Вы тут

Купалаўскі ставіць Шэкспіра, а ў выніку абвяшчае маніфест


Гэтым разам тэатр пачне новы сезон не з «Паўлінкі», а з «альтэрнатыўнага» спектакля па Шэкспіру «Сон у купальскую ноч», пастаўленага расійскім рэжысёрам Андрэем Прыкатэнкам. Дзень святога Іаана Хрысціцеля, да якога, як мяркуецца, Уільям Шэкспір напісаў камедыю «Сон у летнюю ноч», у гэтым увасабленні п'есы ператварыўся ў, зразумела, свята Івана Купалы. Але героі засталіся ранейшыя — міфалагічныя асобы Робін, Абярон і Тытанія, маладыя афіняне Лізандр і Дзяметрый, Гермія і Алена. Спектакль, які ледзь не захлынаецца ад тэхналогій, падаўся не столькі творам мастацтва, колькі сімвалічным актам — праз змяненне шматгадовай традыцыі, Шэкспіра ў матрыцы сучаснага свету і пэўную эклектыку.


Лізандр і Гермія кахаюць адно аднаго, Дзяметрый кахае Гермію, Алена кахае Дзяметрыя, цар і царыца фей і эльфаў Абярон і Тытанія кахаюць адно аднаго, але лаюцца. Дарогі ўсіх персанажаў так ці інакш перасякаюцца ў начным лесе, дзе лясны дух Робін па загадзе Абярона ўмешваецца ў жыцці маладых людзей і выкарыстоўвае чарадзейнае зелле, здольнае прымусіць пакахаць іншага чалавека. Некалькі памылак эльфа — у рэальным жыцці таксама не кожны план такога роду «інтэрвентаў» спрацоўвае як трэба — становяцца нагодай для драматургічных перыпетый і шэрагу камічных у Шэкспіра і надрыўных у Прыкатэнкі сітуацый.

Калі адна з галоўных тэатральных пляцовак краіны, што з году ў год пачынае сезон з «Паўлінкі» Янкі Купалы, карэктуе ўласны звычай і знаходзіць замену нязменнай п'есе, яе рашэнне аўтаматычна ператвараецца ў пасыл (у гэтым выпадку як гледачам, так і тэатральнаму асяроддзю). «Сон у купальскую ноч» у якасці пастаноўкі, якая адкрывае сезон, куды больш змястоўны, чым «нетрадыцыйны спектакль моднага расійскага рэжысёра» сам па сабе, прычым складана і тонка змястоўны. У XX стагоддзі творчае асяроддзе перыядычна генерыравала выдасканаленыя і пафасныя маніфесты, і мне падабаецца бачыць у новым спектаклі Купалаўскага — на тым месцы, якое ён зойме 8 верасня — вельмі ёмкую альтэрнатыву пісьмовым дэкларацыям.

Трэба прызнаць, беларускі тэатр у цэлым пакуль што не ідзе ў нагу з агульнасусветнымі тэндэнцыямі і нават грашыць на пэўную архаічнасць: рэгулярна тут чуюцца развагі пра тое, чаго нам не хапае, хто ёсць прыклад і як падцягнуцца да наватарскага мыслення. Пакуль ён памаленьку сапраўды падцягваецца, вызначае сваё месца паміж «сталым» і «сучасным», застывае ў нерашучасці, Купалаўскі робіць заяву пра тое, што традыцыі — не заўсёды пазітыўная з'ява. І робіць гэтую заяву прыгожа, з цэлым шэрагам штрыхоў да характару сучаснага беларускага тэатра, якога, можна меркаваць, каманда Купалаўскага стане прытрымлівацца.

Запрашэнне рэжысёра Андрэя Прыкатэнкі, вядомага сваім некласічным прачытаннем класічных твораў, прыйшлося вельмі дарэчы. У першую чаргу таму, што ён задзейнічаў магчымасці тэатра і паставіў да перабору сучасны, у сэнсе тэхналагічны, спектакль. Настолькі сучасны, што яго сучаснасць засланяе тэатральнае мастацтва само па сабе. У кантэксце сімвалічнасці «Сну ў купальскую ноч» гэтая празмернасць успрымаецца як іранічны прыём гіпербалы. Маўляў, мы не кажам, што будучыня тэатра за некананічнымі пастаноўкамі, але спрабуем агучыць, што будучыня тэатра за некананічнымі пастаноўкамі. І не толькі гэта.

Дзеянне спектакля адбываецца ў асноўным у межах куба з галаграфічным пакрыццём, на якім перадаюцца радкі з камедыі Шэкспіра то на беларускай, то на англійскай, дзейныя асобы, быццам яны ў нейкай базе даных, і іншыя элементы відэапраекцыі, якія адсылаюць да матрыцы. Гледачы рассаджваюцца вакол куба, займаюць балкон і бельетаж, з дапамогай чаго імітуецца, як усе кажуць, схема Калізея. Эльфы, што задзейнічаны ў якасці суправаджальнікаў Тытаніі (і сама царыца, часам і іншыя персанажы, але гэта няважна), перамяшчаюцца з дапамогай гіраскутараў. Затое калі яны аказваюцца прыгнечанымі Матавілам, у якога з-за чарадзейнага зелля закахалася Тытанія, «чароўная» сіла губляецца і эльфы застаюцца на нагах. І галоўнае: зелле — не што іншае, як фатаграфія на айфоне, на якім можна лёгка ажыццяўляць розныя маніпуляцыі з пачуццямі маладых герояў, што заблудзілі ў лесе.

Увогуле, усё як у людзей: спектакль транслюе звычайную дыспазіцыю паміж істэблішментам (багі) і абывацелямі (маладыя афіняне) і спосаб, якім сёння першыя аказваюць уплыў на другіх. Мы такім чынам атрымліваем перасцярогу ў дачыненні да сучасных тэхналогій, якая ўжо даўно з'яўляецца распаўсюджаным матывам многіх твораў многіх відаў мастацтва.

Таму і шэкспіраўскі сон, як нейкі паралельны рэальнасці свет, тут становіцца матрыцай, у незлічоную колькасць лабірынтаў якой упісаны лёс, павароты і нават пачуцці сучасных людзей. Чарадзейнае зелле, якім можна маніпуляваць такімі, здавалася б, непадуладнымі катэгорыямі, ужо не здаецца казачным элементам, а ператвараецца ў самы што ні ёсць рэальны інструмент уплыву. Гэтая матрыца, у якую пастаноўка як бы змяшчае сучасныя рэаліі, і становіцца галоўным ідэйным элементам «Сну» і сэнсам, дзеля якога аўтары захапляюцца тэхналогіямі. Дзякуючы чаму ў перавазе над драматургіяй апошнія выглядаюць не празмернасцю, а зноў жа сімвалічным элементам.

Тое, як у сучасным спектаклі п'еса Шэкспіра, напісаная прыкладна паміж 1594 і 1596 гадамі, лёгка трансфармуецца ў актуальную пастаноўку, таксама служыць важным штрыхом да вызначэння новага тэатра: ён можа не проста выкарыстоўваць класіку, «вечную» саму па сабе, але з яе дапамогай перадаваць гледачу парадак бягучага дня.

Што яшчэ важнага можна ўзяць з соннага маніфеста, дык прэтэнзію на «эклектыку», дакладней, культурную калабарацыю. У гэтым выпадку сумяшчэнне хутчэй намінальнае, а таму яшчэ больш дэкларатыўнае: афіняне ў якасці галоўных герояў, брытанская і скандынаўская міфалогія, брытанскі драматург, расійскі рэжысёр, беларуская пляцоўка, дзень Іаана Хрысціцеля, свята Івана Купалы (толькі ў назве), рэп і беларускія музычныя матывы. Не перапляценне стыляў, але перапляценне кантактаў — натуральна, сусветны тэатр сёння жыве капрадукцыяй, да якой беларусам варта смялей далучацца.

Па-за межамі тэатральных пасылаў гарэзлівы Робін у выкананні Паўла Харланчука, суровы Аляксандр Казела ў ролі Абярона, чароўная Тытанія (Юлія Шпілеўская), выпіраючы Матавілаў палец у сандаліях, якія разам са шкарпэткамі нацягнуў Міхаіл Зуй, істэрычныя разборкі чатырох маладых афінян, музыкальныя ўстаўкі, не зусім дарэчныя харэаграфічныя «стасункі» і іншае-іншае публіку захапілі. Гісторыя ў папулярнай форме — жанглюючы настроямі, з песнямі, танцамі і праэкцыяй экрана айфона на сцены куба — расказвае, як катастрафічная сітуацыя прыходзіць да хэпі-энду. Каханне такім чынам запаноўвае ў кубе, праўда, калі ведаеш, што ў ход падзей умяшаліся пэўныя сілы, якія маюць аналагі ў рэальнасці, становіцца крыху не па сабе.

Тым не менш «Сон у купальскую ноч» — усё яшчэ глядацкая гісторыя, з аднаго боку. Сваёй новай прэм'ерай Купалаўскі дагаджае гледачу (калі выключным спектаклем у цэлым «Сон» не назавеш, для нашай прасторы гэта сапраўды не такі ўжо звычайны праект) і адначасова дэкларуе новыя правілы гульні, згодна з якімі традыцыйнасць у тэатры больш не выглядае козырам.

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Загаловак у газеце: Вы завязлі ў Матрыцы

Выбар рэдакцыі

Культура

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Традыцыя варажыць на нарачонага прыйшла з язычніцкіх часоў.

Грамадства

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

«Я лічу, што мужчына можа заводзіць сям'ю, калі ў яго ўжо ёсць сваё жыллё або выразная перспектыва, калі яно з'явіцца».

Грамадства

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Днямі суд Першамайскага раёна Мінска абвясціў прысуд удзельнікам вечарынкі, падчас якой 19-гадовая дзяўчына загінула ад ужывання псіхатропу

Эканоміка

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Так званая «зялёная» энергетыка ў апошнія гады развіваецца ў нашай краіне хуткімі тэмпамі.