26 Верасень, серада

Вы тут

Калі ў саставе мыйнага сродку частка «фасфа-», ад яго лепш адмовіцца


Кожнае лета рэкі і азёры Беларусі зарастаюць водарасцямі і пакрываюцца зялёнай плёнкай. Эўтрафікацыя — так спецыялісты называюць гэты працэс. Наогул, узнікае ён натуральна, пры нармальных умовах надвор'я развіваецца павольна і ў невялікіх аб'ёмах. Але апошнім часам вадаёмы «цвітуць» настолькі інтэнсіўна, што не пакідаюць шанцаў ні пакупацца людзям, ні выжыць рыбам. Аказваецца, вінаваты ў гэтым сам чалавек. Якім чынам мы правакуем «цвіценне» рэк і як беларускія школьнікі і настаўнікі спрабуюць гэта спыніць, даведалася карэспандэнт «Звязды».


Чаму вадаёмы зелянеюць?

Яшчэ гадоў 20 таму ўбачыць рэкі, якія «цвітуць», можна было толькі ў канцы ліпеня — пачатку жніўня. Цяпер жа многія вадаёмы зелянеюць ужо ў чэрвені. Звязаны гэтыя перамены не толькі са зменай клімату, але і з некаторымі пераўтварэннямі ў гаспадарчай дзейнасці чалавека.

— Эўтрафікацыя ўзнікае, калі ў вадаём трапляюць злучэнні фосфару або азоту — так званых біягенных элементаў. Яны служаць пажыўным асяроддзем для многіх раслін і водарасцяў. Зразумела, чым больш такіх злучэнняў паступае ў ваду, тым хутчэй размнажаецца і расліннасць, — расказвае спецыяліст па ўстойлівым кіраванні воднымі рэсурсамі Цэнтра экалагічных рашэнняў, каардынатар праекта «Рэкі без фасфатаў» Кааліцыі «Чыстая Балтыка» Наталля ПАРЭЧЫНА. — Асаблівую небяспеку выклікаюць сіне-зялёныя водарасці. Яны адрозніваюцца ад звычайных тым, што спажываюць шмат кіслароду, не пакідаючы яго іншым арганізмам. У выніку ў вадаёмах утвараюцца «мёртвыя» зоны — месцы, дзе гіне ўсё жывое, у тым ліку і рыба.

Эксперт падкрэсліла, што, як правіла, злучэнні фосфару і азоту паступаюць у вадаём двума шляхамі: праз камунальныя сцёкавыя вады і сцёкі з сельгаспалёў. Ачышчальныя збудаванні справіцца з гэтымі рэчывамі не могуць, так яны і аказваюцца ў нашых вадаёмах.

З усіх злучэнняў фосфару водныя расліны лепш за ўсё засвойваюць фасфаты — рэчывы, якія ў вялікай колькасці змяшчаюцца ў мыйных сродках і пральных парашках. У краінах ЕС з 2012 года ўведзена поўная забарона на выкарыстанне фасфатаў у вытворчасці гэтай бытавой хіміі. У Беларусі пакуль такія змены не прадбачацца, але бесфасфатныя парашкі знайсці можна.

Здароўе таксама пад пагрозай

Купляючы парашкі і мыйныя сродкі з фасфатамі, чалавек шкодзіць не толькі прыродзе, але і свайму здароўю. У першую чаргу, гэтыя рэчывы небяспечныя для дзяцей і алергікаў. Так, трапляючы на скуру, яны могуць выклікаць алергічныя рэакцыі ў выглядзе лушчэння і пачырванення. Пры гэтым з кожным годам з'яўляецца ўсё больш людзей, адчувальных да фасфатаў.

Не варта таксама забываць: фасфаты аказваюцца і ў вашых любімых вадаёмах, дзе вы прывыклі адпачываць летам.

Пры гэтым эколаг дадае: калі парашок без фасфатаў, гэта не значыць, што ён адмывае горш. Бясспрэчна, злучэнні фосфару дадаюць у мыйныя сродкі не проста так: яны зніжаюць жорсткасць вады (дзякуючы чаму парашок больш пеніцца і лёгка адмывае рэчы). Але ёсць і прыродныя мінералы, напрыклад цэаліты, якія маюць тыя ж уласцівасці, але вадаёмам і здароўю не шкодзяць.

10 крокаў да чыстых вадаёмаў

Зрабіць так, каб фасфатаў у нашых вадаёмах стала менш, сёння можа кожны з нас. Праўда, пакуль не ўсе разумеюць сур'ёзнасць праблемы. Прасвятліць як мага больш беларусаў па гэтай тэме ўзялася каманда Цэнтра экалагічных рашэнняў — яна арганізавала для настаўнікаў інфармацыйную кампанію «Рэкі без фасфатаў».

Стартавала кампанія ў студзені і працягнулася тры месяцы. Удзел у ёй прыняла 21 навучальная ўстанова (21 настаўнік) з 10 раёнаў Мінскай, Віцебскай, Гродзенскай і Магілёўскай абласцей.

— Мы прыдумалі 10 крокаў, якія павінен прайсці кожны настаўнік, каб нашы вадаёмы пачысцелі. Па ўмовах трэба было выканаць пяць крокаў абавязкова і пяць — па жаданні. Але самая галоўная ўмова — далучыць да кампаніі як мага больш дзяцей, знаёмых, сяброў — каго заўгодна. Настаўнік не павінен быў выконваць усё адзін, — падзялілася эксперт.

Такім чынам, удзельнікі правялі анкетаванне мясцовых жыхароў, каб апошнія даведаліся, якую шкоду фасфаты наносяць навакольнаму асяроддзю. Зрабілі інвентарызацыю бытавой хіміі ў мясцовых крамах, дзе заўважылі, што працэнт колькасці бесфасфатных парашкоў павысіўся амаль у пяць разоў. Аднак не абышлося і без сумных навін: фасфаты знайшліся нават у дзіцячых парашках.

Таксама настаўнікі зрабілі запіс у «Кнізе скаргаў і прапаноў», каб павысіць попыт на бесфасфатныя парашкі, а каля крамаў, дзе яны былі, павесілі плакаты са словамі «Тут можна купіць парашкі без фасфатаў».

— На апошнім кроку кожны настаўнік распрацоўваў свае заняткі і дзяліўся атрыманымі ведамі з іншымі ўдзельнікамі. І вось настаўніца з вёскі Башні Шумілінскага раёна спытала ў школьнікаў у канцы ўрока, чаму іх навучыла гэтая кампанія. У асноўным усе казалі, што не будуць купляць парашкі з фасфатамі, будуць уважліва чытаць састаў, а адзін сказаў: «А я вось больш не буду мыць шкарпэткі ў рэчцы». Дзіця шчыра адказала, значыць, дастукаліся! — адзначыла Наталля Парэчына.

Фасфаты могуць «хавацца» і за іншымі назвамі. Напрыклад: фасфанаты, поліфасфаты, дыкалій фторфасфат, дынатрый фторфасфат, трыполіфасфат натрыю, монафторфасфат кальцыю і г. д. Звярніце ўвагу, што ва ўсіх выпадках ёсць корань «фасфа-». Чытайце састаў і будзьце пільныя!

Кацярына ЦІТОВА

Загаловак у газеце: Рэкі «цвітуць» ад... пральнага парашку

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

Уладзімір Андрэйчанка расказаў пра найбольш значныя законапраекты

 «Толькі агульнымі намаганнямі мы зможам супрацьстаяць няпростым выклікам часу».

Грамадства

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы

​Колішняя Беларуская ваенная акруга лічылася адной з самых магутных у СССР.

Грамадства

Выхоўваць ці любіць? Шчырая размова з педагогам пра бацькоўскія страхі

Выхоўваць ці любіць? Шчырая размова з педагогам пра бацькоўскія страхі

«Калі ў вас адкрыўся рот, каб накрычаць на дзіця, спыніцеся хоць на секунду…» 

Грамадства

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Этнафэст стаў вядомым далёка за межамі Беларусі.