Вы тут

Ці падабаецца вам знойдзены дом?


Дзе твой дом? У родным горадзе, дзе прайшло дзяцінства? Заўсёды там, дзе бацькі? У здымнай кватэры? Што твой дом? Горад? Людзі? Успаміны?


Кнігу Маргарыты Латышкевіч «Наш дом» («Мастацкая літаратура», 2018) паводле тэматыкі можна падзяліць на дзве групы.

Персанажы першай — дзеці і падлеткі. Але нельга сказаць, што гэтыя творы арыентаваныя на дзіцячую аўдыторыю, хутчэй наадварот: яны прызначаны для дарослых, якія ўспамінаюць дзяцінства. Гэта свайго роду настальгія — назіральна, вельмі падрабязна выяўленыя побытавыя гісторыі са школьнага і пазашкольнага жыцця. Дакладнае апісанне пэўных гульняў, сутыкненні з настаўнікамі і аднакласнікамі, сяброўства і вымушанае «сяброўства», першае каханне — такія пяшчотна адноўленыя ў памяці падзеі і пачуцці займаюць першую частку апавяданняў. Дзеці і падлеткі існуюць адрозна ад дарослых і адасоблена ад іх — пераважна ў сваіх фантазіях. У гэтых гісторыях без напружанага развіцця сюжэта, статычных, але падрабязных, быццам кадры хронікі ці хутчэй рухомыя фотаздымкі, чытач пазнае самога сябе, сяброў, настаўнікаў, аднакласнікаў і так далей. Часам гэта персанажы, часам у аповед урываецца аўтар і пачынае прамаўляць ад свайго імя, распавядаць гісторыю са свайго жыцця. І тым набліжаецца да чытачоў, размаўляе з імі як з сябрамі і пераносіць у час цеплыні і святла, без непаразуменняў з сусветам і трывогі за будучыню.

Найбольш востра гэты настальгічны матыў праглядаецца ў апавяданні «Піястры», дзе згадваецца гульня ў піратаў і ўжо дарослы чалавек глядзіць на свае дзіцячыя скарбы. «Яны засталіся не там, а тады», — кажа аўтар, і няўлоўная плынь часу падаецца не жудасным пракляццем, а сілай, якая захоўвае і ахоўвае скарбы чалавечай памяці.

Але не ўсе ўспаміны — менавіта так хочацца называць творы пра дзяцей з гэтай кнігі — светлыя. Гармонія свету, пабудаванага фантазіямі, парушаецца тады, калі ў яе ўрываецца дарослы свет. Вось маці, якая не хоча жыць са сваім сынам, не разумее, як трэба паводзіць сябе з ім. Вось бацькі, якія вырашылі, з кім ты будзеш сябраваць, нават калі гэты чалавек табе абсалютна не падабаецца. Але менавіта такія моманты парушэння выключнага шчасця ва ўспамінах пра дзяцінства і робяць апавяданні сапраўднымі, пазбаўленымі стэрэатыпнай пастаральнасці, якая часта асацыіруецца з аповедамі пра дзяцей. Хаця атмасфера твораў, такая блізкая і знаёмая, нават на ўзроўні словазлучэнняў і моўных канструкцый, сустракае нас ужо ў першым апавяданні «неўтаймаваным бэзам» пад акном ды бабулінымі «адмысловымі аладкамі».

Персанажы, магчыма, з мэтай большай пазнавальнасці і ўніверсальнасці вобразаў, створаны даволі тыпова: хлопчык, які шмат чытае і мае дрэнныя адносіны з аднакласнікамі, занадта разумны хлопчык у акулярах — сын прафесара, настаўніца, якую баяцца нават нахабныя адзінаццацікласнікі, «усе трынаццацігадовыя дзяўчынкі павінны быць закаханыя». Апошні тэзіс, з якога пачынаецца апавяданне «У.», спачатку ўспрымаецца даволі іранічна. І галоўная гераіня яго парушае, але ў канцы аказваецца, што яна таксама закаханая, але не так, як яе сяброўкі, і менавіта таму яна праносіць светлае пачуццё праз шмат гадоў, не памятаючы нават твару свайго абранніка.

Амаль усе творы, дзе галоўнымі персанажамі з’яўляюцца дзеці і падлеткі, — апавяданні стану, а не сітуацыі, і дзеянні, што там адбываюцца, працуюць як абгрунтаванне пачуцця, на якім засяроджаны тэкст.

Далей чытач паглыбляецца ў шэраг побытавых штодзённых сітуацый, патанае ў іроніі, часам даволі жорсткай. Тут усё супрацьпастаўлена бязмежнаму спакою першай часткі твораў, у кожнага свае праблемы, але яны абавязкова ёсць. У тэксце сустракаюцца быццам тыя ж людзі, што і ў жыцці: прадавачка ў прадуктовай краме, непрыкметная адзінокая дзяўчына ў офісе, калегі-пляткаркі, надакучлівыя дальнія сваякі, жонкі, якія любяць паскандаліць і іх няшчасныя мужы. Усе яны створаны такімі карыкатурнымі, што часам становіцца страшна ад думкі, што ўсе дарослыя вакол менавіта такія. Бо «ўсё — гісторыі жывых людзей», заяўлена ў анатацыі. На некаторых апавяданнях, здаецца, нават павінна стаяць папярэджанне «Увага! Іронія!» або «Асабліва ўражлівым просьба не чытаць», а то як пасля такой праўды жыцця глядзець у вочы сваякам, не трэсціся ад жаху па дарозе ў паліклініку, проста размаўляць з людзьмі або спакойна дасылаць творы ў літаратурны часопіс. Іранічнае апісанне рэдакцыйнага быту — даволі выйгрышны прыём, ён вельмі добра стварае адразу і камічны эфект, і адчуванне непрыдуманай гісторыі, што амаль гарантуе прыхільнасць чытачоў. Але асацыяваць сябе з персанажамі твораў зусім не хочацца.

Большасць галоўных герояў — жанчыны. Амаль усе яны абавязкова замужам альбо «крытычна незамужам» і амаль ва ўсіх праблемы круцяцца вакол гэтага факта. Мужчыны звычайна жанатыя і моцна праз гэта пакутуюць — церпяць альбо бясконцыя сваркі, альбо вымушаныя вегетарыянства, цвярозасць і ёгу тры разы на тыдзень. Амаль ніводнага слова пра каханне ў «дарослых» апавяданнях няма.

Але бывае, што праз безнадзейнасць і злосмех прабіваецца святло. У апавяданні «Латарэя» героі знаходзяць шлях, няхай і вельмі дзіўны, неяк усталяваць гармонію ў адносінах. Але гэта, здаецца, адзіны выпадак. Становіцца вельмі сумна ад думкі, што многія знаходзяць у гэтых іранічных апавяданнях жыццёвасць. Сустракаюцца выпадкі добрай іроніі, напрыклад, апавяданне «Рассінхрон» — простая размова пра тое, што час ад часу адбываецца з кожным, пазбаўленая цяжкай карыкатурнасці. Але асноўны матыў «дарослых» твораў — жорсткі сарказм, праз які часам прабіваецца сум, часам — спадзяванні на тое, што ўсё зменіцца да лепшага.

Аповесці, змешчаныя ў зборніку, вартыя асобных рэцэнзій. Фэнтэзі, якое ўключае элементы славянскай міфалогіі, выглядае незвычайным і арыгінальным: аўтар знайшла найлепшы спосаб рэалізаваць уплыў, які на яе аказалі кнігі Толкіна.

Наш дом — гэта рэчаіснасць. У гэтым доме некалькі паверхаў: мінулае, сучаснасць, будучыня. На кожным паверсе — кватэрыжыцці розных людзей, і кожны дзень мы зазіраем у вокны да нашых суседзяў, параўноўваем сваё жыццё з чужымі, сумуем, іранізуем альбо шчыра радуемся, гледзячы на іх. Часам спускаемся на паверх мінулага, часам імкнёмся ўбачыць, што адбываецца на паверсе вышэй. У кожнага ёсць калідор, які вядзе ў суседні дом — у свет нашых фантазій. І фантазіі — паўнавартасная яго частка, бо ў іх людзі хаваюцца ад жорсткага «дарослага» свету і ўласнага злосмеху. Гэта значыць, што і ў рэальным жыцці дабрыня пераможа?

Дар’я СМІРНОВА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

 Эксперт: Да новага года рост цэн на нерухомасць спыніцца

Эксперт: Да новага года рост цэн на нерухомасць спыніцца

А калі і падрасце, то не больш чым на 0,5-1 працэнт.

Грамадства

Як і хто дапамагае змагацца з восамі ў кватэры?

Як і хто дапамагае змагацца з восамі ў кватэры?

Неяк ранкам я знайшла ў сябе на кухні некалькі вос. 

Культура

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Мядзведзь на сцэне, Чэхаў на мове жэстаў і самая дакладная перадача стану дэпрэсіі.