Вы тут

Філасофія, каханне і хворыя адносіны ў спектаклі «З вучылішча»


«Такое складана ўбачыць у рэальным жыцці» / «Гэта ж жыццё!».


З двума гэтымі супрацьлеглымі меркаваннямі давядзецца суіснаваць падчас і нават пасля прагляду новага спектакля Аляксандра Марчанкі «З вучылішча» («С училища»). З аднаго боку, гэта квінтэсэнцыя жыцця сучасных людзей (з розных сацыяльных узроўняў), з іншага — гісторыя, якая проста не можа адбыцца сапраўды па шматлікіх прычынах. У выніку — цікавы сюжэт, нетрывіяльныя героі ды шмат пасля думак.

П’еса маладога беларускага драматурга Андрэя Іванова, якая і стала базісам спектакля, у розныя часы атрымлівала розныя водгукі. У большасці — станоўчыя: трапляла ў шорт-лісты вядучых тэатральных прэмій і фестываляў («Любімаўка», «Залатая маска») ды нават прымала персанальныя кампліменты Канстанціна Райкіна, кіраўніка тэатра «Сатырыкон». За мяжой спектаклі па п’есе Іванова паспелі ўжо не толькі сабраць гледачоў, але і намінацыі на прэміі, а ў Беларусі шлях твора да сцэны быў не такі кароткі (хоць у нас ужо ідуць спектаклі па іншых п’есах Іванова — «Гэта ўсё яна» ды «Крыжовыпаходдзяцей»).

Тым не менш «З вучылішча» — спектакль, у якога атрымалася знайсці сваё месца ў беларускім рэпертуары, хоць і не на тэатральнай сцэне, а на пляцоўцы крэатыўнай прасторы ОК16. Дарэчы, гэта той выпадак, калі лакацыя не проста не перашкаджае, а нават дапамагае адчуць сябе відавочцам ды паглыбіцца ў атмасферу твора: усё ж «З вучылішча» — гэта гісторыя гопніцы і інтэлігентнага філосафа, і дзе яшчэ, як не ў крэатыўным хабе з крыху неахайнымі шэрымі сценамі гэтыя асобы могуць суіснаваць больш арганічна?

Але сам сюжэт спектакля арганікай назваць складана. Хутчэй, гэта ланцуг: часам цяжкі, чыгунны, які цягне герояў да дна, а часам, наадварот, лёгкі ды прыемны. Калі казаць адным словам, то справа ў каханні. Сяргей (Арцём Курэнь) выкладае філасофію ў вучылішчы, бо дзе яшчэ знайсці працу па сцецыяльнасці? Ён марыць з’ехаць з Беларусі на Мальту ці хоць бы атрымаць працу ў модным крэатыўным хабе — чытаць лекцыі па філасофіі. І каб штосьці такое адбылося, напэўна, патрэбна, каб зоркі сышліся. Пакуль што Сяргею свеціць толькі адна — Танька (Ганна Семяняка), самая прыгожая дзяўчына ў вучылішчы, дзёрзкая ды хамаватая, але галоўнае слова, якім яна б сама сябе апісала, — нявінная.

Тані хочацца кахання ды быць шчаслівай, і абодва складнікі яна бачыць у сваім выкладчыку. Сяргей, хоць і не без пакутаў сумлення, вырашае, што гэта яго шанец калі не паехаць на Мальту, дык трапіць у той самы крэатыўны хаб, пра які ён марыў. Так завязваецца сюжэт: Сяргей (у стане алкагольнага ап’янення) дамаўляецца з сябрам Славам: калі ў выкладчыка атрымаецца зацягнуць Таньку ў ложак, Слава (для якога такая забава — барацьба з так званым выгараннем) дапамагае яму стаць модным лектарам ды ў дадатак абяцае дарагі ноўтбук.

Андрэй Іваноў намаляваў у сваім творы новы, сучасны сусвет. Большасць герояў тут — метрасексуалы, якія цікавяцца крыптавалютамі ды крэатыўнымі прасторамі, камунікуюць у фэйсбуку ды інстаграме, напіваюцца дарагім віскі да бяспамяцтва ў барбершопах, а пасля не разумеюць, як яны пагаджаліся на авантуры. Ва ўсім гэтым сапраўды бачыш сучаснасць, а можа, нават сябе. І гераіня Танькі для гэтага сусвету чалавек чужы, якога тут могуць разглядаць толькі ў якасці цацкі ці паддосведнага труса, якім яна ў выніку і становіцца. Але галоўная асаблівасць спектакля ў тым, што жанчына тут не будзе ахвярай.

Рэжысёр Аляксандр Марчанка не змяніў у творы Іванова амаль нічога — паставіў, як ёсць. З усімі вострымі вугламі, жартамі ды момантамі, на якія змогуць адрэагаваць толькі беларусы, што, дарэчы, вельмі цікава: ці зразумелі на «Залатой масцы» думкі пра «Хутка-смачна»? Ці пазналі Аляксандра Саладуху, фатаграфія якога вісіць на сцяне Танькінай кватэры? Менавіта такія дэталі (якіх, дарэчы, у спектаклі, шмат) робяць «З вучылішча» абсалютна беларускай гісторыяй з яе асаблівай ментальнасцю, часам незразумелымі многім паводзінамі. Тое ж самае можна сказаць пра герояў: гэта выключныя беларусы, якія трапілі кожны ў сваю пастку і прагнуць паразумення ды шчырасці.

І паразуменне тут маецца на ўвазе ў вельмі шырокім сэнсе: Таню ніхто не любіць (апрача Косціка, які сядзіць у турме), а Сяргей падаецца ёй ідэальным мужчынам, увасабленнем жаночых мар. І, здавалася б, усё добра — яны цяпер разам, але пазл не складваецца. У тым ліку і таму, што з турмы вяртаецца Косцік, які Таньку ўзнёс у сваіх думках да велічыні грэчаскай багіні, а яе новы хлопец у яго планы не ўваходзіць. Тое, што адбываецца ў спектаклі, падобна да гіпербалізаванай меладрамы: любоўныя трохкутнікі, розныя саслоўі, крымінальныя ды амаральныя ўчынкі герояў — у гэтым ланцугу занадта вялікая канцэнтрацыя трэшу, у які складана паверыць. Але аўтар п’есы кажа, што «часам становіцца не па сабе ад думкі, што хтосьці сапраўды можа так жыць» — мабыць, ён ведае прыклады такіх гісторый.

Тым не менш верыцца ў такі сюжэт ці не, але рэальнасці тут досыць. Хоць рэжысёр і хацеў зрабіць «З вучылішча» антычным спектаклем, з антычнага тут толькі дэкарацыі калон з цаглянымі галовамі філосафаў, якія пастаянна руйнуе Танька, а Сяргею толькі даводзіцца прыбіраць за ёй ды вяртаць усё на свае месцы. Ці не рэальнасць?! З рэальнага тут і тое, што Таньцы, каб забяспечваць сябе ды нямоглага бацьку, даводзіцца працаваць прадавачкай рыбы, якая становіцца галоўнай метафарай спектакля. Героі, як тыя рыбы, спрабуюць выбрацца з пластыкавай пасудзіны, дзе іх трымаюць, але гэта немагчыма — таму яны бясконца змагаюцца за ўласную прастору. Вось яшчэ з рэальнасці: асабістая прастора — раскоша не для кожнага: фэйсбукі ды вэбкамеры выстаўляюць жыццё Танькі ды Сяргея напаказ, што цяпер агульначалавечая праблема. І самая галоўная з рэалій — чалавечыя адносіны. Арцём Курэнь і Ганна Семяняка сталі сям’ё’й у жыцці, але іх героі на сцэне да гэтай важнай адзнакі не дайшлі. Так, Танька кахае Сяргея, здаецца, і ён — яе, але іх адносіны падобныя да стакгольмскага сіндрому больш, чым любыя прыклады гэтага сіндрому, гэта невылечна хваравітыя адносіны. Але кажуць, што тое, што не забівае нас, робіць мацнейшым.

У Аляксандра Марчанкі атрымалася паставіць спектакль адначасова і пра соцыум, і пра каханне, і пра вэрхал у галовах людзей, і пра сучасную Беларусь. Ёсць меркаванні, што акцёры падабраныя не вельмі трапна: напрыклад, Ганна Семяняка не стварае вобраз сапраўднай гопніцы, на якім будуецца пастаноўка. Магчыма, гопніца з яе не зусім атрымалася, але дзікарка — дакладна! Смелыя рэплікі, учынкі, паводзіны акцёраў на сцэне разам з неверагоднымі медыяэфектамі (частка спектакля дэманструецца на вялікім экране ў прамым эфіры) робяць «З вучылішча» тым творам, які выклікае не толькі імгненныя пачуцці, але і глыбокія думкі. Першая з іх — якую ж трапную назву сваёй п’есе даў аўтар!

Маргарыта ДЗЯХЦЯР

Загаловак у газеце: На сваіх месцах

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.

Грамадства

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры ў творчую майстэрню?

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры ў творчую майстэрню?

Настаўнікі ўпэўнены: ці будуць вучні чытаць, у многім залежыць ад іх саміх. 

Эканоміка

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Однако наша страна надеется, что это временные трудности.