24 Верасень, панядзелак

Вы тут

Адбыўся круглы стол «Мастацкая літаратура як шлях адзін да аднаго»


Удзельнікі міжнароднага круглага стала — пра глабалізацыю і наднацыянальнае ў літаратуры.

У межах Дня беларускага пісьменства ў Іванаве прайшоў міжнародны круглы стол «Мастацкая літаратура як шлях адно да аднаго». У ім удзельнічалі творцы з Літвы, Латвіі, Расіі, Украіны, Казахстана, Кыргызстана, Узбекістана і нават Эквадора. Як высветлілася, многіх хвалюе адно і тое ж — працэсы глабалізацыі, якія выклікаюць спрашчэнне і збядненне нацыянальных літаратур. Таксама абмяркоўвалі важнасць перакладаў на іншыя мовы твораў маладых аўтараў, якім так патрэбны такое прызнанне і ўвага. Не засталося па-за разглядам і тое, як прымусіць маладое пакаленне больш чытаць і ўвогуле ці варта? Мадэратарам круглага стала выступіў міністр інфармацыі Беларусі Аляксандр КАРЛЮКЕВІЧ. Добра тое, што Дзень пісьменства і міжнародны круглы стол крочаць па краіне, штогод ладзячыся ў розных гарадах, адзначыў ён (гэта станоўча ацанілі і ўдзельнікі дыскусіі). Таксама міністр падзякаваў выдавецтву «Мастацкая літаратура», якое спецыяльна да круглага стала падрыхтавала літаратурна-мастацкі альманах «Сугучча. Беларусь — Расія».


Верныя караням

Начальнік аддзела па моўнай палітыцы ўпраўлення адукацыі Адміністрацыі гарадской акругі горада Уфы, паэтка Зульфія ХАНАНАВА (Башкартастан): 

— Летась было падпісана пагадненне аб пабрацімстве Уфы і Мінска. У нашай рэспубліцы ёсць цэлы раён, дзе пражываюць беларусы. У вёсцы Балтыка працуе рэспубліканскі гісторыка-культурны цэнтр. Дзеці з пачатковых класаў вывучаюць беларускую мову. А ў бібліятэцы можна пачытаць беларускія кнігі, дзейнічае народны ансамбль «Сябры». Перадаю прывітанне ад беларусаў Башкартастана. Карэннае насельніцтва дагэтуль застаецца верным сваім караням і традыцыям, роднай мове і захавала сваю духоўную і матэрыяльную культуру.

Башкірскіх і беларускіх пісьменнікаў звязвае даўняе сяброўства. Пачынаючы з 1936 года ў нас друкаваліся творы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Петруся Броўкі, Максіма Танка, Андрэя Александровіча. А цяпер на башкірскую мову перакладзена аповесць-казка Алеся Карлюкевіча. Я вельмі ўдзячна Марыі Кобец і Валерыі Радунь, якія пераклалі мае асабістыя творы. Думаю, наша ўзаемнае супрацоўніцтва працягнецца, я буду працаваць яшчэ з многімі беларускімі аўтарамі.

Можна казаць пра башкірскую прозу, паэзію, але, на жаль, сучасныя адукацыйныя федэральныя стандарты не дазваляюць у поўнай меры вывучаць родныя мовы. І гэта пагражае знікненню нацыянальнай літаратуры. Нягледзячы на такое становішча, у рэспубліцы робіцца вельмі шмат, каб заахвоціць моладзь да творчасці. У нас праводзіцца папулярны бард-фестываль, выпускаюцца кнігі маладых, ладзіцца тэлепраект, у якім можна выйграць аўтамабіль. Гэта дае свой плён. Я назаву толькі аднаго аўтара, Айгіза Баймухаметава, яму ўсяго 29 гадоў. Нягледзячы на малады ўзрост, яго аповесць «Не пакідай мяне, мама» ўжо перакладзена на многія мовы. Па матывах твора ставяцца спектаклі ў башкірскім і бурацкім тэатрах. Яго кніга, перакладзеная на казахскую мову, прызнаная бестселерам года.

Літаратуразнаўца, кандыдат філалагічных навук Святлана Ананьева (Казахстан):

— Я вельмі люблю бываць у Беларусі, бо тут так цёпла і шчыра сустракаюць гасцей з многіх краін свету. Ганарымся тым, што казахска-беларускае літаратурнае супрацоўніцтва набыло размах... Нядаўна мы прэзентавалі часопіс «Літаратурная Алма-Ата», у якім прадстаўлены новыя пераклады на рускую мову прозы і паэзіі беларускіх аўтараў. Многія з іх таксама бяруць удзел у круглым стале — гэта і Алесь Бадак, і Юлія Алейчанка. Спадзяюся, што і сённяшняя падзея дасць новы імпульс нашым зносінам — будуць новыя кнігі, будуць даследаванні, навуковыя праекты.

Перакладчык як культурны пасярэднік

Пісьменніца Давіна Пасас (Эквадор):

— Роля перакладчыка заключаецца не толькі ў распаўсюджванні твораў розных аўтараў. Перакладчык таксама з'яўляецца культурным пасярэднікам, бо менавіта ён збліжае розныя культуры, улічваючы той кантэкст, у якім была створана праца, час яе напісання, біяграфію аўтара, устойлівыя выразы, характэрныя для зыходнай мовы, а таксама іх эквіваленты ў мове перакладу. Вядома, перакладу мы абавязаны пэўным абнаўленнем, уплывам, які аказваюць адны літаратуры на іншыя. Таксама трэба падкрэсліць, што гэта прывяло да пэўнай аднароднасці, да тэндэнцыі ў літаратуры, нават да збяднення яе тэм. Бо ўся навіна, веліч твора часам губляюцца з-за пераймання таго камерцыйнага, што зазвычай прыходзіць з багатых краін. Таму знікае своеасаблівасць. Кажучы пра гэта, я маю на ўвазе нашу ўнікальную, ні на кога не падобную літаратуру — пісьменнікаў, якія маюць уласныя адметнасці, вопыт, абумоўлены месцам жыхарства.

Міжкультурны абмен — гэта калі адна культура даведваецца штосьці пра іншую, і наадварот. Гэта адбываецца насуперак «прысваенню культуры» — я аддаю паняццю шмат увагі, бо нам выпала жыць у эпоху глабалізацыі. Самыя моцныя краіны пануюць на рынку і, адпаведна, у культуры, у той час як больш бедныя засвойваюць чужую музыку, літаратуру, кіно, сродкі масавай інфармацыі, моду, сацсеткі. Гэта прысваенне з'яўляецца нічым іншым, як стратай ідэнтычнасці і самабытнасці культуры гэтых краін, бо яна ўсё болей нагадвае чужую, больш камерцыйную і, адпаведна, больш паспяховую.

Неверагодны Янаў Палескі!

Паэт, празаік, публіцыст, старшыня грамадскай арганізацыі «Беларусы Расіі» Валерый КАЗАКОЎ:

— Калі ёсць нацыянальная літаратура, яна сама па сабе глабальная і інтэрнацыянальная. Калі ж яна размытая і не мае сваіх каранёў, не памятае свайго паходжання, сваіх бацьку і маці, то гэта не зусім тая літаратура, якой яна павінна з'яўляцца насамрэч. Вы можаце прыкідвацца кім пажадаеце, але ўсё адно маеце карані, а значыць, ваша літаратура і ваша слова таксама маюць гэтыя карані. Праз папяровы носьбіт ці ў сеціве — яна ўсё адно не губляе сваіх якасцяў і вартасцяў, чароўнасці і таленту таго аўтара, які яе напісаў.

Я вельмі рады прысутнічаць на свяце беларускага пісьменства. І разумею, што дзякуючы міжнароднаму кругламу сталу беларускі Дзень пісьменства робіцца глабальным, як і ўсялякая добрая літаратурная рэч заўсёды выходзіць за межы нацыянальнай культуры.

Калі я дабіраўся сюды, зразумеў, што сучаснае Іванава з'явілася толькі 30—40 гадоў таму. А дагэтуль быў Янаў Палескі. Неверагодна прыгожая назва! Я вас вітаю ў Янаве Палескім, і вельмі рады, што адкрыў яго для сябе. А за некалькі кіламетраў ад музея Напалеона Орды, дзе мы праводзім круглы стол, знаходзіцца радавое гняздо Дастаеўскіх — Дастоева. Да якой літаратуры можна аднесці Дастаеўскага — да рускай ці беларускай? А да якой Гогаля — да рускай ці ўкраінскай?..

Дзеці не чытаюць, бо не чытаюць бацькі

Публіцыст, журналіст Талантбек ДЖУМАБАЕЎ (Кыргызстан):

— Як вядома, глабалізацыя носіць аб'ектыўны характар. Аднак кіраваць ёй спрабуюць з дапамогай суб'ектыўных фактараў тыя структуры, якія маюць магчымасці і сродкі прымаць рашэнні ў сусветным маштабе. Як кажуць спецыялісты, працэс глабалізацыі ў канчатковым выглядзе не прадугледжвае захавання нацыянальных дзяржаў і культур. Гэта працяглы працэс, які ўжо дае плады. Вы выдатна ведаеце, што ў краінах СНД вырасла частка моладзі, якая шмат у чым амерыканізаваная. Глабалізацыя зазвычай навязвае адну культуру, як правіла, маскультуру са сваімі каштоўнасцямі, прынцыпамі — забаўляйся, багацей, думай толькі пра сябе, будзь больш свабодным і гэтак далей. Ці можна гэтаму супрацьстаяць? Так, можна і трэба. Нам усім, удзельнікам СНД, трэба аб'ядноўвацца.

Часта кажуць, што моладзь сёння мала чытае. Гэта так. Але яе не трэба ўгаворваць рабіць гэта... Трэба прымушаць, нават падманваць. З дзяцінства, з садкоў, са школ прывучаць дзяцей да чытання. Гэта працэс не хуткі, але іншага выйсця ў нас няма.

Я другі раз у Беларусі і даведаўся, што тут ёсць вялікія праграмы правядзення літаратурных мерапрыемстваў, супрацоўніцтва, перакладаў. У Кыргызстане існуюць аналагічныя праграмы. Праўда, з-за розных прычын маштабы ў нас меншыя і вынікі больш сціплыя. Аднак яны ёсць, і я вельмі рады, што Кыргызстан і далей будзе яшчэ больш супрацоўнічаць з Беларуссю і з іншымі краінамі СНД ва ўзаемным перакладзе кніг.

Галоўны рэдактар часопіса «Нёман», намеснік дырэктара Выдавецкага дома «Звязда» Аляксей ЧАРОТА (Беларусь):

— Любая літаратура з'яўляецца наднацыянальнай. Бо яна ўвабрала ў сябе ўсе дасягненні папярэдняй сусветнай літаратуры.

На маю думку, цікавасць да літаратуры павінна закладвацца ў дзяцінстве. Гэта вялікая праблема, што нашы дзеці сёння не чытаюць. Яна вынікае з таго, што іх не прывучаюць з дзяцінства. Калі яны з паўгода, года будуць бачыць маму, тату ці бабулю, якія чытаюць ім кнігу, думаю, чытанне закладзецца ўжо на падсвядомым узроўні і не будзе неабходнасці іх прымушаць чытаць. Таму ўся праблема ў выхаванні — яны мала бачаць дарослых з кнігамі ў руках.

Так, кніга з папяровага носьбіта з часам пераходзіць у электронны — думаю, яна і далей будзе выходзіць у абодвух варыянтах. Аднак папяровая кніга застанецца, і застануцца людзі, якія будуць яе чытаць.

Прабел у веданні 1920—1930-х гадоў

Пісьменнік, галоўны рэдактар часопіса «Роман-газета» Юрый КАЗЛОЎ (Расія):

— Мы выпусцілі спецыяльны нумар «Роман-газеты», прысвечаны сучаснай беларускай прозе. Было б добра зрабіць спецыяльны выпуск маладой беларускай літаратуры. Важна казаць пра тое, што сучасных маладых аўтараў перакладаюць вельмі мала — неабходна рабіць гэта часцей.

Ёсць у Расіі вялікі прабел і ў веданні беларускай літаратуры 1920—1930-х гадоў: у савецкі час усё гэта замоўчвалася. Але ж у той перыяд былі цудоўныя пісьменнікі, якія моцна пацярпелі. Гэта літаратура амаль не перакладаецца і невядомая рускаму чытачу. Думаю, трэба рухацца і ў такім кірунку.

Добра, што Дзень беларускага пісьменства праводзіцца ў невялікіх гарадах — атрымліваецца сапраўднае свята для людзей. Калі яны судакранаюцца з тымі, хто прадстаўляе культуру розных краін, кажа пра кнігі, пра чытанне, пра культуру і мастацтва, — пасля такога мяняецца стаўленне да кнігі. Я ўпэўнены, што пасля дзён беларускага пісьменства наведвальнікаў у вашых кнігарнях робіцца нашмат больш. Таму гэта свята для тых, хто любіць літаратуру, хто яе робіць і хто чытае.

Ніна ШЧАРБАЧЭВІЧ

Фота Яніны ГАРАДЗЕЦКАЙ

Загаловак у газеце: Каб жывое слова гучала

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.