга лічылася адной з самых магутных у СССР.

Грамадства

Шчырая размова з вядомым педагогам пра бацькоўскія сумненні і страхі

Шчырая размова з вядомым педагогам пра бацькоўскія сумненні і страхі

«Калі ў вас адкрыўся рот, каб накрычаць на дзіця, спыніцеся хоць на секунду…» 

Грамадства

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Этнафэст стаў вядомым далёка за межамі Беларусі.