24 Верасень, панядзелак

Вы тут

Уладзімір Пракапцоў: Мая кватэра — філіял Нацыянальнага мастацкага музея


Бакалам шампанскага, кубкам гарачага шакаладу і аўтарскай выстаўкай сваё 65-годдзе сустрэў Уладзімір Пракапцоў. Мастак, мастацтвазнавец, дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея, які пашырае межы сваёй установы, трымаецца высокага густу ў яе выставачнай дзейнасці і робіць музей папулярным сярод наведвальнікаў. Юбілей аднаго з самых знакавых беларускіх музейшчыкаў адзначаўся 8 жніўня. У гэты ж дзень у мастацкім была адкрыта аўтарская выстаўка «Мая Беларусь», на якой можна ўбачыць работы, якія дагэтуль не выстаўляліся. Напярэдадні мы прыйшлі ў вотчыну Уладзіміра Пракапцова, заспелі яго ў перад'юбілейнай мітусні і задалі некалькі пытанняў.


— У нашым мастацкім асяроддзі людзі, звязаныя з Віцебскам, заўсёды неяк вылучаюцца. Вы вучыліся ў гэтым горадзе, ці паўплываў ён на вас?

— Так, безумоўна, сваёй мастацкай атмасферай. Віцебскія вуліцы, можа быць, не такія шырокія як праспекты Мінска, але там заўсёды адчувалася асаблівая аўра, звязаная з 1920-мі гадамі, Шагалам, Малевічам. На нашым факультэце кожны хацеў стаць знакамітым, як Марк Шагал. Дарэчы, я падаваў дакументы ў тэатральна-мастацкі інстытут у Мінску, у тыя гады конкурс на ўсе яго спецыяльнасці быў па дзесяць і больш чалавек. Але паколькі ў мяне ў вёсцы не было дзе ўдасканальвацца, а ў мінчукоў былі нават свае студыі, мне сказалі, што спачатку трэба прайсці падрыхтоўчыя курсы. Я не шкадую, што не трапіў у Мінск, бо ў Віцебску, на мастацка-графічным факультэце, нас рыхтавалі ў больш шырокім кірунку. На жывапіс, можа быць, дастаткова часу і не было, хоць мы самі заставаліся пісаць вечарамі, але мы атрымалі больш прафесійных навыкаў. Я і зараз сам танірую рамы і ведаю, якая падыдзе больш. Тут была падрыхтоўка да жыцця, багата самых розных дысцыплін, мы атрымалі каштоўную загартоўку — жылі бедна, але ўсё маглі рабіць сваімі рукамі. Мне нават падаецца, што нашы выпускнікі ў мастацкім плане больш актыўныя, бо горад з вялікімі традыцыямі і нашы настаўнікі навучылі нас быць рознабаковымі.

— Калі вы займаеце пасаду дырэктара Нацыянальнага музея, ваш бэкграўнд, густ і погляд на мастацтва непазбежна адбіваюцца на прыярытэтах установы ў цэлым...

— Мне лёгка працаваць, таму што я маю тры іпастасі. Дзякуючы мастацкай адукацыі магу на роўных размаўляць з любым мастаком. Да таго ж я скончыў Інстытут мастацтвазнаўства ў Акадэміі навук і абараніў дысертацыю ў Маскве — у выніку і практычна, і тэарэтычна падкаваны. Я атрымаў добрую школу як адміністратар — у ЦК камсамола быў загадчыкам аддзела культуры, шэсць з паловай гадоў працаваў у апараце Савета Міністраў, дзе навучыўся не проста рыхтаваць урадавыя дакументы, але глядзець на ўсё глабальна.

Калі міністр культуры Аляксандр Сасноўскі прапаноўваў мне стаць дырэктарам музея — мне тады было 44 гады — я тры разы адмаўляўся. Баяўся, што не спраўлюся, бо дагэтуль ніколі не працаваў у музеі, нават у раённым. А потым усё ж пайшоў, калі ў музеі з'явіліся самавылучэнцы і мне пазванілі самі супрацоўнікі. У выніку я магу з кожным мастаком падтрымаць размову і валодаю адміністрацыйным рэсурсам. Не кожны сябра Саюза мастакоў можа ў нас выставіцца, тут не праходзіць папса і некаторыя нават «каранаваныя» персоны. Двойчы на прапанову зрабіць выстаўку Нікаса Сафронава, я сказаў «не, яе не будзе». У аўтараў самы розны ўзровень, і я магу яго даказаць. Як член калегіі я зняў з парадку дня двух кандыдатаў на званне народнага мастака: у сваім катэгарычным выступленні аргументаваў, чаму іх узровень не адпавядае патрэбнаму. Таму тут мне лёгка працаваць, але я не мог бы стаць рэктарам Акадэміі музыкі, таму што не ведаю нотнай граматы. Мяне ўвогуле здзіўляе, як некаторыя людзі бяруцца кіраваць чым заўгодна.

— Раскажыце, на што музей арыентуецца ў папаўненні фондаў і яго выставачнай дзейнасці?

— Ён заняў сваю нішу. Мы не ўсёедныя, не кідаемся на папсу і, скажам, актуальнае мастацтва, бо для іх ёсць адпаведныя прасторы. Пры гэтым мы займаемся не толькі акадэмічнымі рэалістычнымі творамі: у якасці эксперымента арганізуем «фармальныя» выстаўкі, але з высокім густам і вялікіх мастакоў. Наш музей дакладна прытрымліваецца свайго кірунку, я праводжу гэтую палітыку. Некаторыя аўтары ніколі не змогуць у нас выставіцца. Сюды павінны трапляць самыя-самыя. Хутка, напрыклад, будзе выстаўка да стагоддзя Ізраіля Басава, не акадэміста, не рэаліста, але вялікага мастака. З новага года мы памяняем прынцыпы выставачнай дзейнасці — будзе мінімум персанальных экспазіцый, калі толькі знакавых, правераных часам аўтараў, як Ізраіль Басаў ці Віталь Цвірка, а ўсё астатняе будзе падпарадкоўвацца пэўным тэмам. Унікальным стане прысвячэнне хлебу, прычым не проста пейзажамі, дзе расце жыта, але і работамі, што адсылаюць да хлеба ў больш шырокім, філасофскім сэнсе. Зараз з вялікім поспехам праходзіць выстаўка беларускіх і польскіх мастакоў на вельмі прыгожую тэму каня. Мы маглі б зрабіць экспазіцыю цалкам з нашых фондаў (многія работы ніколі не выстаўляліся), але вырашылі сыграць на кантрасце з польскімі мастакамі. У некаторых жа псіхалогія не прадугледжвае шанаванне свайго, а калі нехта з-за рэчкі прыехаў — тады так. Вось мы і паказваем выдатныя работы і польскіх аўтараў, і нашых.

— Як з такой арыентацыяй на, скажам, акадэмізм зрабіць музей больш папулярным?

— Дакладна не апускацца да папсы, але ўсё рабіць крэатыўна. Мы ўжо не працуем як раней — павесілі карціны, селі і чакаем, хто прыйдзе. Сёння мы задзейнічаем рэкламу, арганізуем цікавыя мерапрыемствы, як, напрыклад, «Вераснёвая ноч» з выстаўкамі і прэзентацыяй шакаладу, што будзе прысвечана Дню горада. Народ зноў пацягнуўся на лекцыі: апошнія два тыдні шмат людзей прыходзіла паслухаць пра Айвазоўскага. У пашане праграма для сем'яў (збіраецца сямейны, так сказаць, клан, у якім тры-чатыры пакаленні), каля сямнаццаці педагагічных праграм. Мы не сядзім на месцы і маем што прапанаваць для кожнай катэгорыі — для дашкольнікаў, школьнікаў, студэнтаў, дарослых, пажылых людзей. Сёння на парадку дня стварэнне безбар'ернага асяроддзя, каб да нас маглі прыйсці глуханямыя і людзі са слабым зрокам, рыхтуецца абсталяванне для людзей з абмежаванымі магчымасцямі ў перамяшчэнні. У выніку як бы ні развіваліся тэхналогіі, музей усё яшчэ запатрабаваны. Нехта ж казаў, што тэлебачанне знішчыць тэатр, усе будуць смажыць бульбу з салам і сядзець на канапе перад тэлевізарам. Але тэатр оперы і балета, Купалаўскі і іншыя тэатры перапоўненыя. У нармальных сем'ях бацькі хочуць, каб іх спадчыннікі развіваліся гарманічна, хадзілі ў тэатры і музеі. Для гэтага мы павінны прапаноўваць адпаведныя паслугі. Мы нават арганізуем фотасесіі для маладажонаў. Калі яны хочуць зрабіць фотаздымак на фоне карцін — чаму не, гэта ж прыгожа. Галоўнае, каб культурныя інстытуцыі не пляліся за натоўпам, хай гэта гучыць і груба. Трэба натоўп перацягваць на свой бок, а для гэтага — ісці наперадзе. Для чаго ў 1957 годзе, калі людзі яшчэ жылі, умоўна, у бараках, адбудоўваўся музей? Для чаго мы за вялікія грошы набываем карціны? У музея вельмі адказная місія — ідэалагічная.

— Што адбываецца паміж абывацелем і мастацкай сферай? У адным з інтэрв'ю вы сказалі, што «наш народ пакуль не падрыхтаваны да таго, каб хадзіць у музеі, як у Еўропе».

«Су­стрэ­ча»

— Ну як не падрыхтаваны — падрыхтаваны, але ўсё залежыць ад сямейнага дабрабыту. Мы ў цэнтры Еўропы, але ў нас няма сталай традыцыі хадзіць на выстаўкі. Як і няма, напрыклад, традыцыі па вечарах сустракацца са знаёмымі за кубкам кавы, хоць моладзь яе пераймае. У Еўропе гэта стагоддзямі развівалася, а мы прывыклі замест віна ў кавярні смажыць дома бульбу. Гэта можа быць звязана з бюджэтам альбо з тым, што ў вольны час людзі вырашаюць свае праблемы. Тым не менш — дарэчы, зараз наш музей працуе без выхадных — паглядзіце, колькі ў нас людзей у суботу і нядзелю. Можа быць, усё развіваецца не так хутка, як хацелася б, але механізм запушчаны.

— Задам «юбілейнае» пытанне. Бачна, што мастацтва вас захапляе. Ці не шкадуеце вы, што не прысвяцілі сваё жыццё жывапісу — працы ў майстэрні з раніцы да вечара?

— Калі б я паступіў у тэатральна-мастацкі інстытут, можа і быў бы чыста мастаком. Але я прыйшоў у музей і з тых часоў пастаянна знаходжуся ў будоўлі. Я зрабіў прыбудову, якая восем гадоў ніяк не выкарыстоўвалася, паралельна займаўся рэканструкцыяй Мірскага замка, нашага філіяла. Пятнаццаць гадоў я гэтаму прысвяціў, трэба было бегаць плаціць працэнтоўкі ў казначэйства, гэта не так і проста. Кожны аўторак за сто кіламетраў ездзілі на планёрку. Зрабіў — у музея Мірскі замак забралі. Зараз мы займаемся музейным кварталам, трэба нешта яшчэ ўзяць па суседстве, таму што калі не возьмеш — ніхто не возьме. Канешне, на жывапіс мне фізічна не хапае часу. Гэта мая біяграфія: калі не я, то хто? Я не магу быць лагодным і сядзець як мыш пад венікам, кожны год у мяне з усімі міністрамі «дзелавыя адносіны». Таму не атрымліваецца пісаць столькі, колькі іншыя. Вось мой калега з Арменіі: пайшоў раніцай у майстэрню, папісаў, прыйшоў у музей, падпісаў фінансавыя дакументы, вярнуўся ў майстэрню. А ў мяне будоўля, нарады і іншае. Затое жывапіс дае магчымасць пераключацца і дазваляе трымаць форму.

— Ці шмат у вас дома карцін?

— Ды ў мяне карцін — мора! Каля пяцідзесяці я нават перадаў Добрушскаму музею. Кватэра ўжо ломіцца ад работ нашых мастакоў, ёсць кітайскія. Няма куды вешаць, жонка нават на дачы ўсё месца заняла. Мая кватэра — філіял Нацыянальнага мастацкага музея.

— Ведаючы пра ўсе вашы рэгаліі, хачу запытаць, якое сваё дасягненне вы лічыце найважнейшым.

— Я бачу плён сваёй работы, калі адкрываецца выстаўка. Бачна, што для музея я папрасіў у Прэзідэнта будынак на Карла Маркса, які планаваўся пад гасцініцу. Развіваецца музейны квартал. У 2001 годзе я гартаў маленькі праваднік, у канцы якога было напісана, што Нацыянальны мастацкі музей размяшчаецца ў пяці залах. Я сказаў, маўляў, будзем рабіць музейны квартал, а мае супрацоўнікі палічылі мяне вар'ятам. Сёння ў тых пяці залах толькі рускае мастацтва. Думаю, мае папярэднікі — Мікалай Міхалап, Алена Аладава і Юрый Карачун — былі б задаволены маёй работай. Нейкі след я пакіну і ў першую чаргу як дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.