Вы тут

Пра што гавораць «Суразмоўцы»? Інтэрв'ю з Навумам Гальпяровічам


У новым сезоне на сацыякультурным тэлеканале «Беларусь 3» неяк незаўважна з'явілася мноства ўласных цікавых праграм. Адна з іх — аўтарскі праект пісьменніка Навума Гальпяровіча «Суразмоўцы». Ужо сама назва праграмы адлюстроўвае яе сутнасць і складаецца з трох частак: «сучаснасць», «размова» і «цытаты». У эфіры гэта — 15 хвілін гутаркі з дзеячамі беларускай культуры: пісьменнікамі і крытыкамі, навукоўцамі і даследчыкамі, мастакамі, а па-за эфірам — пошук актуальных кірункаў і цікавых асоб, якія дапамогуць лепш зразумець вытокі і сучаснасць нашай літаратуры, мовы, нацыянальнага характару і культуры наогул.


— Атрымліваецца такая сканцэнтраваная, прадметная гаворка пра літаратуру — і не толькі — у інтэр'ерах Нацыянальнай бібліятэкі, — гаворыць аўтар і вядучы праекта. — Цяпер на тэлеэкранах часцей з'яўляюцца зоркі эстрады, спорту — асобы, так скажам, медыйныя. А гэта фігуры хоць і значныя, якія займаюцца літаратурай, гісторыяй, але, на жаль, не так добра вядомыя шырокаму колу гледачоў, асабліва калі гэтыя асобы з рэгіёнаў, як рэктар Магілёўскага ўніверсітэта Дзяніс Дук, краязнаўца Міхась Казлоўскі з Маладзечна, прафесар Іван Штэйнер з Гомеля ды іншыя. І як паказваюць водгукі на праграму, гэтыя знаёмствы аказваюцца для многіх карыснымі і цікавымі, многія адкрываюць для сябе імёны маладых — Юліі Алейчанкі, якая атрымала сёлета Нацыянальную літаратурную прэмію ў намінацыі «Дэбют», Васіля Дранько-Майсюка, шоўмена, артыста і пісьменніка, Міхаіла Бараноўскага, які ўзначаліў філіял музея Максіма Багдановіча і стварыў музычны гурт «Нельга забыць»... Таксама вялікая колькасць водгукаў была на сустрэчу з Людмілай Рублеўскай, якая па глядацкай увазе паставіла своеасаблівы рэкорд. І я лічу, што гэта вельмі важна, прапагандаваць і паказваць сучасную беларускую літаратуру і культуру.

— Навум Якаўлевіч, у вас у гасцях пабывалі ўжо многія — ад міністра інфармацыі Аляксандра Карлюкевіча да чалавека-аркестра Васіля Дранько-Майсюка. Хтосьці з суразмоўцаў адкрыўся з нечаканага боку, сказаў тое, што ніяк не меркавалася пачуць?

— Усе неяк раскрываюцца, даюць нештампаваныя адказы і па-добраму здзіўляюць. Напрыклад, Алесь Карлюкевіч расказаў, як ён быў сельскім юным бібліятэкарам, а Васіль Дранько-Майсюк назваў сваім любімым паэтам Леаніда Дранько-Майсюка — і не таму, што гэта ягоны бацька, а глыбока і слушна абгрунтаваў такі выбар. Раней мы шмат гаварылі з земляком — пісьменнікам, драматургам і навукоўцам Пятром Васючэнкам пра Полацк і тэрмін «Полацкі менталітэт», а ў гутарцы перад тэлекамерамі я таксама пачуў ад яго нешта новае і нечаканае — Пятро мысліць нетрадыцыйна, вельмі арыгінальна.

— Ведаю, што ў вас ёсць некалькі «традыцыйных» пытанняў, якія вы задаяце кожнаму ўдзельніку. Мне здаецца, будзе справядліва, калі на іх адкажа і сам аўтар і вядучы праграмы. Такім чынам: што вы зараз чытаеце і якую кнігу, на ваш погляд, мусіць прачытаць кожны беларус?

— Думаю, кожнаму беларусу абавязкова варта прачытаць Янку Купалу, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Васіля Быкава, Уладзіміра Караткевіча, Янку Брыля, Міхася Стральцова, Рыгора Барадуліна... А ў мяне цяпер на стале ляжыць вельмі цікавая кніга паэзіі Анхелы Эспіносы Руіс — гэта іспанка, маладая дзяўчына, якая ўпадабала і вывучыла беларускую мову, прычым настолькі, што цяпер піша па-беларуску вершы, напоўненыя асаблівай цеплынёй і пачуццём любові. Таксама перачытваю кнігу Андрэя Федарэнкі «Мяжа», і, канешне, заўжды маю томік Янкі Брыля.

— Што для вас родная мова? Ці патрэбныя асаблівыя ўмовы, каб ужываць яе штодня?

— Мова — напэўна, гэта сутнасць існавання мяне як асобы, наогул маёй сям'і, таму што і дзеці размаўляюць са мной толькі па-беларуску, і ўнуку, які падрастае, мы чытаем беларускія казкі, і ён ужо ведае першыя словы на роднай мове. Як чалавеку, які імкнецца да справядлівасці, мне вельмі важна, каб беларуская мова была паўнацэнным чыннікам нашага жыцця, бо гэта душа, унутраная сутнасць кожнага з нас. Хоць я нарадзіўся ў Полацку не ў беларускамоўнай сям'і, але з самага дзяцінства чуў мову, і мне натуральна адчуваць сябе ў ёй. І часам лаўлю сябе на тым, што, разважаючы на жыццёва важныя пытанні, раблю гэта па-беларуску альбо сінхронна перакладаю думку для суразмоўцы.

— З чаго пачынаецца патрыятызм — з любові да мовы ці яшчэ раней?

— Было б абмежаваннем сказаць, што з мовы, бо гэта толькі адзін складнік, хоць і безумоўна важны. Патрыятызм, мяркую, пачынаецца з адчування роднага месца, сваіх родных рэчаў. Калі ў 2-м класе я трапіў у бальніцу і з мяне знялі ўсю вопратку і далі бальнічную, памятаю, адчуў сябе літаральна нікім — і гэта страшнае адчуванне. Так што патрыятызм пачынаецца з тых звыклых рэчаў, якія чалавек бачыць дома, з малюнкаў у буквары, як гаворыцца ў вядомай песні, з гэтага ўсяго. А мова дазваляе глыбей адчуць, што ў нас ёсць свая дзяржава, свая гісторыя, свая культура, наогул, што МЫ ёсць, і мы — не прыстасаванне да кагосьці іншага, а самастойная краіна. Самае галоўнае, на мой погляд, — пераадолець адчуванне беларускасці як нейкай архаічнасці, вясковасці і другаснасці, пачаць паважаць саміх сябе (як казаў Купала, «людзьмі звацца»), каб нас паважалі іншыя.

— Гледачам праграма «Суразмоўцы» дазваляе зазірнуць у глыбіню літаратурных працэсаў, якія адбываюцца ў Беларусі, лепш пазнаёміцца з гісторыяй і сучаснымі творцамі. А што яна дае вам, як чалавеку, які сам знаходзіцца ўнутры літаратуры?

— Па-першае, адчуванне гонару і любасці за тое, што вакол мяне ёсць такія людзі, такія цікавыя і разнастайныя творцы, з якімі можна пазнаёміць іншых — і мо, нехта таксама іх палюбіць, будзе ганарыцца сваімі суайчыннікамі. А па-другое, вельмі важна паказаць, што беларусы — адукаваны і культурны народ, так бы мовіць, адкрыць нас для саміх сябе.

Запісала Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што трэба, каб пражыць даўжэй?

Што трэба, каб пражыць даўжэй?

Герыятр распавядае пра сакрэты доўгажыхароў і тое, што падаўжае наша жыццё.

Спорт

З агнём Еўрапейскіх гульняў карэспандэнт «Звязды» адправілася ў кар’еры

З агнём Еўрапейскіх гульняў карэспандэнт «Звязды» адправілася ў кар’еры

Сярод 450 шчасліўчыкаў, якім даверана несці факел з агнём ІІ Еўрапейскіх гульняў, аказалася наша Дар'я Лабажэвіч.

Грамадства

Будні сельскага ўрача

Будні сельскага ўрача

З якімі наступствамі аптымізацыі прыходзіцца яму сутыкацца падчас работы.