Вы тут

Архітэктура «ромба»


За пахмурную вокладку новай кнігі Віктара Сямашкі з супрэматычнай назвай «Ромб» зазіраеш з пэўнай асцярогай: адчуваеш сябе персанажам фантастычнага рамана, які трапіў у іншы свет. Неабавязкова нават верыць у тое, што кожны напісаны твор стварае свой прасторава-часавы пласт і ўсе літаратурныя героі блукаюць дзесьці ў асаблівым свеце, як у братоў Стругацкіх у аповесці «Панядзелак пачынаецца ў суботу». Аўтар сам выдае чытачу версію рэчаіснасці, версію горада, які мы штодня бачым з вокнаў кватэр і грамадскага транспарту (цытаты прыводзяцца паводле правапісу арыгінала).


Між велічэзных збудаў няпэўнага часу й прызначэньня

сярод гурбаў пяску, друзу й мэталаканструкцыяў

вяртлявыя трубаходы крыжуюцца з мастамі ў нікуды

за дратаванымі плытамі з чырвонымі пэнтаграмамі

паліцца смала, ліецца ў каналы бітум

уздоўж разграфітчаных гаражоў, скрозь пусткі меж бэтонных плітаў

па прыдушанай глебе, пустыя скрыні й дамы на зьбітым асфальце...

Індустрыяльны пейзаж. Гэты горад — наскрозь металічны, няроўны, як кардыяграма, такога ж змрочнага колеру, як вокладка «Ромба», але галоўная асаблівасць у ім — жыхары. Алкаголікі, бамжы ў бамбасховішчах, жанчыны, якія вераць у дрэнныя прыкметы, выпадковыя мінакі — усе аднолькавыя часткі пейзажу, жывыя клеткі аднаго арганізма.

Анатамічныя матывы даволі часта паўтараюцца ў тэкстах і выкарыстоўваюцца для апісання чаго заўгодна — таго ж пейзажу ці ўнутранага стану героя. У межах дадзенай падборкі гэтыя паняцці можна лічыць у пэўнай ступені тоеснымі, бо кожны тэкст — агорнутае ў тры слаі метафар становішча, адчуванне ці аскепак аўтарскай карціны сусвету. Фізіялагічнасць вобразаў успрымаецца па-рознаму: часам выглядае абсалютна натуральна, часам вытыркаецца з тэксту як наўмысная дэманстрацыя лексічнай смеласці. Зразумела, авангард і правакацыя адно без аднаго не існуюць. Пытанне толькі ў тым, ці можна сучаснага чытача выклікаць на эмоцыі такім чынам:

З-за сьпёкі

кісьне натурморт у станіку

цурчыць вульва

вынесла на бераг чэлес

сьляза з асмуглае смочкі

Успрыняцце сябе ў комплексе з асяроддзем, быццам погляд на сябе звонку, у нечым нагадвае схему будавання метафары Вольгі Гапеевай. Але вершы пры гэтым атрымліваюцца абсалютна палярныя. Вольга Гапеева — простыя словы пра складаныя рэчы. Віктар Сямашка — складана пра простае. Нават назвамі вершаў час ад часу служаць звычайныя словы, і ў гэтым бачыцца тлумачэнне: цяжкія жалезныя перакрыцці вобразаў — гэта прызма, праз якую аўтар (або лірычны герой) глядзіць на жыццё. Ён не імкнецца да паразумення з сусветам, ён стварае новы з таго, што дадзена.

Нагрувашчаныя цагліны метафар, счэпленыя паміж сабой гукапісам, упрыгожаныя слоўнымі гульнямі, — часам бывае няпроста ўтрымліваць у галаве зладжаны вобразны шэраг і складаць яго ў агульную карціну. Але ў аўтарскім сусвеце ёсць, хай і не заўсёды заўважны простаму чытачу, своеасаблівы парадак. Пацвярджэнне — перыядычнае паўтарэнне касмічных матываў, вечныя Сонца і Поўня з’яўляюцца зноў і зноў, якое б вар’яцтва знізу ні адбывалася. Калі ж уся гэтая фантасмагарычная будова разваліцца, думкі рызыкуюць быць пахаванымі ў руінах. Да таго ж у гэтым неверагодна арыгінальным архітэктурным творы ўваход знаходзіцца так высока, што не кожны здолее да яго дабрацца.

паўзу паўз паўзу,

прыціснуты мармурам шатаў —

трансцэндэнтны супраціў

бадзёра перабірае рэбры

зорны хлопчык насустрач

сылюэтам бяз твару вонкі

Структура верша, адсутнасць рыфмы і рытму, схема стварэння вобразаў, праца з лексікай ды фанетыкай тэкстаў — тэхнічнае аздабленне вершаў нагадвае адначасова англамоўную традыцыю і рускі авангард. Здаецца, нічога, прынцыпова новага тут не знойдзеш, акрамя толькі рэдкай для сённяшніх аўтараў працы над мовай.

Для таго каб разабраць усе сэнсавыя пласты, заяўленыя ў анатацыі да кнігі, абмежаванай газетнай прасторы відавочна не хапае. Таму каротка (і павярхоўна): гэтыя вершы — аўтарская дэманстрацыя свайго, безумоўна, адрознага ад звычайнага, спосабу глядзець на свет і ўспрымаць яго. Нядзіўна, што такі спосаб не ўсім падыходзіць. Падыходзіць, калі: неабходна змяніць пункт гледжання на наваколле, хочацца адшукаць незвычайнае ў штодзённых справах. Хаця насамрэч чытач знойдзе тое, што захоча знайсці. А тут шукаць ёсць дзе.

Дар’я СМІРНОВА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.