Вы тут

Годнасць = ідэнтычнасць


Да музея Напалеона Орды ў Варацэвічы аўтобус наважыўся было ехаць праз ферму. Самая паспяховая ў раёне, патлумачыў удзельнікам міжнароднага круглага стала гаспадар, старшыня Іванаўскага райвыканкама Юрый Бісун.


Ведаў, што гаворыць з пісьменнікамі, — і быў шчыры ў сваім гонары. Яны шчыра пашкадавалі: а вось бы ўбачылі гэтую частку жыцця Беларусі, тую, што звычайна не ляжыць на шляху замежных гасцей. А ім важна ведаць рэальны твар краіны. Можа, таму з задавальненнем літаратары з розных краін наведваюць свята пісьменства, якое дае магчымасці знаёміцца з рознымі рэгіёнамі Беларусі. Потым яны нават адлюстроўваюць свае адчуванні ў новых творах, натхнёных Беларуссю, — ёсць не адзін прыклад, які сведчыць пра гэта. На думку тых, хто прыязджае на наша свята, Беларусі ў плыні глабалізацыі культур удаецца захоўваць сваю непаўторнасць. Мы самі сёння схільныя сумнявацца і спрачацца з гэтым, але, кажуць, вялікае бачыцца на адлегласці. Адлегласць на мапе пераадолець часам больш проста, чым адлегласць паміж культурамі: тут патрэбна разуменне не толькі этнічных адметнасцяў, але і веданне гістарычных варункаў, што перажыў народ, абазнанасць у сучасным ладзе жыцця і зацікаўленасць у стане грамадства. Пра гэта ішла гаворка падчас міжнароднага круглага стала «Мастацкая літаратура як шлях адзін да аднога», з удзельнікамі якога (і іх думкамі) мы знаёмілі нашых чытачоў напярэдадні. Але гаворка, тон для якой задаў міністр інфармацыі Беларусі Аляксандр КАРЛЮКЕВІЧ, узняла больш вострыя пытанні як для айчыннай культуры, так і для сусветнай супольнасці.

Працэсы глабалізацыі выклікаюць страту цікавасці да самабытнасці народаў, якія губляюць ідэнтычнасць, як вынік — збядненне нацыянальных літаратур. Гэта тое, што на паверхні. Але адметнасць часу — калі прадстаўнікі нейкага народу аказваюцца ў іншым культурным асяродку, у іх абуджаецца цікавасць да сваіх каранёў.

У Рэспубліцы Башкартастан ёсць раён, дзе пражываюць беларусы, распавяла начальнік аддзела па моўнай палітыцы Упраўлення адукацыі Адміністрацыі гарадской акругі горада Уфы паэтка Зульфія ХАНАНАВА. Уявіце сабе, у вёсцы пад блізкай нам назвай Балтыка адкрыты рэспубліканскі гісторыка-культурны цэнтр, і там у пачатковых класах вывучаецца беларуская мова. У бібліятэцы можна пачытаць беларускія кнігі. З 1936 года ў гэтай рэспубліцы друкаваліся творы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Петруся Броўкі, Максіма Танка, Андрэя Александровіча... Пераклады ажыццяўляюцца і цяпер.

Госця з Уфы адзначыла, што хацелася б больш расказаць пра сучасную башкірскую прозу і паэзію, але сучасныя адукацыйныя федэральныя стандарты не дазваляюць у поўнай меры вывучаць родныя мовы. Гэта пагражае знікненню нацыянальнай літаратуры... Але ёсць моладзь, апантаная творчасцю. Напрыклад, аповесць Айгіза Баймухаметава «Не пакідай мяне, мама» перакладзена на многія мовы, а ў перакладзе на казахскую яна стала бестселерам года.

Пісьменнік, паэт, публіцыст Валерый КАЗАКОЎ працягнуў размову на тэму суадносінаў «глабалітэту» і «лакалітэту»: «Калі ёсць нацыянальная літаратура, яна сама па сабе з’яўляецца глабальнай і інтэрнацыянальнай. Калі ж яна размытая і не мае сваіх каранёў, не памятае свайго паходжання, свайго бацьку і маці, то гэта не зусім тая літаратура, якой яна ёсць насамрэч. Можна прыкідвацца кім заўгодна, але ўсё адно мы ўсе маем карані, а значыць, і літаратура, і слова таксама маюць гэтыя карані. Але калі на той жа беларускі Дзень пісьменства прыязджаюць літаратары з усяго свету, то ён становіцца глабальным. Так жа і любая добрая літаратурная з’ява, як правіла, выходзіць за межы нацыянальнай культуры». Валерый Казакоў — расійскі пісьменнік, што мае беларускія карані і заўсёды радуецца, калі ўдаецца нешта новае адкрыць для сябе на радзіме. Напрыклад, яго ўразіла, што назва горада Іванава з’явілася толькі ў сярэдзіне мінулага стагоддзя. Дагэтуль горад называлі Янаў-Палескі. Сапраўды, прыклад узаемаўплыву культур, за якім страчваецца гісторыя і губляецца сувязь пакаленняў. Але так ці інакш, сапраўднае перамагае час і вяртаецца — праз назвы і згадкі — у сучаснасць.

Так, гасцей вельмі ўразіў сам факт, што радавое гняздо Дастаеўскіх — Дастоева знаходзіцца ў Іванаўскім раёне Беларусі. Да якой літаратуры мы адносім Дастаеўскага — рускай альбо беларускай? Ці гэта той выпадак, калі вартыя словы павінны належыць свету.

Таму патрэбныя сустрэчы пісьменнікаў, патрэбныя кантакты перакладчыкаў: праз іх мы сапраўды пачынаем бачыць адзін аднаго. А пабачыўшы, імкнёмся зразумець культуру і краіну наогул: чым тут жывуць людзі, чаму яны мысляць так ці інакш, як будуць сябе паводзіць у той ці іншай сітуацыі.

«Важна казаць пра тое, што сучасных маладых аўтараў перакладаюць вельмі мала — было б добра рабіць гэта больш, — адзначыў галоўны рэдактар расійскай «Раман-газеты» Юрый Казлоў. — Напрыклад, у Расіі ёсць вялікі недахоп і ў веданні беларускай літаратуры 1920—1930-х гадоў: у савецкі час усё гэта замоўчвалася. Але ж у той перыяд былі цудоўныя пісьменнікі, якія моцна пацярпелі, як, напрыклад, Тодар Кляшторны. Гэта літаратура амаль не перакладаецца і не вядомая расійскаму чытачу. Думаю, нам ёсць над чым працаваць разам».

Ларыса ЦІМОШЫК

Фота ЯНіны ГАРАДЗЕЦКАЙ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Свята каравая прайшло на Гродзеншчыне

Свята каравая прайшло на Гродзеншчыне

На фестывалі згадалі і даўнюю традыцыю — услаўляць завяршэнне земляробчага года абрадамі ў гонар Багача. 

Грамадства

Як у Слаўгарадскім раёне апякуюць пенсіянераў

Як у Слаўгарадскім раёне апякуюць пенсіянераў

Дом у Лапацічах нічым асабліва не выдзяляецца сярод іншых...

Палітыка

Аб чым дамовіліся прэзідэнты Беларусі і Азербайджана?

Аб чым дамовіліся прэзідэнты Беларусі і Азербайджана?

Па выніках перамоў у Мінску яны прынялі сумесную заяву.

Грамадства

Партызанскія рукапісы — бясцэнныя сведчанні ваеннага часу

Партызанскія рукапісы — бясцэнныя сведчанні ваеннага часу

Партызанскія часопісы — насамрэч унікальныя інфармацыйныя зборнікі, значэнне і важнасць якіх разумелі ў тым ліку іх стваральнікі і чытачы.