Вы тут

Як бібліятэкі прыстасоўваюцца да сучасных рэалій?


15 верасня ў краіне адзначаецца Дзень бібліятэк. Напярэдадні прафесійнага свята карэспандэнт "Звязды" сустрэўся з дырэктарам цэнтралізаванай сістэмы дзяржаўных публічных бібліятэк Мінска Аленай Кубышкінай.


Ганна Віктараўна Кубышкіна

— Не баліць галава толькі ў дзятла, а ў дырэктара...

— Мая баліць у першую чаргу аб тым, наколькі бібліятэкі сталіцы адпавядаюць патрабаванням часу, за пазітыўны імідж нашых устаноў, іх тэхнічную аснашчанасць, за камплектаванне фондаў і тое, наколькі яны задавальняюць попыт чытачоў, карыстальнікаў бібліятэк.

— А вы попыт вывучаеце?

— Попыт мы вывучаем. Публічныя бібліятэкі заўсёды вывучаюць попыт, грунтуючыся на рэальнай практыцы сваіх стасункаў з чытачамі. Гэта і ёсць і вопыт, і попыт.

— А калі з'явілася ваша даволі нязвыклае аб'яднанне?

— Яшчэ з 1976 года ў вялікай краіне ажыццяўлялася цэнтралізацыя бібліятэк. Наша сістэма масавых бібліятэк Мінска была створана ў 1979 годзе. Лічу, што цэнтралізацыя — вартая справа. Па такім шляху пайшлі і замежныя бібліятэкі. Роднасныя нам цэнтралізованыя бібліятэкі існуюць і ў развітых краінах.

— Як адчувае сябе сістэма сёння, Алена Віктараўна? Яна развіваецца, набывае фонды, расце колькасць чытачоў?..

— У наш лічбавы век тэндэнцыі самыя разнастайныя. Прынамсі, колькасць чытачоў у традыцыйным разуменні слова змяншаецца. Калі два дзесяцігоддзі таму ў грамадстве назіраўся сапраўдны бум патрэбы ў інфармацыі і ў чытальныя залы стаялі чэргі, то сёння такой карціны вы не ўбачыце. Пікавыя нагрузкі ў задавальненні інфармацыйнага "голаду" ўзяў на сябе інтэрнэт. Іншая справа — наколькі кожны раз гэтая інфармацыя дакладная, мне сказаць складана. У адрозненне ад сусветнага павуціння, бібліятэкі даюць чалавеку, як правіла, дакладную, вывераную інфармацыю. І неабавязкова адфільтраваную, бо ніхто цяпер на адфільтраванасць не пагодзіцца.

— Як вы лічыце, у змяншэнні прытоку чытачоў у бібліятэкі ці вінаваты... самі пісьменнікі?

— Калі гаварыць пра мастацкую літаратуру, публіцыстыку, то быў час, калі літаратура фарміравала грамадскую думку. І пісьменнік для многіх з'яўляўся своеасаблівым гуру". Гэта асабліва было заўважна ў эпоху перабудовы. Разам з яе завяршэннем, відаць, адпала вострая неабходнасць у тым, каб мастацкае слова непасрэдна ўплывала на грамадскія працэсы, грамадскія рухі. Добра было б, але чаго няма, таго няма. І галоўная прычына, на мой погляд, у тым, што ў наш побыт у вялікай ступені ўвайшоў інтэрнэт і, паўтаруся, узяў на сябе функцыі і інфарматара, і, калі хочаце, выхавальніка. Пра тое, які гэта інфарматар і тым больш які выхавальнік, — размова асобная, але ў друкаванага слова з'явіўся магутны канкурэнт, і мы не можам гэтага не ўлічваць. Так што ў кантэксце нашай размовы мы мусім гаварыць, што канкурэнтам інтэрнэт стаў і для публічных, і нават спецыялізаваных бібліятэк.

Сацыяльныя сеткі сёння, відаць, уплываюць на грамадства і на жыццё ў цэлым больш, чым літаратура. Пры гэтым не будзем змяншаць і яе ролю: сваё месца сярод людзей яна заняла даўно і трывала. Проста час такі.

Мая асабістая ўпэўненасць: беларуская літаратура — гэта літаратура дастаткова высокай якасці. Магчыма, ёй варта шукаць і знаходзіць тэмы, якія адпавядалі б духу нашага часу і больш краналі, знаходзілі водгук у душах — жанчыны і мужчыны, падлетка і нават дзіцяці.

— А ці збіраеце вы іх разам — пісьменнікаў і чытачоў, каб яны пачулі і зразумелі адно аднаго?

— Гэта пастаянная практыка бібліятэк. У прыватнасці, мы даўно сябруем з гарадской арганізацыяй Саюза пісьменнікаў Беларусі, і яе старшыня Міхась Паўлавіч Пазнякоў — сябра бібліятэк. Наша сумесная праца стала нефармальнай, насычанай, цікавай. Усяго адзін штрых: у Цэнтральнай бібліятэцы імя Янкі Купалы два гады паспяхова працуе Мінскі гарадскі тэатр паэзіі. Гэта якраз ідэя Міхася Паўлавіча, ён хацеў, каб такі тэатр быў. Аўтары рыхтуюцца, імкнуцца падаць сябе і свае творы ў нетрадыцыйным ключы. І сустрэчы сапраўды часта ператвараюцца ў маленькі цікавы спектакль. Асабліва стараецца літаратурная моладзь.

— І ўсё ж, як развіваюцца бібліятэкі Мінска? Ці ўмацоўваецца іх матэрыяльная база?

— Апошні раз мы адкрывалі новую бібліятэку ў мікрараёне Брылевічы дзевяць гадоў назад, яе № 22. У 2013 годзе значна палепшыліся ўмовы для абслугоўвання карыстальнікаў бібліятэкі № 12, якая з прыстасаванага памяшкання пераехала ў новы, спецыяльна ўзведзены будынак на вуліцу Аўрораўскую. Мы хацелі б, каб узвядзенне сучасных публічных бібліятэк у новых мікрараёнах, у "спальніках" (нават не адкрыццё ў прыстасаваных памяшканнях) стала трывалай практыкай. І пабудаваны яны павінны быць паводле плана і архітэктурнага праекта, дзе ўсё будзе прадугледжана, у тым ліку і дастаткова ўмяшчальная зала для літаратурных сустрэч.

Славуты "МАПІД" за апошнія гады ўзвёў, па сутнасці, сапраўдны горад у горадзе — Каменную горку. Пабудаваны важныя сацыяльныя аб'екты. Лічым, настаў час і для сучаснай публічнай бібліятэкі.

Паколькі горад імкліва развіваецца, а новых бібліятэчных устаноў пакуль няма, то ўся нагрузка прыпадае на тую сетку, якая існуе. Гэта 25 дарослых і 18 дзіцячых бібліятэк. Праўда, дарослыя часта абслугоўваюць і дзяцей, асабліва калі гэта падлетак, і наадварот.

— Існуе такі інтэграваны паказчык, як чытальнасць, раней ён складаў 18,6 працэнта...

— Зараз 16, бліжэй да 15. Некаторае зніжэнне не гаворыць, што аматары чытання ўзялі і прапалі, некуды падзеліся. Яны чытаюць кнігі на электронных носьбітах.

— Калі ласка, два словы пра камплектаванне фондаў.

— У свой час праблему вывучалі на самым высокім узроўні, і з'явілася даручэнне прэзідэнта краіны аб умацаванні фондаў. Сёння камплектаванне ажыццяўляецца недзе ў памеры 12 працэнтаў ад агульнага аб'ёму сродкаў, што выдзяляюцца на ўтрыманне бібліятэк.

Маладому без кнігі — нікуды. У Нацыянальнай бібліятэцы заўсёды сустрэнеш аматараў спрычыніцца да разумнага і вечнага

— А агульны аб'ём сродкаў вырас?

— Вырасла цана кнігі, вось у чым праблема. Вырасла цана друкаванага выдання, а таксама цана перыядычнага выдання. Перыёдыка стала надзвычай дарагая. У выніку ўсяго гэтага частка насельніцтва мае магчымасць атрымаць кнігу ці нават пачытаць свежую газету толькі ў бібліятэцы. Моладзь таксама часцей стала заглядваць да нас са спісам літаратуры, маладыя вяртаюцца ў бібліятэкі.Так што казаць пра непатрэбнасць бібліятэк заўчасна.

Наогул, не адно дзесяцігоддзе вакол бібліятэк назіраецца аб'яднанне людзей па інтарэсах. Галоўны смак ад такога аб'яднання — магчымасць пагаварыць, паказаць нешта сваё і на людзей паглядзець. У нас гэта і літаратурны гурток "ЛітЭра", і гурток аматараў лічбавай фатаграфіі з абавязковай дэманстрацыяй уласных здымкаў, нават з аматарскай выстаўкай, экспазіцыя якой пастаянна абнаўляецца. Гэта і гурткі рукадзелля, здаровага харчавання, абаронцаў экалогіі... Рэалізуецца вострая патрэба ў жывых стасунках, яна стала адчувацца вельмі і вельмі.

— Адна з задач, якія вы вырашаеце, — інфарматызацыя...

— Мы вядзём электронны каталог, базу даных "Мінск — гісторыя і сучаснасць", фарміруем такія фактаграфічныя базы даных, як "Вуліцы Мінска", "Здаровы лад жыцця", "Спартыўныя пляцоўкі Мінска" і іншыя. У нас свой сайт, дзе ёсць і віртуальная кніжная выстаўка новых паступленняў. У сайта пяць-шэсць тысяч наведванняў у месяц.

Па той прычыне, што ў нас з'явіўся сур'ёзны канкурэнт, ад якога ніколі не пазбавішся, — інтэрнэт, складана сказаць, якім будзе лёс бібліятэк, у першую чаргу публічных. Гэта глабальная, агульначалавечая праблема. Якія б новыя формы работы бібліятэка ні знаходзіла, яны прымяняльныя толькі да сённяшняга жыцця, сённяшняга грамадства. І толькі час адкажа на ўсе пытанні, у тым ліку, ці патрэбна чалавецтву "бібліётыка" ў тым выглядзе, у якім яна існуе сёння.

Ад рэдакцыі. Запрашаем чытачоў да працягу размовы. Дасылайце свае пісьмы ў рэдакцыю і электронныя водгукі на адрас vladіmіr.hіlk@tut.by, прачытаем іх уважліва.

Гутарыў Уладзімір ХІЛЬКЕВІЧ

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у Беларусі трансплантуюць органы

Як у Беларусі трансплантуюць органы

І чаму да нас на аперацыі едуць замежнікі.

Грамадства

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Там адбываюць пакаранне мужчыны, упершыню асуджаныя за незаконны абарот наркотыкаў.

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.