Вы тут

Трава высокая і вечная, бы памяць


Вынікам змен, што пачаліся ў літаратурнай прасторы са з’яўленнем сеціва і шырокім выкарыстаннем яго пісьменнікамі, стала стварэнне новых твораў, у якія інтэграваныя з’явы, героі, рэчы сучаснасці. Яны робяцца аб’ектамі пісьменніцкай увагі і трапляюць на старонкі друку. Прычым калі пісьменнік пачынае раман, то яшчэ не ведае, што будзе ў завяршэнні, бо і сам ход падзей, і тое, чым усё скончыцца, залежыць не ад яго. Ён тут ужо нібыта на адным узроўні з іншымі дзеючымі асобамі.


«…Кожны супольна з аўтарам зможа зайсці ў траву, якая была, ёсць і будзе. Трава — гэта зялёнае святло. Трава — гэта жыццё. Трава — гэта мы...» — нездарма значыцца ў анатацыі да новай кнігі Віктара Шніпа «Трава бясконцасці: дзённікавы раман паэта» (Мінск, Мастацкая літаратура, 2018). Усе ўдзельнікі мастацка-літаратурнага працэсу, сучасныя аўтары, а праз іх — і многія з мінуўшчыны, сталі героямі рамана. Пад вокладку выдання яны трапілі з Facebook-старонкі Віктара Шніпа, дзе ён паслядоўна і падрабязна занатоўваў самае цікавае з таго, што з ім адбывалася: літаратурныя і музычныя імпрэзы і мастацкія выстаўкі, у якіх браў удзел як выступоўца (а часам і як звычайны наведнік), афіцыйныя і неафіцыйныя вандроўкі па Беларусі і за яе межы, паездкі ў родную вёску Пугачы і на могілкі бацькоў, дачыненні з сямейнікамі і сваякамі, згадкі часоў маладосці, штодзённыя прагулкі з хатнім улюбёнцам — сабакам, шматлікія працоўныя моманты, сустрэчы з аўтарамі, кантактаванні з калегамі, роздумы над многімі праблемамі, філасофскія высновы, нават сны — усе гэтыя міні-расповеды склалі агульны сюжэт кнігі.

Кожны, хто хаця б пагартае выданне, зможа пераканацца: у аўтара — адметнае пачуццё гумару. Не сумняюся, што некаторыя з расказаных гісторый стануць міфамі (калі яшчэ не сталі). Напрыклад, расповед пра тое, як у рэдакцыі давялося тэрмінова здымаць з чытанкі для дашкольнікаў верш Уладзіміра Караткевіча «Заяц варыць піва», бо самі складальнікі ўгледзелі ў ім крамолу: спойванне старымі зайцамі зайчанят. «Пачухаўшы патыліцу, я ўзяўся напісаць верш да малюнка, на якім заяц варыць піва. Мастак піўныя куфлі перамаляваў на кубкі, з якіх цяпер зайцы п’юць квас. А я напісаў верш пра тое, як зайцы адзначаюць сабраны імі багаты ўраджай на сваім агародзе. У верш увёў радкі “Квасу папіўшы, зайцы заспявалі Песню пра моркву, пасля станцавалі”, каб яны нагадвалі мне і Зосі Куставай (адной са складальнікаў), што на гэтым месцы быў верш Караткевіча “Заяц варыць піва”», — як відаць з аўтарскага расповеду, на напісанне верша паэт можна натхніцца нават і ў такіх, здавалася б, нервовых і зусім не рамантычных варунках.

А вось яшчэ гісторыя, якая даводзіць: усе лепшыя анекдоты — з жыцця. «Тры дні запар пісьменнік, якому пад восемдзесят, тэлефанаваў і настойліва паўтараў: “Калі не выдадзіце кніжку ў найбліжэйшы час, я памру!” … У гэтага аўтара творы пра каханне з апісаннем любоўных інтрыг і сексу. На маю заўвагу, што, прачытаўшы ягоныя сексуальныя сцэны, сексам нікому не захочацца займацца, пісьменнік сказаў: “Я ўжо болей пісаць пра жанчын не буду. Буду пісаць пра мужыкоў!”»

Ёсць на старонках і трапныя параўнанні, назіранні за навакольным жыццём, маленькія адкрыцці аўтара, якія ўражваюць досціпам і непасрэднасцю: «Тое, што мастацкі твор чытаецца на адным дыханні, — яшчэ не доказ таго, што твор геніяльны. На адным дыханні чытаецца і мой тэлефонны даведнік…», «Чакаеш выходных, а яны такія кароткія, як шлях ад камп’ютара да лядоўні», «У краме ў чарзе, як у чарзе на працяг жыцця…», «Амаль дваццаць гадоў, як пішу “Сабачыя гісторыі”. Дапісаўся! Учора ўвечары Максім прынёс маленькую аўчарку», «Ёсць абмен вопытам, а ёсць і падман вопытам…».

Гісторыі аўтара — смешныя, а часам і сумныя — чаргуюцца з яго вершамі, напісанымі адначасова. У кантэксце рамана яны — на сваім месцы: аўтар нібы запрашае чытача на сваю паэтычную кухню, дзеліцца думкамі, распавядае пра падзеі, якія натхнілі на вершы. Але нават калі б іх і не было ў кнізе, на кожнай старонцы сведчанні паэтычнасці аўтара — яркая вобразная мова, яскравыя вобразы, арыгінальныя метафары: «Высока ў бясхмарным небе вароны, як чорнае лісце ў вадзе…», «На лаўцы каля пад’езда каштан, як няўдалы перапечаны калабок, які ўцёк з казкі…», «“Запарожац” у снезе, як муха ў павуціне…», «Над зімовым вечаровым местам вышчарбленая поўня, як чэрап беднага Ёрыка…».

Асоба аўтара, якая паўстае са старонак рамана, кранае сваёй рамантычнасцю, узнёсласцю, даверлівасцю, а ў нечым і сентыментальнасцю (у расповедах аб знойдзенай дзіцячай цаццы — маленькім тыгрыку, якога пісьменнік прынёс дадому, памыў і пасадзіў побач з камп’ютарам; пра тое, як са сваяком каталіся, бы ў дзяцінстве, па замёрзлым возеры і падобнае), а таксама дабрынёй і цеплынёй, з якімі пісьменнік апавядае пра іншых, часам незнаёмых людзей.

У рамане не адбываецца ніякіх дынамічных падзей, няма тут любоўных інтрыг і ніякага напружання, але засумаваць з ім не выпадае. Асабліва цікавым ён стане для тых, хто мае дачыненне да сучаснага літаратурнага працэсу і для даследчыкаў літаратуры, бо прадмет даследавання тут паказаны знутры, так бы мовіць, у папярочным зрэзе.

Яна БУДОВІЧ

Выбар рэдакцыі

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.

Грамадства

Якія сацыяльныя ініцыятывы беларусаў атрымалі прызнанне на Sосіаl Wееkеnd

Якія сацыяльныя ініцыятывы беларусаў атрымалі прызнанне на Sосіаl Wееkеnd

Прыз сімпатый гледачоў заваявала ініцыятыва «Школа бацькоўства».

Грамадства

Гісторыя дзяўчыны, якая перамагла анарэксію

Гісторыя дзяўчыны, якая перамагла анарэксію

Здараецца, што ў пагоні за прыгожай фігурай некаторыя дзяўчаты зусім перастаюць есці.

Грамадства

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Яна добра памятае той летні дзень. За акном сталі чутныя роў матацыклаў і нямецкая гаворка.