Вы тут

Як у Беларусі абясшкоджваюць боепрыпасы


Колішняя Беларуская ваенная акруга лічылася адной з самых магутных у СССР. Яно і не дзіўна — акруга прыкрывала заходні, найважнейшы стратэгічны напрамак той краіны. І спадчынай той эпохі сталі ў тым ліку і тысячы вагонаў боепрыпасаў, тэрмін прыдатнасці якіх даўно скончыўся. Натуральна, паўстала пытанне — што з імі рабіць? Здавалася, самы лагічны спосаб — выкарыстаць па прызначэнні. Гэта значыць, узарваць на палігонах. Але ў такім выпадку губляюцца два каштоўныя рэсурсы.


Фота: topwar.ru

Па-першае, горныя работы немагчымыя без выкарыстання выбуховых рэчываў. У Беларусі яны актыўна выкарыстоўваюцца, напрыклад, на мікашэвіцкім «Граніце», віцебскім «Даламіце», шчэбеневым заводзе ў Глушкавічах. Па-другое, незваротна губляўся б каштоўны рэсурс у выглядзе металу. Што асабліва важна для Беларусі, дзе буйных радовішчаў жалезнай руды не выяўлена. І таму быў прыняты курс на ўтылізацыю боепрыпасаў. Гэта значыць, на максімальнае выкарыстанне іх кампанентаў у якасці другаснай сыравіны.

Аб тым, як жа гэта адбываецца, расказаў начальнік аддзела нагляду за бяспекай утылізацыі боепрыпасаў, вырабу і выкарыстання выбуховых матэрыялаў упраўлення нагляду за бяспекай горных і выбуховых работ, металургічных вытворчасцяў і ўтылізацыі боепрыпасаў Дзяржпрамнагляду Уладзімір Боеў.

10 тысяч вагонаў

Старт утылізацыі боепрыпасаў у Беларусі быў дадзены ў 1992 годзе. У сістэме Міністэрства абароны было створана сумеснае беларуска-амерыканска-англійскае прадпрыемства «Белканверс». Яно распачало сваю дзейнасць на тэрыторыі арсеналу пад Добрушам, дзе, па прыблізных падліках, захоўвалася каля 10 тысяч (!) вагонаў боепрыпасаў, у многіх з якіх выйшаў тэрмін прыдатнасці. Работа тут жа набыла істотны камерцыйны размах.

— Напрыклад, адзін кілаграм латуні каштаваў у тыя часы 1,7 долара, — кажа Уладзімір Боеў. — Здаецца, на першы погляд, няшмат. Але сярэдні заробак на прадпрыемствах тады складаў 20—30 долараў. Гільза ў снарадзе калібрам 122 міліметры змяшчае ў сабе 10 кілаграмаў латуні. Толькі за адну змену прадпрыемства магло перапрацаваць 600 снарадаў. Там працавала лінія, якая дазваляла разукамплектаваць артылерыйскія снарады гідрадынамічным метадам. Снарад «раздзіраўся», а выбуховае рэчыва адтуль проста вымывалася. Самае галоўнае, што гэтая трацілавая пульпа не перапрацоўвалася ў прамысловае выбуховае рэчыва, а проста ішла на склад мёртвым грузам. І гэта пры тым, што горназдабыўныя прадпрыемствы былі вымушаны закупляць узрыўчатку за мяжой!

Гісторыя першапраходцаў скончылася ў кастрычніку 1995 года. На прадпрыемстве пачалі асвойваць драбненне трубчастых бяздымных порахаў. Спроба гэтая мела трагічны фінал: здарыўся выбух і — пажар, загінулі чатыры работнікі сумеснага прадпрыемства.

Гэтая аварыя і стала тэмай першага пасяджэння Камісіі па надзвычайных сітуацыях, якое адбылося праз два месяцы. Было прынята рашэнне аб тым, што неабходна распрацаваць Дзяржаўную мэтавую праграму ўтылізацыі звычайных боепрыпасаў. А на ўзбраенне ўзялі досвед Расіі. Справа ў тым, што з-за геастратэгічнага месцазнаходжання ў Беларусі ніколі не было прадпрыемстваў збройнай прамысловасці. Натуральна, адсутнічалі і тэхнічныя нарматыўна-прававыя акты, і лабараторыі па даследаваннях, і навуковыя арганізацыі па распрацоўцы і вывучэнні ўласцівасцяў выбуховых рэчываў. Так у Беларусі і з'явіліся два цэнтры ўтылізацыі боепрыпасаў. Пад Добрушам вытворчасць была перазапушчана праз некалькі гадоў. Другой пляцоўкай стала мясцовасць непадалёк ад Віцебска.

Адметна, што новыя боепрыпасы, якія праектуюцца цяпер, робяцца з улікам магчымай утылізацыі іх у будучыні. Ствараць тэхнічную базу з «нуля» ўжо няма патрэбы.

На дапамогу прыходзіць парафін

У снарадзе ёсць тры віды ўзрыўчаткі. Перапрацаваць з іх можна на сёння толькі два. Па-першае, гэта выбуховае рэчыва ў самім снарадзе. Напрыклад, снарад калібрам 203 міліметры важыць больш за 100 кілаграмаў. Выбуховага рэчыва ў ім — больш за 16. Да таго ж магутнейшага за траціл больш чым у паўтара раза. Па-другое — порах, які выступае ў якасці метальнага зараду. І па-трэцяе, зарад у самім капсулі ці ўзрывальніку. Калі ўдарнік б'е па капсулі, то зарад у ім узрываецца і стварае полымя, якое падпальвае парахавы зарад. Вось гэты самы капсуль пакуль перапрацаваць немагчыма. Таму ён адпраўляецца толькі на знішчэнне.

 Фота: БелТА

— Сучасная тэхналогія ўтылізацыі досыць простая, — гаворыць Уладзімір Боеў. — Снарад разрываюць. У сістэму падаецца парафін з высокай тэмпературай, які плавіць траціл. Гэтая маса пераліваецца ў спецыяльны раздзяляльнік. Траціл больш цяжкі за парафін і таму асядае ўнізе. Парафін застаецца зверху і... падаецца на новы цыкл работы. Траціл жа выліваецца ў спецыяльны паддон, дзе ён крышталізуецца. А далей ён ідзе на выраб новай узрыўчаткі.

Метал, які застаецца ад снарада, правяраецца. Калі слядоў узрыўчаткі ў ім няма, то яго адпраўляюць на пераплаўку. Як правіла, снарад дае тры тыпы металу — жалеза, медзь і латунь. Адзінае выключэнне з гэтага правіла — цвердасплаўныя наканечнікі бранябойных снарадаў. Пакуль яны толькі назапашваюцца з-за таго, што няма тэхналогіі па іх перапрацоўцы.

Навошта пілаваць?

Стаўка за парушэнне тэхналагічнага працэсу ў справе перапрацоўкі боепрыпасаў — жыццё. Так, у пачатку нулявых гадоў прагрымеў выбух на заводзе ліцця і нармаляў у Гомелі. Туды на пераплаўку паступілі карпусы былых боепрыпасаў. Нехта недагледзеў, і разам з абясшкоджанымі балванкамі трапіў баявы, неразукамплектаваны снарад. У металургаў жа ёсць сваё правіла перад тым, як адпраўляць метал у печ на пераплаўку. У любой ёмістасці павінны быць прасвідраваны дзве дзіркі. Гэта трэба для таго, каб унутры, акрамя металу, нічога не было. Справа ў тым, што ад высокай тэмпературы ў плавільнай печы любое рэчыва расшыраецца і можа справакаваць выбух. Што і адбылося. Загінуў рабочы...

А аднойчы бацька і сын знайшлі невялікую 50-кілаграмовую бомбу, у якой не было ўзрывальніка. Крыху менш за палову вагі гэтай бомбы прыходзілася на траціл. Бацька працаваў зваршчыкам. Невядома чаму яму прыйшла ў галаву думка разрэзаць гэтую бомбу з дапамогай зварачнага апарата. Авантура скончылася трагічна для абодвух.

— А што рабіць са снарадамі часоў вайны, якія і дагэтуль знаходзяць падчас раскопак у нашай краіне?

— Іх можна толькі падрываць на палігонах, — адказвае Уладзімір Боеў. — Тыя снарады вельмі шмат часу праляжалі ў зямлі. І ў іх пайшла карозія элементаў. У якім яны стане, невядома. Асаблівую небяспеку ўяўляюць бомбы, якія ляжаць у зямлі. Калі ўзведзены ўзрывальнік, то любога неасцярожнага дотыку дастаткова, каб яна пасеяла вакол смерць... Знішчэннем такіх выбухованебяспечных прадметаў займаюцца ўнутраныя войскі МУС і інжынерныя войскі Міністэрства абароны.

Валяр'ян ШКЛЕННІК

Загаловак у газеце: На бочцы з порахам

Выбар рэдакцыі

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.

Грамадства

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Настаўнікі ўпэўнены: ці будуць вучні чытаць, у многім залежыць ад іх саміх. 

Эканоміка

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Однако наша страна надеется, что это временные трудности.

Грамадства

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Дзяржаўным органам і іншым арганізацыям даручана кіравацца палажэннямі канцэпцыі ў практычнай дзейнасці.