Вы тут

Што паглядзець у Баранавічах?


Як ледзь не ўсе мо і не ўсе) нашы гарады — малыя, вялікія і сярэднія, — Баранавічы сустракаюць вандроўніка тым, што ён ніяк не разлічваў убачыць ні ў Баранавічах, ні дзесьці яшчэ.


Аптэка сёння...

...І раней.

Маю на ўвазе адсутнасць адметнасці, падкрэсленую тыповасць ускраін. Што гэта, слухайце, робіцца: што ні ўезд у горад (любы) — то які-небудзь супер- ці гіпермаркет з разраду тых, чые фірмовыя абрысы і колеры можна назіраць у дзясятках іншых гарадоў, уключаючы і той, які быў пакінуты дзеля вандроўкі. Ехалі-ехалі, што называецца, — і прыехалі. Вось вы, спадарства, ці можаце па першых «кадрах» за акном свайго аўтамабіля даведацца, у які горад вы як вандроўнікі трапілі (паказальнікі ў разлік не бяром, карту і навігатар таксама)?

Жаданне данесці сталічны камфорт разам з адпаведнай інфраструктурай (а з ёю — і архітэктурай, і наменклатурай) да кожнага пункта краіны, здавалася б, не такое і кепскае. Прынамсі, жыхары малых і сярэдніх гарадоў, якія дачакаліся магчымасці сказаць «і ў нас ужо ёсць», наўрад ці зразумеюць гэтыя радкі, а зразумеюць іх дакладна толькі тады, калі самі захочуць зрабіцца вандроўнікамі па Беларусі і бачыць у кожным горадзе нешта адметнае, а не тыповае. Местачковасць мы пераадольваем, але ці не страцім разам з ёю такую пахвальную аўтэнтычнасць, ці здолеем захаваць такую жыццёва патрэбную самасць?..

Дык вось, Баранавічы. «Супер-гіпер» ужо, дзякуй богу, праехалі. І адразу сціраем з пергамену ўражанняў гэты слой інфармацыі, каб нанесці на яго нешта іншае, больш каштоўнае, невыдаляльнае. Аказваецца, Баранавічы знутры — найчароўнейшы горад! Адметнасці і непараўнанасці яму хапае і без ускраін. Вуліцы тут жвавыя, вёрткія, адна да адной з пашанай і піетэтам! А дамы тут якія вясёлыя! Зіхацяць вачыма-вокнамі, усміхаюцца варотамі-вуснамі, казыраюць кепкамі-дахамі, а каторыя гмахі — тыя, канешне, паважныя, пазіраюць звысоку, бачаць далёка і таксама пры макіяжы і ў добрым гуморы. Бачачы такое хараство, я падумала, што «дом» — гэта якраз тое паняцце і слова, з якімі будзе далей асацыявацца ў мяне гэты горад. Нездарма ж і бронзавы верабейчык, прысеўшы на тумбу з такой жа бронзы, не проста просіць дакрануцца да зграбнай пяшчотнай галоўкі, але яшчэ і паведамляе надпісам вакол сябе: не вырай, маўляў, вабіць, а радзіма. І сам падпісаны як верабей дамавы (бо ёсць жа ў нас і палявы). Не палянуйцеся знайсці яго недалёка ад плошчы Леніна, перадайце птушачцы прывітанне. А калі вам зусім няцяжка, перадайце заадно прывітанне водаправодчыку, які вылез з каналізацыйнага люка акурат каля будынка мясцовага Водаканала. Твар у яго, вы ўбачыце, вельмі стомлены, што не дзіўна: працай гэтага чалавека забяспечваецца дабрабыт кожнага дома ў горадзе.

Але ведаеце, якое адкрыццё было зроблена намі ў Баранавічах? У гэтым горадзе таксама ёсць аптэка-музей! І каму, слухайце, прыйшло ў галаву сцвярджаць (а іншым яшчэ і падхопліваць), што аптэка-музей у Гродне — адзіная ў Беларусі?! І ніякая яна не адзіная, і трэба ўжо думаць, што іх нават не дзве ў нас, а больш. Як той казаў, будзем шукаць.

Як пе­ра­даць праз тэкст па­хі, якія лу­на­юць у гэ­тым па­коі? На жаль, маг­чы­мас­ці дру­ка­ва­на­га сло­ва аб­ме­жа­ва­ныя.

Баранавіцкая аптэка-музей пераносіць сваіх наведвальнікаў на сем-восем дзясяткаў гадоў назад, у час, калі тут, у чырвоным двухпавярховіку працаваў і жыў правізар Станіслаў Лаеўскі. Нарадзіўся ён у 1888-м, а дыплом правізара атрымаў у Варшаве ў 1931-м. Так, прынамсі, нам паведаміла выданне 1939 года пад назвай «Афіцыйны спіс: лекары, стаматолагі, фармацэўты, фельчары, медсёстры, акушэркі, упаўнаважаныя і незалежныя зубныя тэхнікі...», яго раздзел ІІІ «Фармацэўты». Цікава выходзіць: гэты Станіслаў Лаеўскі атрымаў дыплом правізара ў 43-гадовым узросце. Меў лабараторыю, у якой вырабляліся лякарствы, якімі забяспечваліся і гэтая аптэка, і іншыя, і нават бальніца.

Тут жа, на другім паверсе, ён і жыў — падымаўся «да сябе» па вузкай кручанай лесвіцы, па якой «да яго» падняліся і мы. Кабінет, лабараторыя, правізарская зала... У адным з памяшканняў вісіць на сцяне раздрукоўка клятвы правізара: «Я, ніжэйпадпісаны, клянуся ўсемагутным Богам, у найсвяцейшай Тройцы адзіным, што згодна са званнем сваім правізара, калі карысны буду ў кіраванні аптэкай або ў дапаможных аптэчных занятках, вызначаных статутам для фармацэўтаў аптэкі ў якасці абавязкаў, таксама як і правіл, якія надалей могуць быць уведзены, буду выконваць іх старанна і сумленна — так, як няхай дапаможа мне Бог». Вось такая прыгожая клятва — словы нібыта вензялёчкамі выкладзены. Побач з ёй на той жа сцяне вісіць яшчэ Аптэкарскі статут.

А ў так званай пярэдняй, адразу з лесвіцы, прасценак паміж кабінетам і лабараторыяй упрыгожвае рэпрадукцыя карціны 1661 года «Аптэкар» Габрыэля Мэтсю, і калі я была б мастацтвазнаўцам, то напісала б пра яе цэлы трактат. Вочы тым часам спыняюцца на іншым, існуючым, трактаце — маскоўскім выданні 1880 года «Кнігі пра здаровага і хворага чалавека», сачыненні доктара Карла Эрнэста Бока, прафесара паталагічнай анатоміі ў Лейпцыгу. Гэта, між іншым, вельмі вядомы доктар, ён зрабіў сабе імя тым, што, будучы празектарам, меў вялікія практычныя магчымасці для складання атласаў паталагічнай анатоміі і напісання шматлікіх кніг па фізіялогіі, дыягностыцы, гімнастыцы і аб «клопатах пра школьнага вучня». Амаль усё, што ім напісана, перакладалася на рускую мову.

У пра­ві­зар­скай за­ле мож­на ба­чыць рэ­цэп­тур­ныя да­вед­ні­кі, аль­бом ня­пра­віль­на вы­пі­са­ных рэ­цэп­таў, кар­та­тэ­ку аў­тар­скіх і рэ­цэп­тур­ных про­пі­сяў.

Побач можна бачыць рэцэптурныя даведнікі, альбом няправільна выпісаных рэцэптаў, картатэку аўтарскіх і рэцэптурных пропісяў. Гэта ў правізарскай зале. А ў лабараторыі нечакана для сябе я сустрэлася з ксяндзом Янам Кшыштафам Клюкам, старым знаёмым батанікам з ХVІІІ стагоддзя, які лічыў кітайскі чай вельмі шкодным. Яго выказванне пра неабходнасць навукі аб раслінах і іх незлічоныя перавагі вялікімі літарамі ўпрыгожвае сцяну, насупраць якой вісяць уніз галовамі — пад паліцай са збанкамі і глякамі — трыпутнік, крываўнік, рамонкі, святаяннік, чабор і мята, палын і сунічнік, піжма і дзікі часнок. Я б паспрабавала перадаць праз тэкст пахі, якія лунаюць у гэтым пакоі, але, на жаль, мае жаданні пераважваюць магчымасці друкаванага слова. Пакуль што. На жаль.

У кабінеце сярод іншых каштоўнасцяў — шафа з кнігамі. Вось «Фармацэўту пра дэанталогію». Дэанталогія — гэта вучэнне, у якім перапляліся ў адно маральныя каштоўнасці, чалавечыя абавязкі і медыцынская этыка. Вось «Падручнік тэхналогіі лякарстваў і галенавых прэпаратаў». Галенавы прэпараты — гэта выцяжкі з розных раслін, яны так называюцца ў гонар доктара Клаўдзія Галена, які жыў у ІІ стагоддзі.

Рамантыкам

Мушу папярэдзіць шаноўнага чытача, што калі ён захоча ўбачыць Rеgіnа Ароthеkе ў Баранавічах на ўласныя вочы, то «дзікуном» яму лепш не быць, а заказаць загадзя экскурсію — праз мясцовы краязнаўчы музей, супрацоўнік якога раскажа і пакажа ўсё, што ёсць у гэтых сценах цікавага, і прытым нашмат лепш, чым я тут напісала. Але і супрацоўнікі аптэкі — не музейшчыкі, а фармацэўты і правізары — даволі цікавыя суразмоўнікі. З аптэкі нам выходзіць, прызнаюся, не хацелася. Нават спусціцца з другога паверха на першы аказалася значнай праблемай: не хацелася пакідаць гэтыя сцены — хоць плач. Трэба было неяк перажыць нам убачанае, эмоцыі зашкальвалі. (Яны, ведаеце, часам зашкальваюць так, што не разумееш, як з імі быць). І вось, каб нам весела ехалася далей, расказалі нам парачку аптэкарскіх анекдотаў. У адным з іх хлопец запрашае дзяўчыну пасядзець у кавярні, а яна адмаўляецца: захварэла, маўляў, кепска сябе адчуваю. Хлопец тады ў адчаі: «Ну давай хоць у аптэцы пасядзім». Такі анекдот. А другі крымінальны. Жанчына прыйшла ў аптэку і просіць прадаць ёй атруты. Аптэкар ўшчувае: няможна, маўляў, небяспечна, ды і навошта яна вам патрэбна? Жанчына адказвае: каб мужа атруціць. Аптэкар зноў угаворваць: ды як жа так можна, не трэба, за што? А за тое, маўляў, што каханку завёў. Аптэкар стаіць на сваім: не прадам, крымінальная справа. Тады жанчына дастае з сумачкі фотаздымак, на якім яе муж з яго, аптэкара, жонкай знятыя. «Дык што ж вы не сказалі адразу, што ў вас рэцэпт?» — прамаўляе аптэкар.

 

...Вось крэсла гаспадара кабінета, яно трошкі адсунута ад стала — быццам зараз ён зойдзе і сядзе. Хоць насамрэч пасля Другой сусветнай (падчас якой аптэка не закрывалася) ён эмігрыраваў у Польшчу, бо аптэку ў яго адабралі. Але партрэт пана Станіслава стаіць на падаконніку, упрыгожаным вышыванай сурвэткай, — па модзе, якая існавала ў яго час. Прыдзірлівае вока можа адзначыць, што аддзелачныя матэрыялы, выкарыстаныя ў стварэнні інтэр'ераў аптэкі-музея, надта ж сучасныя. Так на пергамен уражанняў спрабуе нанесціся новы слой, але дзе там...

Паслядоўнікам

У працяг разважанняў, прыведзеных у пачатку артыкула, дадам, што гэтыя «гіпер-супер», гэты сталічны размах у маленькіх куточках зладзіў нам нечуваную прыкрасць: ужо нельга прывезці з вандроўкі ні капыльскіх баравічкоў з шакаладнымі шляпкамі, ні рубяжэвіцкага духавітага хлеба, ні івянецкай сметанковай памадкі. Нешта з гэтым трэба рабіць. Як пісаў спадар Гюго, людзі ад многага адвучваюцца — і добра робяць. Абы адвучыўшыся ад аднаго, навучыліся іншаму. Мы ведаем, што з Зальцбурга трэба везці дадому ў якасці сувеніраў цукерачкі-«моцарцінкі». А чаму б нам (і замежнікам) не везці з Гродна арэшкі-«ажэшкі»? А са Слуцка, напрыклад, крылатых коней, як на гербе, вырабленых з тамтэйшага цукру? Мы толькі чулі пра гродзенскі пернік з выявай святога Губерта і аленя, але дзе ён, той пернік? А павінен жа прадавацца ў Гродне паўсюдна, на кожным кроку, ад вакзалаў і да музеяў, малых і вялікіх формаў, у падарункавай упакоўцы і без такой. Было б добра, калі б так пачало адбывацца. Заплюшчваю вочы і пад жнівеньскі зарапад загадваю такое жаданне.

Падарожнічала Святлана Воцінава

Загаловак у газеце: Баранавіцкі палімпсест

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».

Грамадства

Як працуюць сапёры?

Як працуюць сапёры?

Больш за ўсё «сюрпрызаў» з часоў Вялікай Айчыннай вайны было знойдзена ў Докшыцкім, Талачынскім, Асіповіцкім і Лагойскім раёнах.