Вы тут

Жыццёвінкі


ПАМЫЛІЛІСЯ

Было гэта даўно, яшчэ ў так званы савецкі час. Тады можна было сесці ў самалёт і за некалькі гадзін апынуцца ў Ташкенце. Ніякіх табе перашкод — ні мытняў, ні віз. Што і зрабілі Валянціна Трафімаўна і Юрый Адамавіч, жыхары беларускай вёскі, мае землякі. Працавалі яны ў калгасе: жанчына ў паляводчай брыгадзе, мужчына — у будаўнічай. Паляцела з імі і старэйшая дачка Тоня. А прычына апынуцца ў сталіцы сонечнага Узбекістана мелася важная: браўся шлюбам іх сын і брат Сашка, які пасля заканчэння Магілёўскага машынабудаўнічага тэхнікума атрымаў накіраванне ў Ташкент на мясакамбінат: там выпускнікі аддзялення халадзільна-кампрэсарных механізмаў былі запатрабаваны як нідзе. Ну і пакахаў беларускі хлапчына там мясцовую дзяўчыну, бацькі якой таксама прыехалі некалі сюды па размеркаванні з Расіі і засталіся на ўсё жыццё. А чаму не?! Горад прыгожы, круглы год садавіна і агародніна. Ды і з кар'ерай у галавы сям'і ўсё складвалася лепш не прыдумаеш — запрасілі пазней нават у міністэрства сельскай гаспадаркі начальнікам аддзела.

Як там праходзіла вяселле, Валянціна Трафімаўна не дужа ахвотна расказвала землякам, магла рукой махнуць і вымавіць адчайна: «Ат!» Тыя асабліва і не надакучалі: не хочаш расказваць — і не трэба, бяды тае. Жылі без тваіх аповедаў, не памерлі, пражывём і далей.

І ўсё ж неяк жанчына, а на той час яна стала старэнькай бабулькай, з сумам у голасе сказала мне, калі я наведаўся ў вёску:

— Напішы, сусед, як я на тое вяселле ў Ташкент ездзіла, а то памру і з сабой панясу тайну. Юрка, пухам зямля яму, ужо не раскажа, а Тонька далёка жыве. Пра само вяселле нічога не скажу дрэннага. І людзей было шмат, і музыка грала. За горадам рабілі. Сярод дрэў, бо ў горадзе ўлетку там дыхнуць няма чым. Ой, Сашка, як ён церпіць? Спякота, духацішча! Жах! Праўда, ён мне сказаў, ілгаць не буду: а мне, маці, такі клімат падабаецца. Ну падабаецца, то і жыві сабе. Дык вось, суседзе, далі нам сваты падарункі. Яны загорнутыя былі ў паперу. А ранкам разгарнулі тыя пакункі, на цвярозую галаву глянулі — я і абамлела: божа, уся адзежа паношаная, ці ж мы не бачым! І я адразу ўспомніла сваю вёску, уявіла людзей, якія прыбягуць і адразу ж папытаюць: ну дык паказвай, Трафімаўна, што там табе сваты падарылі! Яны ж багатыя людзі, то, відаць, ашчаслівілі! А што я магла ім паказаць — гэтыя транты паношаныя? Дзень праплакала. За каго ж яны нас прынялі? Думаюць, цяпер у вёсках беларускіх людзі так жывуць, як і раней? Ды не, далёка шагнула вёска, адсталі вы, гарадскія. Ай! Тут мой гаспадар кажа: вытры слёзы, маці, грошы маюцца, дык што хочаш, што глянецца табе, тое і купім. Бяды тае! Ну, дзе тут тыя крамы? Паказвайце!

Так і зрабілі. А падарункі сватоў не выкінулі: прывезлі з сабой, так і ляжаць у шкапчыку. Не спатрэбіліся. Людзям жа пахвалілася тымі падарункамі, што самі набылі. Ім спадабаліся, нават сватоў пахвалілі: бач ты іх, не жмінды якія-небудзь. А Сашка, слава табе, госпадзі, добра жыве. Яму мы пра той казус не сказалі, а то яшчэ вып'е калі і ляпне. І добра зрабілі... Ай, ды што ўжо цяпер успамінаць! Даўно было. Яны гарадскія, і праўда ж думалі, што мы, сяляне, бедна жывём, галота... Бач, як памыліліся!.. Хоць і вывучаныя!..

ВЯТРАК

На самай поўначы Гомельскай вобласці ёсць прыгожая вёска Хатоўня. Далей, калі рухацца па некалі шырокай і дагледжанай гравійцы, амаль адразу ж пачынаецца Магілёўшчына, і першы населены пункт тут — вёска Іскань, таксама не менш прыгожая. Мае бацькі дажывалі свой зямны век у Іскані, і таму я, гамяльчанін, ехаў на рэйсавым аўтобусе (тады яны хадзілі рэгулярна, бо свайго транспарту ў людзей амаль што не было), а далей дабіраўся звычайна пехам. Але, паверце мне, больш лёгкай дарогі, як дарога да бацькоўскай хаты, не існуе ў свеце. Ногі самі неслі. Да мамы. Да таты. Да малодшых братоў... Назад ішлося намнога цяжэй у прамым і пераносным сэнсе: маці, як ты ні ўпарціся, напакуе табе торбачак і вялізак, — як данесці? Даносіў, вядома ж. Але на працягу амаль усёй дарогі, а гэта добрыя чатыры кіламетры, баяўся спазніцца на аўтобус. І яшчэ — каб ён не зламаўся. Бо заўтра ж на працу, а адсюль, з Хатоўні, ніяк больш да Гомеля не даедзеш. Тупік. Але ўсё неяк абыходзілася, і ў мяне быў яшчэ час пасядзець пад ветраком — старэнькім, незапатрабаваным на той час, таму з вялікім свірнавым замком на дзвярах. Каля яго быў канцавы прыпынак аўтобуса. Я помніў той вятрак яшчэ з часу, калі ён працаваў, і тады, праходзячы каля яго, звычайна спыняўся, задзіраў галаву на крылы-гмахі, і ў мяне, мусіць жа, галава кружылася, і як не падала з яе шапка: вось дык дзіва дзіўнае!

Прайшло шмат гадоў. Перастаў хадзіць аўтобус у Хатоўню — няма, кажуць, пасажыраў. Пагаджуся: амаль у кожнай сям'і цяпер свой легкавік. Адвязуць — прывязуць — сустрэнуць. І мне ў Іскань (цяпер толькі на могілкі, каб праведаць бацькоў, родных і блізкіх людзей) зручней дабірацца іншай дарогай — па асфальце. Але неяк я заглянуў у Хатоўню наўмысна, бо якраз у той час рыхтаваўся пісаць аповесць «Вятрак — птушка вольная», таму хацеў на свае вочы яшчэ раз убачыць млын, каб больш грунтоўна разгледзіць яго. Спадзяваўся пабываць і ўнутры. Аднак на месцы ветрака — на маё глыбокае расчараванне — убачыў пустку. Вось табе і маеш!

Сёння многія хатаўляне шкадуюць: навошта разбурылі вятрак, каму ён перашкаджаў? Кажуць, баяліся, каб сам не ўпаў ды не прыціснуў каго выпадкова. Ну і перастрахоўшчыкі мы! Ды каб паваліць той вятрак, спатрэбіліся ажно тры трактары ў адной счэпцы! Уяўляеце? І тое ён ім не адразу паддаўся.

І яшчэ кажуць хатаўляне: сёння, калі ў нас развіваецца экатурызм, вятрак быў бы самым каштоўным экспанатам ва ўсім раёне. Калі шырэй не ўзяць. А стаў... помнікам людскога бяспамяцтва.

Аповесць усё ж я напісаў. І нядаўна вучні з маёй малой радзімы падарылі мне макет ветрака. Самі зрабілі. Аднак, скажу вам, ён вельмі падобны на той вятрак, які я бачыў, а яны, вучні, на вялікі жаль, не. І ўжо ніколі не ўбачаць. Шкада. Вельмі.

ЛАЗАРАВІЧ

Барыс Лазаравіч Кавалерчык — чалавек у літаратурным асяродку вядомы. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Яго ведаюць не толькі ў нашай краіне як аўтара афарызмаў. Выдаў дзве кнігі. Піша таксама гумарэскі, іранічныя вершы. Дарэчы, ён майстар спорту па шашках. І да ўсяго гэтага — вельмі памяркоўны, разважлівы, добразычлівы чалавек. Пра такіх кажуць: мухі не пакрыўдзіць.

З Лазаравічам мы сябруем, таму нярэдка тэлефануем адзін аднаму, дзелімся літаратурнымі планамі, задумкамі, абмяркоўваем прачытаныя творы сваіх калег. Вядома, пагамонім і пра здароўе. Але вельмі асцярожна. Калі чалавеку за восемдзесят, то, як спяваецца ў вядомай песні, не трэба сыпаць соль на рану. Хвароб, канешне ж, хапае, не без таго. Таму, заканчваючы размову, я кожны раз жадаю Лазаравічу не хварэць. Ён жа ўздыхне, вытрымае паўзу, але скажа бадзёра: «Тваімі б малітвамі... Але буду старацца. Дзякуй».

Учора Лазаравіч паскардзіўся, што ягоныя афарызмы не хочуць друкаваць у адным вядомым нашым часопісе. Пры гэтым засведчыў, што ў паважанай маскоўскай «Литературной газете» друкуецца амаль што ў кожным нумары. Чаму так? Дзе справядлівасць? Паразважалі і пра гэта. Я пастараўся супакоіць Лазаравіча: маўляў, гэта ж выдатна, што «Літаратурка» друкуе (яна, дарэчы, назвала ў свой час майго старэйшага калегу майстрам афарызмаў), бо яе чытаюць у тых жа Злучаных Штатах Амерыкі, у Ізраілі, дзе жывуць многія сябры і сваякі Лазаравіча. Пагадзіўся ён і з тым, што калі б яго афарызмы надрукавалі ў нашым беларускім часопісе, то, вядома, часопіс таксама чыталі б у тых краінах, дзе чытаюць «Літаратурку». «Канешне, чыталі б, — пагадзіўся Лазаравіч. — Я абавязкова даслаў бы па адным экзэмпляры сваім сябрам...» Пасмяяліся, пажадалі адзін аднаму добрай ночы і развіталіся.

Назаўтра я ехаў у Бабруйск на фестываль беларускай драматургіі. Ажно на тыдзень. Пахваліўся, вядома ж, і Лазаравічу. Ён змоўчаў. А крыху пазней, калі размова зайшла зусім пра нешта іншае, вярнуўся да маёй паездкі на фестываль.

— Ты б, — сказаў, — і жонку ўзяў з сабой. Хай бы і яна развеялася. Ёй, ведаю, таксама было б прыемна...

Эх, Лазаравіч, добрая ты душа! Я зразумеў яго, як, можа, ніхто іншы: гадоў колькі назад ён страціў жонку і надта цяжка прывыкае да адзіноты. Калі наогул зможа ён да яе прывыкнуць...

КРЫЎДА

У нядзелю да Сіваковых прыехалі старэйшы сын Толік і ўнук Максім, бо нешта забарахліў дзядулеў камп'ютар. Трэба выручаць старога, таму што сёння ён без яго не ўяўляе жыцця. Калі раней бавіў час на двары, дзе збіраліся мужчыны, каб пагуляць у даміно і пра жыццё пагаманіць, то цяпер дзеда зусім не выгнаць з кватэры — прыкіпеў, адным словам, да кампа. А бабуля дык і радуецца: «Лепш хай дома сядзіць — тут спакусы менш». Бабуля ёсць бабуля. Яна і цяпер круціцца каля сына і ўнука, стараецца тым нават нешта падказаць.

— Паспрабуй, Максім, вось гэты шнур пакратаць: можа, перацёрся? — раіць, скрыжаваўшы рукі на жываце.

Максім моршчыцца:

— Ну бабуля! Не перашкаджай...

— Глянь, глянь! — не адступае тая. — Працэсар быццам жа новы. Не павінна быць, каб ён закапрызіў. А?

Хлопцы моўчкі робяць сваю справу і стараюцца не рэагаваць на недарэчныя — толькі не з погляду бабулі, канешне, — падказкі. Дзед, як заўсёды, маўчыць, бо ён сваю старую добра ведае, яе лепш не чапаць, — і спакойна-сканцэнтравана назірае за сынам і ўнукам: можа, калі і самому спатрэбіцца гэтая навука? Аднак усё ж сумняваецца, што запомніць нешта, бо і так дзівяцца суседзі, што ён у такім паважным узросце карыстаецца камп'ютарам: нешта піша, нешта чытае там... Малайчына!

Не вытрымлівае бабуля, заглядвае туды, дзе корпаюцца майстры, з дзелавым выглядам:

— Ну што, зрухі ёсць?

Сын Толік таксама моршчыцца, як некалі Максім:

— Мам! Ідзі на кухню! Гатуй абед!

Старая глядзіць на дзеда, з непрыхаваным папрокам у голасе заўважае:

— Бачылі? Я ім ужо і не патрэбна!

І, пакрыўджаная, пакідае майстроў...

Васіль Ткачоў

Загаловак у газеце: Не толькі асабістае

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

«Звязда» звярнулася па каментарыі аб рэалізацыі Дэкрэта Прэзідэнта № 18 да старшынь профільных камісій абедзвюх палат Нацыянальнага сходу Беларусі.

Грамадства

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Жанчыну, якая здолела не толькі вярнуць дзіця з прытулку, але і далей выхоўвае яго, знайсці аказалася не проста. 

Грамадства

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Люты больш нагадвае пазачарговы вясновы месяц.

Грамадства

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Калі звычайныя кнігарні працуюць па формуле «кніга — чалавек», то букіністычныя трымаюцца на прынцыпе «людзі — кнігі — людзі».