Вы тут

Купалле ў эпоху ІТ


Спроба паглядзець на спрадвечнае беларускае народнае свята скрозь прызму сённяшняга дня і нашай камп’ ютарызаванай самасвядомасці Купалле — гэта, як кажуць, свята святаў у нашым народным календары. Часам, аднак, у маладых людзей з гаджэтамі ў руках узнікаюць пытанні накшалт: а ці сучасна гэта — звіваць вянкі, паліць вогнішчы ў Купальскую ноч ды скакаць цераз іх? Ці ж гэта не архаіка? Дзеля чаго? Якая нам ад таго карысць? Можа, маючы апошнія версіі айфонаў ды айпадаў, мы даўно ўжо выйшлі з эпохі “дрымучага язычніцтва” ў эпоху ІТ? Ці не лепш, разважаюць, патусіць у якой-небудзь фанзоне, смакуючы піва й чарговыя галы на чэмпіянаце свету?...


Мае нататкі — не спрэчка і, крый Божа, не ментарства, не аспрэчванне жаданняў моладзі бавіць час у адпаведнасці са сваімі жаданнямі. Гэта спроба перакласці на сучасную мову тое, што продкі нашыя, нават не ведаючы граматы, разумелі без слоў.

...“Не ўдаецца падключыцца да ўсіх сеткавых дыскаў,” — з’яўляецца ў Купальскую пару на экране манітора тэкст, калі ўключаю рэдакцыйны комп. Дарэчы, на ІТ-слэнгу форма такога паслання ад машыны называецца: іконка. Але ж як з такім абразком адладзіш душэўны кантакт?... І кампу, што пераехаў на пачатку ліпеня з медыяходынгу “СБ. Беларусь сегодня” ў новую інфапрастору пад назвай Выдавецкі дом “Звязда”, таксама не ўдаецца пакуль патрапіць у зону свайго звычнага існавання. Зрэшты, ранейшай “сеткі” ў яго ўжо й не будзе! Бо двойчы ў адну й тую ж рэчку, як вядома, не ўвойдзеш нават на Купалле. Хоць камп’ ютаршчык Віктар над адладкай знешніх сувязяў працуе: закупіў абсталяванне, дзюбае сцены, цягне оптавалакно. І, здавалася б, тае бяды: ну перамясцілася ўсё тое, што засталося ў нашым ІТ-часе ад былой рэдакцыі газеты “Голас Радзімы”, з 7-га паверха Дома прэсы на 9-ы. А ўжо іншая рэальнасць, новыя ўмовы... Таму й спрабуем, з кампом на пару, адаптавацца, упісацца ў новы, 8-старонкавы фармат. Безумоўна, выкарыстоўваючы ранейшы досвед, а таксама шчырае спрыянне новага, звяздоўскага калектыву на чале з Паўлам Сухарукавым, яго дырэктарам – галоўным рэдактарам, калегі майго Георгія Шаблюка з яшчэ нядаўна блізкага нам выдання “The Mіnsk Tіmes” ды нядаўняга ж рэдактара яго й “Голасу Радзімы” Віктара Харкова. Але ж бераг пад назвай “СБ” ды “МТ” з яго насельнікамі сплывае ў мора часу.

І вось нам пытанне: трымацца ўсімі сіламі за старое ці, як у вір з галавою, безаглядна ў новае? На мой цяперашні погляд, у абедзвюх “крайніх” тактык ёсць слабыя месцы. Разумней, пэўна ж, у пераменлівым свеце, паважаючы ранейшыя традыцыі, паступова намацваць новыя шляхі. Так і мы, з удзячнасцю мінуламу, адкрываемся новаму досведу. Як вядома, так растуць дрэвы й травы. Так шукае сабе новае рэчышча вада, сустрэўшы дзе перашкоду. Так звычайна прыходзіць у Беларусь новая вясна. Жывучы ў суладдзі з Маці- Прыродай, так у свой час паступалі, відаць, і нашыя продкі, перажываючы неверагодна драматычны, а для многіх і надзвычай трагічны час пераходу ад сонцапаклонніцтва, язычніцтва, першаверы продкаў (тады богам было Сонца) у хрысціянства. Хоць хрышчэнне тое, цяпер мы ведаем, уваходзіла ў жыццё не зусім мякка. Таму ў нашай генетычнай памяці ды ў рэальным жыцці ёсць у свяшчэнную спрадвеку пару летняга сонцастаяння й язычніцкае Купалле, і хрысціянскі Святы Ян. Ёсць і ўзімку, таксама ж у вызначальны час павароту Сонца на Вясну, і народныя Каляды, і хрысціянскае Раство Хрыстова. Бо хто ж можа сцвярджаць без усялякі агаворак, што ведае Ісціну? Гэтак жа з аглядкай, паступова беларусы — ну такая ментальнасць, што не так хутка ў “людзей на балоце” ўсё атрымліваецца, — але ж без крыві ды страляніны выходзяць беларусы з савецкага мінулага. Зберагаючы ўсё лепшае з часоў, адкуль мы родам — і будуючы адначасова Парк высокіх тэхналогій, штучныя спадарожнікі Зямлі, атамную электрастанцыю, а цяпер і ўвогуле ІТ-эканоміку.

Купалле — не перажытак, не старая версія, не “отстой”, як нейкаму недасведчанаму юзеру можа спачатку падацца, калі пагугліць ён у нэце. Праўда, як ні дзіўна, само слова спрадвечна беларускае на некаторых нават аўтарытэтных рускамоўных сайтах увогуле не згадваецца — пішуць толькі: “праздник Ивана Купала”. Бо якраз так часцей народнае свята называецца цяпер у суседзяў- рускіх. Але ж наша Купалле выстаяла, збераглося і ў пару хрысціянізацыі, і ў эпоху атэізму ваяўнічага... І з нашых беларускіх песень слова, так бы мовіць, не выкінеш: “Сёння Купала, а заўтра Ян...”.

Калі спрабаваць паглыбіцца ў сутнасць Купалля, значэння ягонага ў беларускім грамадстве й жыцці кожнага з нас, то на мове сучасных ІТ-спецыялістаў загадкавую, чароўную, з міфамі ды таямніцамі Купальскую пару можна вызначыць як “працэс глабальнай сінхранізацыі ўсіх сеткавых дыскаў”. Я гэта пра нас, пра людзей — з усімі нашымі планамі свядомасці ды падсвядомасці, альтэрэга ды... Ой, наконт глабальнай — можа й занадта, але ж хай мяне паправяць тыя, хто больш у курсе. А таксама ж Купалле — гэта пара гарманічнага й бяспечнага падключэння “нашых дадзеных” да вельмі аддаленых машын і сервераў, воблакавых сховішчаў: якія навукоўцы называюць і Адзіным энергаінфармацыйным полем Зямлі. Заадно ж, мяркую, у працэсе ачышчэння Купаллем, ягонымі цудадзейнымі стыхіямі (Вада, Агонь, Паветра...) знішчаюцца тыя вірусныя праграмы, што закраліся ў патаемныя глыбіні нашых сістэмных блокаў, а таксама й аперацыйных сістэм, ды спакваля падточваюць душэўнае, цялеснае, духоўнае здароўе. Зрэшты, як усё спрацуе — залежыць і ад нашага жалеза (фізічнага цела), і ад софта (жыццёвых праграм, маральных прынцыпаў ды іншых тонкаматэрыяльных складнікаў нашай натуры).

І ўсё гэта — не мае прыдумкі. Бо людзі таленавітыя, назаву іх вялікімі праграмістамі старажытнасці, жылі задоўга да таго, як узнікла Рымская імперыя, Полацкае княства ці Вялікае Княства Літоўскае, не кажучы ўжо пра ІТ-імперыю Цукерберга. І неабходныя нам (для выжывання!), нават у эпоху ІТ, глыбокія веды ўдумлівых ведуноў, дасведчаных мысляроў з далёкай мінуўшчыны належным чынам аформлены й закадаваныя ў шматлікіх рытуалах, паданнях, дзеях, нават спевах Купальскае пары. Асабліва ж Купальскае ночы. Вобразна кажучы, калі ты ў Купальскім абрадзе, то загружаюцца, уключаюцца нейкія прылажэнні ў тваім сістэмным блоку — і пайшло... Вы ведаеце, скажам, што сарваныя ў Купальскую пару зёлкі — самыя лекавыя? Чаму? Батанікі, біёлагі могуць патлумачыць сёння: расліны ў пару найвысокага сонца — у самай сіле, і ўсе іх карысныя для ўладжвання разнастайных канфліктаў рэчывы ў належных канцэнтрацыях. Зрэшты, нам тое можна й не ведаць. Проста звіваць вянкі, хадзіць па росных травах басанож, дыхаць. Любавацца наваколлем, калі гэта на прыродзе, паглыбляцца ў сімволіку свята. І купацца, і скакаць цераз вогнішча, і на арэлях гушкацца. Адкрыеш душу Святу, зробіш правільна сфармуляваны запыт у Сусвет — і атрымаеш падказку, патрэбную інфармацыю.

Дарэчы, у традыцыях Аюрведы, якая па гэты час амаль 5 тысяч гадоў жыве ў Індыі, большасць лекаў маюць расліннае паходжанне. Самі ж аюрведысты й цяпер зносяцца на санскрыце, як раней еўрапейскія ўрачы — на лаціне. І назвы ўсіх лекаў Аюрведы пішуцца на той старажытнай мове, да таго ж у санскрыта вельмі шмат словаў, сугучных з беларускімі: веды — толькі адно з іх. Былі мы гэтым летам у Індыі, штат Керала, рэсорт- курорт Мееведа — вось тут http://meіveda.com/ А ў перакладзе з санскрыта, днямі даведаліся, назва тая азначае: “Мае веды”. Для беларусаў можна й не перакладаць. Вось якія дзівосныя глыбіні ў Купальскіх традыцый!

Пэўна, чароўную Купальскую пару, калі выпадае шанец у гульнёвай, забаўляльнай форме згарманізаваць свае думкі й пачуцці, палячыць душу й цела, можна даследаваць бясконца — медыкам, фізікам, псіхатэрапеўтам, дыетолагам, фармацэўтам... — і заўсёды будуць нас чакаць новыя адкрыцці.

Заслугоўвае вялікай павагі тое, што і ў Беларусі, а таксама ў беларускіх суполках замежжа Купальскія традыцыі па-ранейшаму шануюцца. Паглядзіце, скажам, у нэце, з якім размахам прайшло й сёлета чарговае Купалле на беразе Дняпра пад назвай “Александрыя збірае сяброў”. Кажуць, яго наведала да 100 тысяч чалавек! Дарэчы, там дэманстраваўся нават ІТ-трактар “Беларус”: пра тое пісалі мае калегі. Гэткая фішка на Купальскім свяце — прама ў тэму маіх нататкаў! Што ж, у сённяшнім фармаце Купалля можа знайсці месца ўсяму, што робіць нас моцнымі, здаровымі, што спрыяе станаўленню беларускай незалежнай дзяржавы, а саміх нас вызваляе ад грузу старых памылак, прыхамацяў і дапамагае рухацца наперад. А спрэчкі, у які дзень правільней святкаваць Купалле, давайце пакінем для тых, хто ніколі ў Купальскіх святах і не ўдзельнічаў. А хто купальнічаў, той жа й так разумее, нават без камп’ ютарнай граматнасці, што яны — заўсёды да месца: і ў язычніцкім фармаце ў ноч з 20 на 21, з 23 на 24 ці з 25 на 26 чэрвеня, і ў ноч з 6 на 7 ліпеня. Рытм жыцця сённяшняга вымушае нас жыць у розных вымярэннях: гэтаксама й комп жа можа выконваць адначасова розныя каманды. Таму, мне падаецца, софт “Купалле” ў праграмах нашага жыцця — ніколі не састарэе.

Іван ЖДАНОВІЧ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.