Вы тут

На мяжы рэальнасці


На мяжы рэальнасці

У серыі «Пункт адліку» ў 2017 годзе выйшла дэбютная кніга Зараславы Камінскай «Русалкі клічуць». У 2018 годзе кніга атрымала прэмію «Дэбют». Прэмія, мабыць, і завы­шае ўзровень аўтарскага дэбюту, праз што можна пачуць, што аўтарка «не дацягвае». Але тут ёсць і тое, што паказ­вае: Зараслава Камінская можа зрабіць нешта значнае ў літаратуры.

«Русалкі клічуць» — пра русалак, што пазначана ў назве, і пра мастачку Алену Кіш, пра якую часцей за ўсё ка­жуць, калі ўспамінаюць гэтую кнігу. Але, разам з тым, гэта прывабная гульня, прыгожа выбудаваная гісторыя, у якой няма лішняга. Аўтарка бярэ беларускі караткевічаўскі ра­мантызм, якім дагэтуль так захапляюцца, і стварае на яго аснове сучаснасць. Ці не спроба гэта вырвацца з шэрагу настальгічнай літаратуры?

Часта аўтары спрабуюць ўкладаць у свае творы думку «Любіце нашу культурную спадчыну». І гэтая «спадчына» за­стаецца абагульненай неакрэсленай ідэяй, хаця і ўзнёслай, але эфемернай. Палюбіць ідэю — складана. Чытач можа палюбіць нешта ачалавечанае, прыземленае і матэрыяль­нае. А што можа быць больш матэрыяльным і прыземле­ным, чым людзі? Эмоцыі выклікаюць не ідэі, а людзі. І не палюбіць Алену Кіш вельмі цяжка.

Зараслава Камінская напісала містычна–дэтэктыўную кнігу на аснове міфалогіі і гісторыі. Выдатна, што аўтарка змагла адлюстраваць мадэль народнага мыслення, у якім хрысціянства натуральна спалучаецца з язычніцтвам, а ўяўленне пра русалак — з нацельным крыжыкам, што ратуе ад погані. Так з гэтага русалкі перастаюць быць вобразам фальклору і становяцца часткай аб’ектыўнай рэальнасці мастацкага твора.

Нягледзячы на містычныя элементы, вызначальны на­прамак твора — рэалістычны. У аўтаркі атрымалася ства­рыць гэты рэалізм праз бытавыя дэталі. Але часта не хапае канкрэтнасці і прывязак да месцаў, не хапае дэталей для стварэння канкрэтнай вёскі ў канкрэт­ным месцы Беларусі.

Дзеянне кнігі разгортваецца ў двух хранатапічных пластах: у гарадской сучаснасці і ў пасляваеннай вёсцы. Су­вязь між імі рэалізавана ў дэтэктыўным сюжэце. Гэтыя складнікі хранатопу запа­ралеленыя і раскрываюцца адзін праз аднаго. Чым бліжэй да канца твора, тым ярчэйшым становіцца пласт мінулага, побач з ім зусім ужо блякне сучаснасць, якая спачатку была хоць і не радаснай, але жывой. І гэта можна трактаваць як адлюстраванне ў тэксце дэпрэсіўнага стану гераіні: пражыванне мінулага лепш, чым пражыванне сучаснасці. Тое ж можна сказаць у дачыненні да твораў многіх іншых беларускіх аўтараў. Але Камінская паглыбляецца ў мінулае настолькі, што страчвае кантроль над падзеямі сучаснасці, праз што мы атрымліваем слабаваты фінал.

Форма твора заслугоўвае асобнай увагі. Так, у наяўнасці «кліпавая» пада­ча інфармацыі (з уключэннем асабістых паведамленняў), праз гэтую форму добра рэалізуецца сюжэт. Кніга завярша­ецца лістом галоўнай гераіні, якая, у той жа час, аказваецца ўмоўным аўтарам аповесці. Апошні фрагмент выварочвае тканіну твора, задаючы новы кантэкст.

Шмат якія дэбютныя тэксты маюць адну і тую ж праблему: недапрацаваны псіхалагізм. Героі ў такіх творах паводзяць сябе не так, як вынікае з іх характараў, вобразаў і бэкграўнду, а так, як неабходна аўтару, каб рухаць сюжэт. Часцей за ўсё менавіта па гэтай прыкмеце «маладая» проза адрозніваецца ад «сталай». Мы не можам не за­даваць пытанні: чаму галоўная гераіня кідаецца кудысьці ехаць з малазнаёмым хлопцам? Чаму мы толькі чытаем пра дэпрэсію, але не бачым яе, чаму не адбіваецца душэўны стан на паводзінах гераіні? Можна згадаць і не самыя моцныя дыялогі, у якіх удзельнічае Алесь. Тым не менш, ідэя рэалізаваная.

Дарэчы, у тэксце Камінскай можна ўбачыць штосьці амаль стральцоўскае ў стылістычным па­дыходзе. Яшчэ, праўда, празмерна шматслоўнае ў вобразным рашэнні, вучнёўскае, але з абяцан­нем на будучыню. Аўтарка здольная ствараць яркія, рэчыўныя, пазнавальныя вобразы: пакеты, якія падобныя да пельменяў, партрэт кватэрнай гаспадыні, старая, пакрытая тлушчам, пліта. Апеля­цыя да рэчаў, якія знаёмыя ўсім, — ход тыпова ма­савай літаратуры, але тут можна ўбачыць большае: назіральнасць аўтаркі. З гэтай прычыны сустрака­ецца ў тэксце мноства метафар і параўнанняў — ёмістых і разгорнутых. На гэтым і трымаецца стылістыка Зараславы Камінскай, простая, але ў той жа час не пазбаўленая вытанчанасці, са спро­баю падагнаць класічныя прыёмы пад сучаснасць. Парадавала ўключэнне ў тэкст сучаснага слэнгу і жартаў: «гадзіннічкі цікаюць» — можна не па­спець пагуляць з імі.

Праца Зараславы Камінскай з тэкстам выклікае калі не захапленне, то добразычлівае стаўленне да яе таленту. Можна чапляцца да некаторых нюансаў персанажнай, сюжэтнай логікі — ёсць да чаго. Але прыдзірацца залішне я не хачу: усё–такі гэта збольшага тыя шурпатасці, якія і ўласцівыя дэбютным работам і ад якіх вельмі часта нікуды не дзенешся.

Святлана КУРГАНАВА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

У мінулыя выхадныя сталічны бізнес-клуб «Імагуру» ўжо другі раз прымаў на сваіх плошчах педагагічную неканферэнцыю. 

Культура

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Вызначыць дакладны час з'яўлення на Беларусі вядомага абарончага збудавання дагэтуль немагчыма, хоць розных гіпотэз існуе шмат.

Спорт

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Як трэнер пабудаваў сістэму, якая выхоўвае алімпійскіх чэмпіёнаў.

Грамадства

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

У лістападзе ў Мінску пройдзе Беларускі тыдзень моды.