Вы тут

Вольга Нікольская: Дзеці любяць, калі дарослыя размаўляюць з імі на роўных


Дзіцячы пісьменнік заўсёды трансліруе ў творах сукупнасць успамінаў дзяцінства, дарослага досведу і прачытанага за жыццё. Твор можа атрымацца выключны. Але стварыць гісторыю, якая б зацікавіла дзіця, даволі няпроста, нават калі бацькі лічаць кнігу вартай для чытання. Падыход і да маленькага, і да дарослага чытача знайшла аўтар кніг для дзяцей Вольга Нікольская, пераможца сёлетняй Нацыянальнай літаратурнай прэміі ў намінацыі «Лепшы твор для дзяцей і юнацтва» за кнігу «Выкраданне шэдэўра, ці Новыя прыгоды агентаў “КаўбаФірЖык”». Пісьменніца расказала карэспандэнту «ЛіМа» пра творчыя спробы і задумы, ролю класікі і сучасных каштоўнасцяў.


— У нейкім сэнсе напісаць добры твор для дзяцей больш цяжка, чым для дарослых. Чаму вы абралі менавіта гэты кірунак?

— Можа, і так… Як для каго. Хоць з класікі вядома, што для дзяцей трэба пісаць так, як для дарослых, толькі лепш… Мне асабіста пісаць для дзяцей лягчэй. Дарэчы, у мяне ўжо ёсць спроба празаічнага твора для дарослага чытача. Сёлета выйшла маё апавяданне пра каханне ў часопісе «Полымя». Яно пісалася не проста, больш складана, чым любая з трох кніг трылогіі пра агентаў «КаўбаФірЖык». Нагадаю іх назвы: «Мы — агенты “КаўбаФір”» (2011), «Прыгоды агентаў “КаўбаФірЖык”» (2014) і «Выкраданне шэдэўра, ці Новыя прыгоды агентаў “КаўбаФірЖык”» (2017).

— А як вы вырашылі, што ўжо можна пачынаць пісаць не толькі для дзяцей?

— Мабыць, у многіх аўтараў, якія пішуць для дзяцей, ёсць жаданне паспрабаваць сябе і ў «дарослай» літаратуры. У мяне яно было заўсёды. Яшчэ школьніцай я спрабавала пісаць рэцэнзіі, іх нават друкаваў «ЛіМ». Студэнткай і пасля пісала і друкавала рэцэнзіі на кнігі прозы ў «Полымі» і «Нёмане». Мае пераклады прозы з беларускай мовы на рускую друкаваліся ў тым жа «Нёмане» і ў «Нашем современнике» (Масква). Гэта была і ёсць вучоба ў «дарослых» пісьменнікаў... Апавяданне напісала пра няпростае каханне ўжо немаладых людзей (тэма кахання, здаецца, хвалюе кожную жанчыну).

А ўвогуле калісьці мне хацелася пісаць вершы. Асабліва ў пераходным узросце: шмат пачуццяў, эмоцый… Тады я чытала шмат паэзіі. Рознай. Але паэтычных здольнасцяў у мяне няма: у галаву прыходзілі толькі нейкія простыя выпадковыя рыфмы, не больш... Паэты — людзі асаблівыя, адрозніваюцца ад іншых пісьменнікаў. Паэты больш узнёслыя і нават, лічу, больш таленавітыя... Аднак кожнаму цяжка тое, што ён не ўмее і не можа. Вось і мне было цяжка…

— Чаму вы выбралі менавіта гэты шлях узаемадзеяння з дзецьмі? Можна ж было працаваць педагогам ці арганізатарам дзіцячых мерапрыемстваў.

— Сваю казку «Каўбас і Кефір», пра двух бяздомных катоў, якая потым перарасла ў першую кнігу трылогіі, прыдумала яшчэ ў школе, калі нам далі заданне напісаць сачынне на вольную тэму. Казка спадабалася настаўніцы, маім аднакласнікам і нават бацькам. Гэта натхніла. Надрукавала яе дзіцячая газета «Раніца», затым «Каўбас і Кефір» з’явіліся ў кнізе «Казкі дзяцей Беларусі» (2002 г.)… А потым, ужо дарослай, перачытаўшы дачцэ ўсе казкі з хатняй бібліятэкі і гэтую сваю, я стала прыдумваць яе працяг. Так склалася першая кніга «Мы — агенты “КаўбаФір”». Яна тады за адзін год выйшла двума выданнямі, агульным тыражом у 5 тысяч. Кнігі хутка разышліся, і гэта яшчэ больш натхніла.

— Чаму персанажы такія традыцыйныя? Не хацелі б звярнуцца да больш незвычайных або фантастычных вобразаў ці неяк пераўтварыць герояў трылогіі — катоў?

— У мяне з маімі героямі (а я з імі зжылася) шмат задум… Можа, яны яшчэ і ў космас паляцяць… Прыгод з імі можа здарыцца нямала. Але ўсе мы пішам на адны і тыя ж тэмы, на тэмы жыцця. Толькі кожны — пасвойму: хто — пра людзей, хто — пра жывёл. А жывёл, у прыватнасці катоў, любяць і дзеці, і дарослыя. І мне цікава на паперы «ператварыць» іх у людзей. Дарэчы, ілюстратар маіх кніг знакаміты мастак — Сяргей Волкаў — таксама вельмі любіць катоў. І ён у кнігах іх выдатна «ачалавечыў». Я збіраюся пісаць працяг прыгод маіх любімых катоў Каўбаса і Кефіра, сабакі Рыжыка, дзядулі Цімафея Іванавіча, які забраў іх, беспрытульных, выкінутых гаспадарамі на сметніцу, да сябе і вучыць спагадзе і дабрыні. І калі пісала сваю чацвёртую кнігу для дзяцей «Фей па імені Свецік» пра зубнога фея, нават сумавала па гэтых вобразах.

— Не было цяжкасцяў у паразуменні з ілюстратарам?

— У мяне з Сяргеем Анатольевічам усё атрымалася неяк лёгка. Ён паважаны і «дзіцячы», і «дарослы» мастак. Спрачацца з ім мне не дазваляе нават узрост і жыццёвы досвед. Але гэта і не было патрэбна. Сяргей Анатольевіч так ажывіў маіх герояў, што іншымі іх ужо не ўяўляю.

— Ці думалі пра мультыплікацыйныя перспектывы?

— Калі выступаю перад дзецьмі, яны таксама пра гэта пытаюць. Каб гэта залежала толькі ад мяне, мультфільм, мачыма, ужо выйшаў бы: была размова з мультыплікатарамі па іх ініцыятыве гады чатыры таму. Але… Пачакаем…

— Ці не лічыце, што дэтэктывы і прыгоды — самы просты шлях да дзяцей? Магчыма, для сучаснага чытача трэба ствараць штосьці адмысловае і філасафічнае, накшталт «Вожыка ў тумане»?

— Думаю, што дэтэктыў — вельмі цікавы шлях да сэрцаў дзяцей. Ды і дарослых таксама. Шмат падзей, незвычайнае дзеянне, дынаміка сюжэта… А «Вожык у тумане» ў дзяцінстве мне не падабаўся, здаваўся сумным. Тут нічога не паробіш: так успрымала. А вось мае дочкі яго любяць… Сучасныя дзеці ўжо крыху іншыя, чым была ў дзяцінстве я. Мяняецца час, цікаўнасці…

— Трэба мяняць падыход да сучасных дзяцей?

— Адназначна не адкажу: і так, і не. Дзіцячая класіка ў нас ёсць. Гэта святое і вечнае. Вядома, трэба ствараць і сучаснае — яркае, прывабнае, захапляльнае. А яшчэ бацькі павінны дзецям паказваць прыклад: чытаем, і вы чытайце. Аднак сёння многія дарослыя нярэдка самі нічога не чытаюць, а потым здзіўляюцца, чаму не чытаюць іх дзеці. Неабходна чытаць разам, сумесна ўсё абмяркоўваць.

— А што вы чыталі ў дзяцінстве і што, акрамя сваіх твораў, чытаеце сваім дзецям?

— Мая любімая дзіцячая пісьменніца — Астрыд Ліндгрэн. У дзяцінстве мяне цікавіла сутнасць паводзін адмоўных персанажаў. Яны больш характарныя. Карлсан — любімы герой. Падабаецца сваёй неадназначнасцю. Ён станоўчы, але паводзіць сябе не так, як нас вучылі бацькі. Добры, аднак хуліганісты. Як і мае знаёмыя хлопчыкі… І гэта прываблівае дзяцей. А яшчэ яны любяць, калі дарослыя размаўляюць з імі як з роўнымі… Вельмі важна пісаць кнігі для юных чытачоў так, каб, чытаючы іх, яны адчувалі сябе на роўных з табой, і памятаць: гэта — будучыя дарослыя. І пра Карлсана чытаю сваім дзецям, і пра Руслана і Людмілу, і пра палескіх рабінзонаў, і пра Піліпку-сынка…

— Як у творы спалучыць дыдактызм і захаванне свабоды выбару?

— Не ведаю, магчыма, і праз дзіцячы дэтэктыў. Дэтэктывы цікавыя і дзецям, і дарослым. Шкада, што ў нас пакуль яшчэ мала дэтэктываў для дзяцей.

— Працягваецца эпоха супергерояў. Анімэ, коміксы сваёй яркасцю ў пэўнай ступені дзяцей захапляюць больш. Ці бачыце ў гэтым праблему?

— Гэта крыху не наша гісторыя. Гэта заходні ўплыў. І часта не лепшы. Але мае персанажы часам тыя ж супергероі, толькі з нашай ментальнасцю. Можна імкнуцца да еўрапеізацыі, аднак трэба захаваць нашы духоўныя каштоўнасці. І не толькі іх…

— Што самі цяпер чытаеце? Вывучалі творы канкурэнтаў па Нацыянальнай літаратурнай прэміі?

— На жаль, часу не хапае. Спрабую сумясціць і працу, і творчасць. З намінантаў з задавальненнем чытала «Малпачку — дачку Нябеснага Дракона» Генадзя Аўласенкі. Нават пісала рэцэнзію на гэты твор. Спадабалася даволі незвычайнае аб’яднанне герояў з розных светаў. Але спецыяльна іншыя творы перад прэміяй не вывучала, будзе час — вывучу. Падабаюцца Кацярына Хадасевіч-Лісавая, Таццяна Сівец, Алена Стэльмах, Мікола Чарняўскі, Уладзімір Мацвеенка, Міхась Пазнякоў, Раіса Баравікова… У нас шмат цудоўных дзіцячых пісьменнікаў… Добра, што адбываецца шмат сустрэч з творцамі. Але здараецца, настаўнікі заўважаюць, што, чытаючы многія кнігі сучасных аўтараў, не можаш вызначыць, чаму вучыць той ці іншы твор, ці ёсць у ім рацыянальнае, маральнае зерне? Вядома, ёсць вельмі супярэчлівыя творы розных эпох, але такое сустракаецца радзей. Усё ж такі дрэннае не пражыве доўга, яго забудуць. Час — лепшы суддзя.

 — Які дзіцячы твор для вас любімы ў нацыянальнай літаратуры?

— Напэўна, у многіх ёсць перыяд дзяцінства (у мяне ён таксама быў), калі чытаць не хочацца. Што б ні казалі бацькі, прымусіць дзіця чытаць немагчыма. Яно павінна само знайсці тую кнігу, праз якую з’явіцца прага да чытання. Добра, калі такое выданне ёсць у хатняй бібліятэцы. Для мяне гэта былі «Міколка-паравоз» Міхася Лынькова і «Палескія рабінзоны» Янкі Маўра.

 — Ці ўплывае, на вашу думку, класічная літаратура на сучасную?

— Класіка для мяне важная перш за ўсё, бо ў ёй «зацэментаваны» тыя каштоўнасці, якімі і павінны валодаць нашы дзеці: дабрыня, спагадлівасць, чуласць, любоў, жаданне дапамагаць... Упэўнена, што ўвогуле наша сучасная дзіцячая літаратура, і не толькі дзіцячая, нясе дабро. Гэта галоўнае. Каштоўнасці ў сучасным свеце змяняюцца, але мы імкнёмся прапагандаваць тыя, якія прывівалі бацькі. Беларуская дзіцячая літаратура мацуецца традыцыйным падмуркам. І гэта добра. Традыцыя — усяму аснова. Але разам з гэтым наша дзіцячая літаратура імкнецца існаваць у кантэксце падзей сённяшняга жыцця. Героі дзіцячых твораў павінны размаўляць на адной мове з сённяшнімі дзецьмі і жыць іх інтарэсамі.

— Ці выконвае сучасная беларуская дзіцячая літаратура выхаваўчую функцыю?

— Калі пісьменнік стварае любую гісторыю, у ёй існуе пэўны падтэкст — нечаму навучыць. Часам вельмі проста: дзе дабро, дзе зло, як, напрыклад, у народных казках, і гэта геніяльна! Народныя творы жывуць стагоддзямі. Аднак для сучаснай літаратуры ў нейкай ступені таксама добра, калі такога яўнага раздзялення няма, бо ў жыцці не бывае толькі чорнага або толькі белага. Думаю, дзецям важна паказаць, што герой, які можа аступіцца, заўсёды мае магчымасць змяніцца да лепшага. Калі гэта зразумела юнаму чытачу — цудоўна!

Яўгенія ШЫЦЬКА

Фота Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Беларусь і Расія зблізілі пазіцыі па праграме рэалізацыі дагавора аб Саюзнай дзяржаве

Беларусь і Расія зблізілі пазіцыі па праграме рэалізацыі дагавора аб Саюзнай дзяржаве

Аб гэтым заявіў старшыня Савета Рэспублікі Міхаіл Мясніковіч на сустрэчы са старшынёй Савета Федэрацыі Валянцінай Мацвіенка.

Грамадства

Як Брэст рыхтуецца да святкавання свайго 1000-годдзя

Як Брэст рыхтуецца да святкавання свайго 1000-годдзя

Афіцыйныя святкаванні і асноўныя мерапрыемствы гарадскога Міленіума пройдуць 6—8 верасня.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра ляльку з секс-шопа, галубоў на ігрушы і дзяўчынку, якая схавала пашпарты.