Вы тут

Кветкі «Белавежы»


Жаночая паэзія «Белавежы», літаратурнага аб’яднання беларускіх пісьменнікаў Польшчы, якое сёлета адзначае сямідзесяцігоддзе, на жаль, вельмі мала вядомая беларускаму чытачу. А гэта не адзін дзясятак адметных талентаў. Прапаную чытачам «ЛіМа» сустрэчу з творамі белавежанак, якія сабралі прыгожы букет кветкавых вобразаў.


Марыля Базылюк.

Адзін з самых распаўсюджаных у жаночай паэзіі «Белавежы» фларыстычных вобразаў — сад. Акультураная жывая прырода, створаная чалавекам па вобразе і падабенстве да тае, якую падараваў чалавеку Творца, становіцца не проста месцам адпачынку, сустрэч, спатканняў, не толькі спажыткам для цела, частавання каштоўнай садавінай, але і прытулкам чалавечай душы, уласцівых ёй памкненняў, мараў. Праз фларыстычныя матывы ў паэзіі Марылі Базылюк адлюстраваны матыў маладосці, што прамінула, вобраз вішнёвага вясновага саду як сімвал хуткаплыннай вясны, якая застаецца ў памяці назаўсёды:

У вертыкалях

маіх зрэнак

сад вішнёвы.

 Чыстая белая квецень узносіць, душэўны зрок гераіні звернуты да нябеснае красы і светласці. Адсутнасць знакаў прыпынку і радковыя пераносы спрыяюць эфекту нечаканасці. Паэтычная фраза — трохрадковік — самадастатковая, шмат гаворыць чытачу, сэнсава завершаная. Але да яе далучаецца наступны радок — «працвіў нябачна», — і сэнс цалкам змяняецца, нечакана, бо гераіню хвалюе згадка пра развітанне-адцвітанне. У вершы, што поруч, на наступнай старонцы і ўспрымаецца як працяг тэмы, гаворыцца ўжо не пра рамантычнае захапленне вясновым росквітам, а пра магутны подых восені, што фарбуе дрэвы колерамі адцвітання, яшчэ яркімі, агністымі, але ў гэтым полымі наканавана не жыць, а згарэць. Гэта ўжо не проста развітанне, а паміранне. Матыў смутку, бо адыход красы няўхільны, змяняе трагічны — прадчуванне смерці:

жаўцізною пасыпаны

чырвона

барвова

тонкай імглою спавіты дзень

малебен асенні

лістоў пад нагамі

засмучаны сонца прамень

развітанні

памінкі па квецістым траўні.

Кальцавая кампазіцыя верша (у фінале тая ж вясновая квецень) нараджае матыў заўсёднага вяртання ў сваё, прамінулае, даўно адцвілае (бо яно жыве ў памяці) і шырэй — матыў спрадвечнага адраджэння ў свеце прыроды і ў жыцці наогул.

Марылі Базылюк, далікатнай, незвычайна прыгожай жанчыне, маці чатырох дзетак, было толькі трыццаць шэсць, калі яна пакінула гэты свет. Але яе слова не страцілася, яно вярнулася ў літаратурны кантэкст новаю кнігаю з пяшчотнай назвай «Марылька», што выйшла дзякуючы тым, хто яе памятае. Вярнулася, як заўсёды, пакуль жыве памяць. Будуць вяртацца яе шчымлівыя, прарочыя радкі:

 Ізноў вясна кураслепамі

белымі

сардэчна цалуе

маё вяртанне

кветкі альхоўнікаў

у глыбіні сэрца

як слёзы маці

цвітуць папрокам

 У вершы «Асенні сум» Алены Анішэўскай (пайшла з жыцця ў 2013 г.) вобраз саду зусім іншы. Бачыць яго восеньскаю парой, калі ўзгадавана чаканая колісь садавіна, нікому зараз не патрэбна. Таму і сумуе сад, сумуе стары, нямоглы гаспадар:

Сумуе асенні садок:

— Так доўга чакаць вясны!

Галлё пад цяжарам пладоў

звісае да самай зямлі.

Жывучы ў гарадскім асяроддзі, Алена Анішэўская ніколі не губляла здольнасці захапляцца прыроднай красой. Асабліва падабалася ёй вясна, час зялёнага росквіту — прыход святла і любові. Згадаем верш «Пасля дажджу», дзе выказаны матыў захаплення прыроднаю красою, падараванаю людзям звыш, што выклікае жаданне раздзяліць радасць ад далучанасці да гэтага дасканалага свету хараства з кімсьці блізкім:

Прайшоў вясновы дождж —

зямля сапрэла...

А на галінках бэзу

алмазная раса.

Ліловаю алеяю іду я

і дзякую Тварцу:

такая тут краса!

Вобраз саду, дзе кветкі вызначаюць час, што выяўляецца праз росквіт і адцвітанне кветак, у вершы Галіны Тварановіч:

Пялёсткавых завей

жаданая нязменнасць —

ахоўніца маіх шляхоў...

Услед духмянае акацыі

адводарыць язмін,

цнатліва дружбай

з шыпшынай колкаю

спалучаны заўсёдна...

У апошняй страфе створаны велічны вобраз саду, што сімвалізуе чалавечы, жаночы лёс. Лірычная гераіня разумее, прымае заўсёдны імклівы рух, але не пакідае яе жаданне прыпыніць час, каб і пара пялёсткавых завей, і плоднае поўні сталіся нязменнымі. Як заклінанне гучыць мудрая падказка, у якой умова шчасця, спаўнення запаветных надзей:

Над завяззю пладоў

у чалавечым садзе —

жаданая нязменнасць,

ласкавай будзь — ты

не пярэч сабе самой —

зарука спраўджаных надзей.

Сад у вершы «Губляе ў смутку лісце сад» выступае не проста дэкарацыяй смутку, што пасяліўся ў душы гераіні. Ён і сам пакутуе. Бо развітваецца з цяплом: наперадзе зімовы холад:

Губляе ў смутку лісце сад,

Калыша рэзка вецер голле.

У ростані глухой мая туга

Зрастаецца з тваёй тугою.

Але ўсяму свой час пад гэтым небам. І ўсё ў прыродзе заўсёды вяртаецца, рухаецца па коле. У колазвароцевяртанні гучыць ратавальная нота, надзея на новую сустрэчу:

У час губляе лісце сад.

Рыхтуюцца карэнне і ствалы

Да стрэчы новае пары.

І ўжо ростань не глухая, не пазбаўленая слова і чуцця, а звонкая, бо адчуваецца цяпло роднае душы:

У час губляе лісце сад.

Па звонкай ростані мая душа

З роднаю зрастаецца душою.

Аздабляючы лірычны сюжэт тым жа радком, паэтка змяняе толькі адно слова: рэзка на ветла, тым самым цалкам змяняючы настрой, успрыманне твора. Душа лірычнай гераіні злагоджваецца, напаўняецца пяшчотай і святлом: «Калыша ветла вецер голле».

Сад, што паўстае ў вершы Міры Лукшы, створаны праз пакаленне, рукамі дзеда. Цэлая галерэя вобразаў продкаў, што пакідалі на гэтай зямлі свае сляды-пазнакі, праходзіць у памяці гераіні. Усе яны сышлі. А сад застаўся сведкай мінулага, вартаўніком нікому не патрэбных скарбаў. Яшчэ жывы, ды ўжо адчувае непазбежнае, наканаванае:

Міра Лукша. Фота Яанны Шараметы.

І блекла кожны год цвітуць нарцыс,

лілея пахкая, цюльпан і ружа.

Старэе сад у одуме ў атачэнні сліў.

Гэты одум-роздум балючы. Адказы на пытанне, чаму набытак працы ранейшых пакаленняў адкінуты, зразумелыя. Найперш гэта сыход з прыроднага асяроддзя ў больш зручнае, камфортнае, урбаністычнае існаванне. Для чалавека гэта набытак, але не толькі: пазбаўленне памяці, адрачэнне ад роднага, што вядзе да непазбежных, балючых стратаў.

Забуду сад і я,

і сад мяне забудзе.

Пакіну сад і я,

і сум сабе пакіне сад.

У фінале паэтка малюе карціну смерці дагледжанае колісь чалавекам сядзібы. «Насельнікі» пакінутай сядзібы ўспрымаюцца як жывыя істоты, што перажываюць вялікі, смяротны боль:

Калі падступіць пушча пад паркан,

груша слязою захлынецца,

антонаўка ўдарыцца ў зямлю,

кроў выступіць, як сок на камені,

і пусціць парасткі парог

дома ў абдымках дрэў.

Сад у вершы Жэні Мартынюк адводзіць у мінулае, ва ўсеабдымны вясновы росквіт. Паэтка спрабуе перадаць нястрыманую маладую прагу жыць і красаваць, радасць светлага пачуцця:

Вясна, вясна... ваколіца пяе!

У белі сад, нібыта маладуха.

Сэрца жанчыны перапоўнена полымем кахання, што знішчае, спапяляе часавыя межы. Нават і тыя, якія не дадзена чалавеку перакрочыць:

Ап’янелыя ад квецені чаромхі,

Ўсё бяжым, васкрослыя, на нашае спатканне...

Галоўны фларыстычны вобраз у паэзіі Жэні Мартынюк — белы гарлачык. Лірычная гераіня паўстае рамантычнай мастачкай, што малюе не проста каляровымі фарбамі, але марай, мрояй, летуценнем:

На маім малюнку

нябесны блакіт

і хмары, поўныя мараў.

Белы гарлачык — сімвал чысціні, гармоніі. Час ягоны, як кожнае кветкі, вызначаны, кароткі. Зродненая сэрцам, бы з блізкім сябрам, задумвае з ім, сваім белым гарлачыкам, вандроўку ў будучыню, у новы дзень:

Выцвіцеш маем,

мой белы гарлачык,

і разам увойдзем

у новы наш дзень.

Альжбета КЕДА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.