Вы тут

Вадзім Крук. Апошняе сонца


Крук Вадзім Анатольевіч нарадзіўся 15 снежня 1987 года ў горадзе Кохтла-Ярве, Эстонія. Скончыў факультэт тэлекамунікацый Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі (2011).

Працуе вядучым інжэнерам лабараторыі выпрабаванняў сродкаў інфармацыйнай бяспекі ЗАА НТЦ «Кантакт».

Друкаваўся ў часопісе «Маладосць».


…Шчыльны нябесны кілім, які ўсю ноч хаваў ад людзей зоры і месяц, урэшце з’ехаў за далягляд, каб накрыць сабой другую палову Сусвету. І сонца, якое спачатку грукнулася ў гэты бетонны покрыў, разбілася і расцяклося па ім крывавым морам, нарэшце паказалася над горадам. Яно промнямі прабегла па дахах прыватных дамкоў, пакратала вокны ў кватэрах і нарадзіла цені.

Чалавек, які, здаецца, адзіны на ўвесь раённы цэнтр назіраў за такой складанай перамогай святла над цемрай у сваім аўто, уздыхнуў, сцепануўся і пацёр рукі — ноч была халоднай, дарма, што на дварэ ліпень. Гэта быў трыццацічатырохгадовы мужчына з чорнымі густымі калянымі валасамі, рымскім профілем і ненатуральна чырвонымі тонкімі вуснамі. Звалі яго Міхалам.

Ён не спаў усю ноч і таму адчуваў, як ягоныя вочы адказваюць рэззю на кожны рух павекаў. Толькі спаць не прыходзіцца, калі хочаш падзарабіць прыватным чынам, асабліва калі заробак незаконны. Зарабіць жа ў ноч на нядзелю, калі мясцовы працоўны і тусовачны люд пацягнуўся да бараў і клубаў, а тутэйшых таксістаў не хапае.

Міхал заплюшчыў і расплюшчыў вочы, каб адагнаць ад сябе сон, і дастаў цыгарэту. Трэба было сабрацца, прывесці да ладу думкі, якія ад стомы стварылі ў галаве штосьці падобнае на пчаліны рой і ніяк не маглі звязацца ў паслядоўны ланцужок мыслення. З асалодай зацягнуўся і адразу выхапіў з рою думак некалькі: «Ехаць дахаты і спаць! Хопіць на сёння. Усіх грошай не заробіш, як ні старайся».

Выкінуў недакурак, завёў машыну і крануўся. Але праз некалькі паваротаў каля чыгуначнага вакзала ўбачыў, як ад аўтобуснага прыпынку да дарогі хапатліва рушылі два чалавекі. Першы бугаяваты, кароткастрыжаны, высокі. Другі нізкі, але жылісты, з цёмным пакетам у руках.

Нізкі ўскінуў руку і характэрным жэстам запрасіў машыну спыніцца. Міхал прытармазіў за прыпынкам, апусціў шкло і пачаў чакаць, назіраючы ў люстэрка задняга віду, як хлопцы подбегам шыбавалі да аўто.

— Здарова, — нізкі схіліўся да адкрытага акна і ўсміхнуўся кіроўцы.

— Зда-а-ро-оў, — ляніва пазяхнуў той.

— Возіш?

Міхал адказваў, не гледзячы на суразмоўцу, — інстынктыўна назіраў у бакавое люстэрка за бугаем, які перамінаўся з нагі на нагу каля задніх дзвярэй машыны:

— Калі вам трэба, важу.

— То падкінь.

— Куды?

— У Колбавічы.

— Дык гэта ж за горад, кіламетраў з пятнаццаць ехаць.

Міхал скрывіўся, як уявіў пра яшчэ, лічы, гадзіну ў машыне: пакуль туды, там шукай хату, потым едзь назад. Гадзіну не гадзіну, але хвілін сорак дакладна выйдзе. Падумаў: «Можа, не ехаць? Ну яго, і так падзарабіў за ноч… Дома гарбаткі б цеплай папіць… Але ж і незвычайнае сёння сонца, страшнае…Чырвонае… Крывавае...»

— Ну дык што, едзем? — абудзіла кіроўцу пытанне.

— Залежыць ад сумы.

— А колькі будзе?

— Трыццаць, — Міхал вырашыў, што калі губляць сон, то не за так.

— Штосьці да-да-да храна, — адгукнуўся, заікаючыся, бугай.

— Хлопцы, я і так ноч без сну. Калі паедзем, то за трыццаць. А калі не, дык бывайце.

Ён пачаў зашпільваць рэмень бяспекі, але той, што веў перамовы, уздыхнуў:

— Хай сабе, паехалі!

— Грошы наперад.

Кліент пагадзіўся і з нейкай хіжай усмешкай палез у кішэню. Міхал тым часам дацягнуўся і адчыніў заднія дзверцы. Расселіся. Бугай кінуў сумку на сядзенне за месцам кіроўцы, а сам цяжка ўваліўся пасярэдзіне, каб было зручна глядзець праз лабавое шкло. Нізкі сеў побач з кіроўцам, працягнуў грошы і жалезным голасам загадаў: «Ну то паехалі».

«Відаць, раззлаваўся, што шмат плаціць давядзецца, — заспакойваў сябе Міхал — Можа, яно і так. Неяк нават няёмка. Зашмат узяў. Але ж маглі не плаціць, калі падумаць. Я не прымушаў. Паехаў бы сабе дахаты, у цёплы ложак. А так… Пагадзіўся плаціць, а потым хмыкае». Так і пераканаў сабе, што ўсе добра, прагнаў прэч згрызоты сумлення.

Ехалі моўчкі. Звычайна Міхал спрабуе гутарыць з кліентамі, але гэтым разам не хацелася. Нават не прадставіўся. Ды і хлопцы нейкія нешматслоўныя, напружаныя. Вокны былі закрытыя, таму Міхал амаль адразу адчуў пах алкаголю. Сталі трохі зразумелымі такія няветлівыя паводзіны пасажыраў: не кожны ў гуморы, калі вып’е.

Выехалі за горад. За пару кіламетраў ад павароту на Колбавічы пасажыры ўстрывожыліся.

— Там пе-пе-пе-рад павароткай аўтобусны п-прыпынак. Стань там, — сказащ бугай.

Міхалу спыняцца не хацелася: хучэй бы давезці і дахаты. Ён паспрабаваў запярэчыць ветліва, але цвёрда:

— Нашто? Там ехаць яшчэ кіламетраў пяць-сем.

— С-спыніся кажу! Гарэліца п-паветрам падыхаць хо-хоча. Бо будзеш с-сам салон чысціць, к-калі што.

Міхал гучна ўздыхнуў і працадзіў:

— Добра. Але на пару хвілін.

Сталі на невялікай пясчанай пляцоўцы на ўзбочыне.

— Давайце хуценька — і паедзем, — Міхал адшпіліў рэмень бяспекі і аб’вяў, расцекся ў сядзенні.

І тут у адказ грукнула, рассякло маланкай паветра:

— Ты — не паедзеш! У цябе канцавы прыпынак, правальвай.

Ад такой нечаканай нахабнасці Міхал разгубіўся, і адразу зразумеў, што адбываецца. Розум яшчэ не дапяў, але ў падсвядомасці, на ўзроўні пачуццяў, усе было ясна. Сэрца паляцела ў бездань — чорную і вусцішную — а адтуль пачаў уздымацца ліпкі страх. Міхал зірнуў на суседа вачыма, якія на імгненне ператварыліся ў вочы антылопы, калі тая заўважае кракадзіла ў нільскай вадзе, апусціўшы ў раку морду. Хаця ён не быў баязліўцам, не быў слабаком, аднак на гэтае страшнае імгненне штосьці зламалася ўнутры. А што трэба было рабіць: біць, уцякаць, дамаўляцца?

Ён паспеў толькі вымавіць вялае «давайце без жартаў, мужыкі» перад тым, як наважыўся бараніцца. Сціснуў кулакі, але не паспеў узняць рук, як сцямнела ў вачах. Ягоную галаву хістанула ўбок, цела павяло, і ён ілбом цюкнуўся ў руль. Гэта напомніў пра сябе другі кліент. Бугай скеміў, што таксіст надумаў супраціўляцца, і таму дзейнічаў рашуча і без разваг. Ягоны цяжкі кулак праляцеў каменным ядром між пярэдніх сядзенняў і патрапіў акурат у Міхалу ў сківіцу.

Удар быў магутным. Міхал пачуў як стукае сэрца. «Бум-бум-бум!» — яно панеслася кудысьці, як ашалелае. Ноздры хлопца расшырыліся, ад злосці рыпнулі зубы. ён рэзка ўскінуў галаву і адначасова нязручна — замінаў руль — але на ўсю сілу ўдарыў у накірунку суседавай галавы. Аднак удар не дапяў мэты, бо моцная рука ззаду паспела абхапіць Міхала за горла і прыціснуць да падгалоўніка. Міхал паспрабаваў вызваліцца, адарваць ад сябе гэтую руку, якая пітонам сціскала шыю, аднак атрымаў пад дых. Дыханне перахапіла. А тут і другая рука ззаду легла далонню на Міхалаў лоб і канчаткова зафіксавала небараку ў сядзенні, закрыла пры гэтым яму яшчэ і агляд, пагрузіўшы кіроўцу ў цемру…

Няшчаснага апанаваў нават не страх, а паніка. Паспрабаваў крычаць, ды марна: горла сціснулі так, што ледзьве дыхаў. Таму замест крыку атрымаўся прыглушаны хрып ды нейкае бульканне. Пачаў хаатычна махаць рукамі, біць ва ўсе бакі з надзеяй патрапіць бандытам у твар, драпаць пазногцямі такія дужыя, нібы не чалавечыя рукі-абцугі. Жах, злосць, шкадаванне сябе, нежаданне паверыць у тое, што ўсе адбываецца па-сапраўднаму — эмоцыі сыпаліся на Міхала. Эмоцыі і ўдары ў тулава, па рэбрах, па жываце.

— Ва-валер, тваю маць, вы-выключ-чай яго! Ён мне ўсе рукі абдзёр.

— А я што раблю, …ць, — вылаяўся той, што сядзеў справа.

Шоргат пакета, удар — і раптам Міхал адчуў пякучы боль у падрабрынні. Такі моцны, што сілы імгненна пакінулі яго, цела ахапіла слабасць, бязвольнасць. Яшчэ ўдар, ізноў боль, і разуменне, што гэта нож, гэта — смерць. «Чаму я, чаму гэта не сон? Не веру! За што?..» — сілы засталіся толькі на думкі і жаласлівы, працяглы стогн. Міхал сутаргавата скалануўся ды пачаў абмякаць. Павольна заплюшчыліся вочы.

У галаве паўстала карціна: кватэра, кухня, прыгожая маладая жанчына завіхаецца каля пліты, а на крэсле за сталом сядзіць чарнявы, адзін у адзін Міхал, пяцігадовы хлопчык. Жонка і сын.

Бугай нарэшце адпусціў ахвяру, і Міхал з’ехаў, заваліўся на дзверы. Ён яшчэ дыхаў і чуў.

— Ты н-нахалеру яго п-падрэзаў?

— А што было рабіць? — паціснуў плячыма забойца, выціраючы нож. — Чаго ён тапырыцца пачаў? Сказалі адваліць — адвалі і будзеш цэлы.

— Вы-выклікаў бы м-мянтоў, — задумліва адзначыў бугай.

— Тым больш. А калёсы нам патрэбныя. Таму, Пашуня, давай. Трэба хуценька звальваць.

Валер выскачыў з машыны і далёка ў поле выкінуў абцёрты ад крыві ды адбіткаў пальцаў нож, абабег машыну і адчыніў дзверцы з боку кіроўцы. Міхал верхняй паловай тулава глуха гупнуўся на зямлю, а нагамі застаўся ў салоне. Тым часам з машыны выйшаў і Павел. Злачынцы разам адцягнулі Міхала за прыдарожны хмыз у поле.

— Ё-Ён яшчэ ж-жывы? — пачухаў патыліцу Павел-бугай.

— Хрэн яго ведае. А-а-а, грошы, — забойца пляснуў сабе па ілбе і хуценька прыняўся абшукваць кішэні кіроўцы ды бурчэць сабе пад нос: — Бач, які сквалыга. Яшчэ трыццаць зарадзіў за такую дарогу. Падлюка.

Выцягнуў грошы і радасна пакруціў імі перад кампаньёнам. Але той не ацаніў святочнасці моманту, раздражнёна адмахнуўся:

— Ай, н-няма часу. П-паехалі.

Міхал чуў, як аддаліліся крокі, грукнулі дзверы і раўнуў матор ягонай машыны, а потым — спакой! Шаргаталі лісцем, пагойдваліся на ветры прыдарожныя таполі, палявыя птушкі срэбным вадаспадам галасоў залівалі наваколле, ды дзесьці, відаць, у Колбавічах, натужліва сіліўся, бурчэў трактар.

Ён прыўзняў павекі і ўбачыў агромністае чырвонае вока на небе —міжвольнага сведку злачынства, сваё апошняе сонца.

 

* * *

Некалькімі тыднямі раней на шырокім двары-паркоўцы таксапарка, што ляжаў паміж адміністрацыйным будынкам з уязной брамай з аднаго боку і гаражамі-боксамі з супрацьлеглага, а з двух астатніх бакоў быў абнесены бетонным плотам, адбывалася пакуль яшчэ маўклівае супрацьстаянне.

Перад высокім, упрыгожаным абапал стройнымі калонамі-туямі, ганкам адміністрацыі стаяла чалавек пад шэсцьдзясят мужчын-таксістаў. Са сцятымі вуснамі, напружаныя, яны раз-пораз перакідваліся між сабой рэдкімі словамі і з нядобрым прыжмурам глядзелі на ганак, дзе невялікай купкай у шэсць-сем чалавек стаялі іхнія начальнікі. Тыя, у сваю чаргу, абводзілі натоўп позіркамі, у якіх праскоквалі ледзь заўважныя нахабства і самаўпэўненасць. Дуэль маўчання цягнулася некалькі хвілін, пакуль з ганка не азваўся невысокі і мажны, як вялізная вінная бочка, мужчына ў кашулі з кароткімі рукавамі. Кіраўнік. Ён выбухнуў рашуча, быццам стрэліў па натоўпе з гарматы:

— Ну-у-у? І доўга будзеце стаяць, як школьнікі ля бардэля? Калі вырашылі ладзіць сход, дык пачынайце тлумачыць, у чым справа.

Натоўп зашаптаўся.

— Ну-у-у? — наступаў кіраўнік, адчуўшы сваю моц.

З натоўпу пачуўся ўпэўнены голас:

— Ты, Сцяпан, гхм-гхм, Пятровіч, не раві, як лось па згубленых рогах. Не ў лесе. Калі сабраліся, даведаецеся, чаму. Без дай прычыны не збіраліся б.

— Хто там такі смелы? — Сцяпан Пятровіч нахмурыў кусцістыя бровы.

Людзі расступіліся, і наперад выйшаў пажылы ўжо чалавек. Падцягнуты, сівы, са светла-блакітнымі вачыма.

— Здарова, Пятровіч. Як справы? — усміхнуўся ён кіраўніку, а потым павярнуўся і хітравата падміргнуў грамадзе.

— А-а-а. Іван Мікалаевіч. Хто б сумняваўся. Знайшоўся воўк у авечым статку, — Сцяпан Пятровіч засмяяўся свайму жарту.

Засмяялася і ягоная світа.

— А цяпер, Ваня, давай па справе. Пажартавалі і хопіць. Ты, я бачу, завадатар...

— Не завадатар, а прадстаўнік — запярэчыў Іван Мікалаевіч.

— Хай і так, — махнуў рукой кіраўнік. — Чаго хочаце?

— Тарыфы трэба падвышаць на перавозку. Хутка сабе ў страту вазіць будзем. І так ледзьве хапае на рамонты і паліва.

Грамада ўрэшце асмялела. Узняўся гул, падобны на стогн марскіх хваляў, што б’юцца аб камяністае ўзбярэжжа, і на ганак упалі кроплі-папрокі:

— Жэрці што!?

— Падаткі аддавай, вам абаненцкую плаці!

— Транспартны збор два разы плацім!

— Колькі гадоў па старых тарыфах возім!

Сцяпан Пятровіч чакаў. Слухаў. Слізгаў позіркам па людзях, каб паспець ухапіць таго, хто крычыць гучней. Іван Мікалаевіч моўчкі, з усмешкаю, глядзеў Сцяпану ў твар. Аднак шум паціху згасаў. Людзі вызваліліся ад цяжару незадаволенасці і хацелі пачуць, што прапануе таксапарк у асобе Сцяпана Пятровіча. Таму Іван Мікалаевіч, калі зразумеў, што больш ніхто нічога не скажа, працягнуў дыялог:

— Сам бачыш, Сцяпан Пятровіч, трэба штосьці рабіць. Далей так немагчыма.

Сцяпан Пятровіч не адказаў адразу. Пачухаў жывот, пазяхнуў, патрос галавою і басавіта прамовіў:

— Бачу… Не сляпы. Але бачу і тое, што вы бачыць не хочаце. На колькі за апошні год кліентаў паменела? Вам што, адным жыць цяжка? Уздымеш тарыф — ніхто да вас увогуле ў машыну не сядзе. Будзеце адзін аднаго катаць. Таму, мужыкі, не дурыце галавы. Разыходзьцеся!

Ізноў пачаў нарастаць незадаволены гул, аднак напароўся на гучнае Іванава «Ці-і-і-і-ха!», і натоўп сціх, як прысаромлены настаўнікам вучань.

— А мы не тое, каб просім, Сцяпан, — не спыняўся прадстаўнік грамады. — Мы — патрабуем! Вы ўздымайце, а праблемы з кліентамі — наша справа. Нікуды кліенты не дзенуцца.

— Я ж сказаў — не! Таму ты хоць патрабуй, хоць не патрабуй. Тым больш, што гэта так проста не робіцца.

— Глядзі, Сцяпан Пятровіч, атрымаеш тады, — голас Івана Мікалаевіча станавіўся ўсе больш сталёвым.

— Што гэта я атрымаю? — пытанне ледзь прасачылася скрозь сціснутыя Сцяпанавыя зубы.

— Забастоўку, Сцяпан.

Словы гэтыя цяжкай хмарай павіслі над таксапаркам, над галовамі людзей. Але Сцяпан Пятровіч засмяяўся. Ды не шчыра, а неяк нервова. Быццам смехам гэтым хацеў прыхаваць раз’юшанасць, выйграць час, каб не нагаварыць неабдуманых рэчаў. Світа ж ягоная ад слова «забастоўка» пабялела, нібы зайцы-белякі ўвосень.

— Ваня, колькі гадоў цябе ведаю: дваццаць пяць, трыццаць? Не мяняешся… Не хочаш запомніць, што калі я сказаў, як будзе, то так яно і будзе, — кіраўнік пачаў надзімацца, пачырванеў і раптам загрымеў: — Усім кажу, не дурыце! Дагуляецеся! Сядзеце без кліентаў з голымі азадкамі, дык праз пару тыдняў ізноў будзеце тут стаяць, прасіцца на працу!

— Не хочаш, значыцца? — Іван працягваў наступаць на начальніка. — Заўтра ніхто не выйдзе на лінію. Пабачым, колькі часу пройдзе, як вам людзі пачнуць пытанні задаваць, чаму гэта ўвечары дахаты не даехаць.

І тут жа звярнуўся да калег:

— Так, хлопцы?

— Та-а-а-ак! — зашумелі тыя ўпэўнена.

Толькі сапраўднай упэўненасці было не ў кожнага. Некаторыя азіраліся, паглядалі адзін на аднаго, шукалі маральнай падтрымкі. Але крычалі ўсе. Бо калі разам, дружна, то і страшнае слова «забастоўка» не так палохае.

Крычаў і Міхал. Ён стаяў бліжэй да боксаў і далей ад начальства. Крычаў хоць і гучна, ды няшчырасць усмешкі выдавала ягоныя сумненні.

— Глядзі, Сцяпан Пятровіч. Калі яшчэ людзі на такую калатнечу былі здольныя? Зразумей, няма куды дзявацца! Канец! Вілы!

Сцяпан пакрывіўся, як ад кіслага яблыка, уздыхнуў.

— Разумею, Іван. Аднак і ты зразумей. Усе зразумейце! Тарыфы — не мая вотчына. Не я вырашаю, а там, — ён шырока раскрыў вочы і ткнуў некалькі разоў указальным пальцам у неба.

Зроблена гэта было так важна, быццам гэтае «там» знаходзіцца дзесьці побач з боскім Алімпам. Праўда, людзей такія жэсты не ўразілі. Ізноў зашумелі, пачало даносіцца сям-там «а нам што рабіць?», «дык вырашай там!», «заўседы я не я».

— Вось і будзе вам наша забастоўка ў дапамогу, — раіў Іван Мікалаевіч, — каб «там», — тут ён іранічна падміргнуў і, перадражняючы Сцяпана, узняў палец, — былі больш згодлівымі. Таму ад заўтра ніхто людзей не возіць. Так, мужыкі?

— Т-а-а-к!

— Ну вось і прагаласавалі. Разыходзімся! Бывай, Сцяпан Пятровіч. Калі што вырашыце, то сувязь — праз мяне.

— Эх ты, Іван, Іван. Давай, будзь здароў, — Сцяпан Пятровіч махнуў рукой і рэзка павярнуўся да дзвярэй.

Людзі пачалі разыходзіцца. Хто да машын, хто па кабінетах. Некаторыя яшчэ засталіся на пляцоўцы: перакурыць, абмеркаваць, як усё прайшло.

Ужо на лесвіцы ў будынку галоўны інжынер, хударлявы, з чорнымі вусікамі, у акулярах, нерашуча прамовіў:

— Відаць, трэба будзе прасіць, каб далі згоду падвысіць тарыфы. Згасім тады забастоўку.

— Ты што, Яўген Іванавіч, ачмурэў? — ажно таргануўся ад здзіўлення кіраўнік, які правільна зразумеў гэтыя словы за першую спробу абмеркаваць сітуацыю. — Не ведаеш, якім будзе адказ? То я раскажу табе, што будзе пасля такой просьбы. Спачатку нас разгоняць за тое, што развялі тут бардак, і прышлюць сваіх людзей у адміністрацыю. Потым папруць з дзясятак самых актыўных дурняў-рэвалюцыянераў. Астатнія пабягуць на працу.

— Дык што рабіць? — разгублена развеў рукамі галоўны інжынер.

— Па-першае, будзем маўчаць. А як наверсе дазнаюцца пра забастоўку, то будзем дакладваць, што сітуацыя пад кантролем, што адміністрацыя цвёрда стаіць на сваіх пазіцыях. Паўстанцы… Хай сабе паўстаюць. Пабачым, што ім жонкі скажуць праз тыдзень-два, калі ў краму не будзе з чым пайсці. Тады палова з іх пойдзе ў бамбілы1, і ніякія гараджане нічога не заўважаць. Ім пляваць, каму плаціць. А другая палова, з чэсных, прыйдзе прасіцца назад, бо ўбачыць, што іх план праваліўся праз штрэйкбрэхераў. Рэвалюцыя, Яўген Іванавіч, задушыць сама сябе.

 

1 Бамбіла — нелегальны перавозчык.

 

— А калі не атрымаецца?

— Тады будзем здавацца наверх, няхай там вырашаюць, што далей рабіць. Урэшце не хвалюйся, Яўген, атрымаецца. Хіба я людзей не ведаю? Пажыў троху, нагледзеўся.

 

* * *

…Міхал сядзеў у светлай, прасторнай, на сучасны лад адрамантаванай кухні. Перад ім на стале стаяў кубак астылай ужо кавы, а сам ён пустымі вачыма ўтаропіўся ў планшэт і вяла гартаў стужку навін сацыяльнай сеткі. Навіны, відаць па ўсім, яго не цікавілі, бо рабіў ён гэта заглыбіўшыся ў свае думкі, на аўтамаце. Таму і не заўважыў, што нехта не вельмі ўдала спрабаваў трапіць у кватэру: скробся, шаргацеў за дзвярыма, тузаў ручку. Нарэшце ключ падцэліў у замок, і дзверы грукнулі ў сцяну.

— Міша-а-а, ты дома? — пачуўся з калідора мяккі жаночы голас.

Гэта абудзіла Міхала. Ён падскочыў і хутка пайшоў у калідор. На парозе стаяла маладая жанчына з кароткімі, трохі ніжэй вуха, прамымі русымі валасамі, круглым мілавідным тварам і невялікім кірпатым носам. Ягоная жонка, Наста. Дзве вялікія напакаваныя торбы, якія яна трымала ў руках, недарэчна выглядалі на фоне яе вытанчанай постаці ў легкай блакітнай сукенцы. Міхал спехам забраў торбы, пацалаваў жонку ў чырвоныя, малыя, але пухленькія, як у лялькі, вусны і панёс усё на кухню.

— Ох і цяжкія торбы! — выдыхнула з палёгкай жанчына. — А быццам бы нічога і не купіла.

— Дык навошта сама ў краму пайшла? — крычаў муж з кухні ў адказ. — Маглі б разам увечары прагуляцца.

— Не. Увечары трэба будзе Слаўку да доктара везці, я талон узяла. Вось ты яго і звозіш.

Наста адразу пайшла на кухню і ўзялася гаспадарыць: згрузіла брудны посуд у ракавіну, уключыла электрычны імбрык ды пачала разбіраць пакупкі. Міхал спачатку ўхіляўся, каб не сутыкнуцца с гаспадыняй, а потым адышоў і стаў у дзвярах.

— Ты чым займаўся, што дзверы не адчыніў? Кава недапітая, планшэт валяецца.

— Ай, штосьці задумаўся і падвіс.

— Усё месца сабе знайсці не можаш? — пыталася Наста, раскладваючы прадукты ў лядоўні.

— Так. Сяджу як лайдак. Два тыдні ўжо, а штосьці не чуў, каб развозіць людзей не было каму. Напісалі ў газеце — і канец на гэтым.

Наста ўрэшце села на крэсла і падняла на Міхала свае вялікія шэра-блакітныя вочы.

— Не хвалюйся наконт лайдака. Лічы, што ў цябе адпачынак. Большасць з таго, што тут ёсць, — яна абвяла рукой кухню, — зароблена праз тваё, лічы, жыццё ў таксі. Таму адпачыць — не грэх. Лепей зрабі мне гарбаты, вада закіпела.

— Яно быццам і так, але ўсе роўна няёмка. Жонка, сын, а ты сядзіш, быццам інвалід які без ног і рук.

— Міша, калі табе так ахвота папрацаваць, то і заняўся б хатнімі справамі. А то кіснеш, як капуста ў кадцы.

— Гэта не тое, — Міхал паставіў перад жонкай кубак і сеў побач. — Сітуацыя гэта. Разумееш, Наста, мне здаецца, што я ператвараюся ў вясковага дзядка, які толькі і можа, што пасядзець у хаце ды бабам дапамагчы, пакуль мужыкі па сур’ёзных справах разышліся. Ды і грошы патрэбныя. Колькі на тваю зарплату пражывеш. Нарабілі дурноты з гэтай забастоўкай, каб яе чэрці ўзялі.

— Грошы ў нас пакуль ёсць, хоць і невялікія. А з такой сітуацыяй, як у вас, ты і сам ведаеш, што працаваць было немагчыма. Нават стратна.

— Яно ўсё так.

Міхал устаў, пачаў хадзіць па кухні з канца ў канец.

— Сёння Максіма сустрэў. Ездзіў на аўтарынак па масла і сустрэў.

— Гэта каторы мажор?

— Ён. Пастаялі, кавы папілі.

— І як яму дома сядзіцца, таксама перажывае?

— Яму ніяк не сядзіцца, бо ён працуе ўжо тыдзень.

— Як так? — Наста ад здзіўлення грукнула кубкам аб стол.

— Вось так. Бамбіць. Мне мусіў прызнацца, бо я яго з кліентам падлавіў. Ён таго акурат на рынак і прывёз.

Наста паківала галавой:

— Але глянь, якая поскудзь гэты ваш Максім.

— Ну чаму адразу поскудзь? — прабурчэў на гэта Міхал.

— Чаму? — у жончыных вачах заскакалі іскрынкі гневу. — Таму што гэта здрада сваім сябрам і калегам, таму што людзі сядзяць на баба́х і церпяць, а яму больш за ўсіх зарабіць трэба. Ягоныя бацькі некалькі павільёнаў у гандлёвіку трымаюць. На халеру ён увогуле ў таксі папёрся?

— Кажа, што весела, а бацькоўская справа яго не цягне, — чамусьці вінавата апраўдваў знаемага Міхал.

— Ясна! Яму абы весяліцца. А на тое, што ў людзей гэта жыццё — пляваць! — Наста амаль перайшла на крык.

— Чаго ты так усхадзілася?— прымірэнча мовіў Міхал

— Таго, што надоечы бачыла Волю. У іх з Глебам зусім цяжка з грашыма. Двое дзяцей. Якія ў яе там заробкі ў дзіцячым садку? Адно ратуе, што бацькі могуць трохі дапамагчы. І людзі трываюць, людзі не здраджваюць. А гэты. Слоў няма.

Цішыня апанавала кухню. Наста супакоілася, дыханне яе стала роўным, а позірк застыў на кране, з якога мерна і бязгучна у ракавіну падалі кроплі. Міхал з паўхвіліны глядзеў ці то на белыя з фіялетавымі кветкамі фіранкі, ці то праз іх на двор, цяжка дыхаў. Потым ціха, але цвёрда і ўпэўнена заявіў чужым голасам:

— Не ведаю, поскудзь Максім ці не поскудзь, але — хай, я вырашыў падзарабіць.

— Як гэта, падзарабіць? — спыталася Наста, якая не адразу асэнсавала словы мужа, але хутка зразумела, куды той вядзе, і не стрымалася: — Ты зусім з глузду з’ехаў?

Яна разгубілася, расхвалявалася, і словы яе рассыпаным гарохам хаатычна паскакалі па кухні.

— Ты… Як гэта? А сябры што? Воля. Глеб. А калі ўбачаць?

Наста збянтэжана чакала тлумачэнняў і глядзела на мужа. Той адказаў не адразу, так і стаяў, утаропіўшыся ў акно. А потым рэзка павярнуўся і пачаў заўзята даводзіць, што такі выбар — правільны, і што задума з забастоўкай — лухта, прычым, лухта, шкодная для сям’і.

— Тыдзень, два, тры, а выніку няма. Усе думалі, горад заўважыць, што таксі зніклі, пачнуцца пытанні. Толькі людзям пляваць, няма і няма, — палка запэўніваў ён жонку. — Думалі, што адміністрацыя спалохаецца, пачне дамаўляцца. Аднак і там нічога не робяць. А мы вымушаныя праз гэта сядзець з голым задам. Дык вось што я скажу: хрэн ім!

— Тады можа лепш усім сабрацца, абмеркаваць, — нясмела прапанавала Наста. — Бо, можа, таму і не заўважыў горад, што вы ўсе падпрацоўваеце?

Міхал расчырванеўся і голасна адчаканіў у адказ:

— Няма чаго абмяркоўваць! Агучыш гэта, то дакладна за здрадніка прымуць. Дамовіліся на забастоўку ў таксапарку — я дамову трымаю. А вісець без грошай на жончынай шыі, без магчымасці дзіцяці што-небудзь купіць дамовы не было. Так хутка ўсе запасы праямо.

— Мне ўсе зразумела. Не зразумела толькі, чаго гэта ты на мяне крычыш? — Наста злосна прыжмурыла вочы. — Спачатку некалькі тыдняў пераконваеш мяне, што забастоўка — адзінае выйсце, а цяпер, выходзіць, што не. Я яшчэ і вінаватая, што тады цябе падтрымала.

— Я ні ў чым цябе не вінавачу, — паспрабаваў улагодзіць жонку Міхал.

— Рабі як хочаш, але калі цікавіць мае меркаванне, то лепш усе абмеркаваць калектыўна і вырашыць, што рабіць далей. Бо зловяць — праблем не абярэшся.

— Не зловяць, — усміхнуўся Міхал, і абняў жонку.

 

* * *

Суботні вечар пачаў саступаць ночы. Неба зацягнула хмарамі, таму сцямнела раней, чым звычайна. Мог пайсці дождж. Міхал мітусіўся: апранаўся, заварваў гарбату ў тэрмас, складаў пакунак з ежай, а за ім крок у крок бегаў сын. З пакоя пачуўся голас Насты:

— Нешта сёння ты ранавата.

— Дождж можа пайсці — кліентаў пабольшае.

Жанчына выйшла ў калідор.

— Міша, а можа застанься сёння дома. Я ўсе хвалююся, што ты хлопцаў падводзіш. Няправільна гэта.

— Нікога я не падводжу, я ў адміністрацыю не пабег і дамову трымаю. Затое ўяві нашу сямейную кішэню, калі б я пяты тыдзень сядзеў без работы. Не хвалюйся. Я думаю, хутка ўсе гэта скончыцца.

З гэтымі словамі ён перакінуў цераз плячо невялікую, пад дакументы, сумачку, узяў пакет з ежай і рушыў у дзверы. Ды не зрабіў і кроку, як на ягонай назе павіс хлопчык.

— Та-а-тка-а, я с табой! — звонка закрычаў ён.

Міхал спыніўся і ласкава паглядзеў сыну ў вочы:

— Не, Слаўка, сёння я сам. Давай мы лепей заўтра з табой у парк сходзім, на каруселях пакатаемся, добра?

Хлопчык адпусціў бацькаву нагу, кіўнуў — пагадзіўся — і са смехам пабег у пакой. Вясёлае «заўтра ў парк» панеслася па кватэры.

 

Міхал рассмяяўся сыну ўслед, потым пацалаваў Насту і выправіўся насустрач свайму апошняму сонцу.

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.