Вы тут

Уладзімір Цвірка. Жамыслаўль


Прыпыніўся каля рэдкай гаспадарчай пабудовы — спіхлера — з арачнай галерэяй, якая прымыкае да галоўнага фасада. Даследчыкі сцвярджаюць, што менавіта ў яго глыбокіх ды надзейных скляпеннях некалі захоўваліся радавыя архівы ўсіх папярэдніх уладальнікаў Жамыслаўля (цяпер Іўеўскі раён), у тым ліку, канечне, і апошніх яго гаспадароў — Умястоўскіх.


Вырашыў спачатку сфатаграфаваць будынкі спіртзавода, лядоўні, вартоўні і толькі потым падацца да самога палаца з афіцынамі, побач з якім непрыкметна калыхаліся воды запруджанай рэчкі Гаўі. Тут некалі існаваў вельмі рэдкі прыклад паркавай культуры, які насіў экзатычную назву «Венецыя».

— Можа, жадаеце купіць? — нечакана пачуў збоку ад мясцовага жыхара. Даведаўшыся, што я тут толькі за здымкамі даўніны, паскардзіўся:

— А то і зноў наш пакутнік стаіць без гаспадара. Праўда, прыязджаюць, цікавяцца, а каб набыць у маёмасць — далей слоў справа не ідзе. Былі нават і такія, што, здаецца, і паперы афармляць пачыналі, а потым некуды знікалі... Чаму так адбываецца, не ведаю, — зазначыў мужчына і пакінуў мяне сам-насам з паркам, з сажалкай ды з закінутым палацам на пакатым беразе ракі.

На гэтым месцы ў сярэдзіне XVIII стагоддзя стаяў драўляны сядзібны дом з мансардай пад высокім дахам. Пафарбаваны дом быў у белы колер і меў аж чатыры ганкі. Служыў ён спраўна больш як стагоддзе. Затым графіня Юзэфа Умястоўская пабудавала новы цагляны палац. Пасля яе смерці старэйшы сын графіні Уладзіслаў разам з жонкай Янінай заняўся афармленнем пакояў, якіх у палацы налічваецца каля двух дзясяткаў. Трэба сказаць, ён з вялікай увагай падыходзіў да кожнай дэталі. Большасць мэблі, сталовага посуду, скульптур, мастацкіх палотнаў, люстраў, габеленаў ды іншых каштоўнасцей прывозілі з-за мяжы — з Вены, Венецыі, Парыжа. Але нешта стваралі і мясцовыя майстры, што сведчыць пра іх высокі прафесійны ўзровень. І нашы таленты маглі паспрачацца з замежнымі калегамі!

Асаблівая каштоўнасць і абавязковая частка інтэр’ера кожнага пакоя — кафельныя печы ды каміны. Іншыя каштоўнасці на працягу гадоў былі разрабаваны, толькі яны і засталіся ўпрыгожваць пакоі ды маўкліва нагадваць, якое тут было багацце і росквіт, якая неацэнная спадчына згублена. Нават сам палац не змаглі зберагчы, захаваць ад сучасных вандалаў і рабаўнікоў. Бязлітасны пажар 2013 года не змог канчаткова знішчыць будынак палаца. Шмат чаго было пашкоджана, але нават на гэтай стадыі, як казаў мясцовы жыхар, «пакутнік» можа яшчэ — пры нашай дапамозе — паўстаць ва ўсёй сваёй прыгажосці!

Шпацыруючы вакол палаца, каля афіцын і гаспадарчых пабудоў, уздоўж берагоў былой «Венецыі», увесь час адчуваў прысутнасць і былой велічы, і грандыёзнай працы, і творчага натхнення. Нягледзячы ні на што, усё гэта лунае ў паветры, яшчэ канчаткова не згінула, прабіваецца паміж ствалоў і галін старых дрэў, асцярожна выглядае з-за вуглоў шматлікіх пабудоў, палохаючыся новых, незнаёмых чалавечых крокаў.

Тое, што захавалася, не ведае, як сябе паводзіць: паверыць, адкрыцца насцеж зноў, каб падзяліцца скарбамі і нават таямніцамі? Адбудзецца ж гэта толькі тады, калі мы самі зменім свае адносіны і погляды на ўнікальныя архітэктурныя і прыродныя помнікі нашай спадчыны. Застаецца спадзявацца: так яно і будзе!

Што да сядзібы Умястоўскіх, пераломным момантам стаў час Першай сусветнай вайны. З яго пачалося рабаванне і разбурэнне Жамыслаўльскай жамчужыны. У 1914 годзе і палац, і навакольная тэрыторыя былі прыстасаваны пад шпіталь і дом адпачынку для нямецкіх салдат. За такую гасціннасць яны яго і абрабавалі. Вярнуўшыся сюды ў 1921 годзе, Яніна Умястоўская ўжо не мела тых сродкаў ды здароўя, каб вярнуць былую веліч палацу і сядзібе. З часу пахавання мужа, графа Уладзіслава, які памёр у 1905 годзе, яна яшчэ каля дзесяці гадоў адна гаспадарыла ў Жамыслаўлі. Пасля 1922 года перадала сядзібу бязвыплатна Віленскаму ўніверсітэту, а сама канчаткова з’ехала жыць у Італію. Але і адтуль графіня падтрымлівала сувязь з Радзімай, высылала сродкі на розныя дабрачынныя справы сядзібы, а таксама на рамонт касцёла ў Сыботніках...

Хацелася яшчэ з некім паразмаўляць, пачуць хоць невялічкую надзею на тое, што з’явіцца чалавек, які захоча быць тут сапраўдным гаспадаром, у якога хопіць сродкаў і жадання хоць часткова аднавіць былую сядзібу Умястоўскіх.

Дарэчы, той шэры і халодны восеньскі дзень, калі я наведаў сядзібу, надарыўся летась. Можа, ужо цяпер збываюцца мае жаданні, і яна вось-вось адчыніць дзверы сапраўднаму гаспадару?..

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.