Вы тут

Проза, якую пісаў паэт


Проза, якую напісалі паэты, для мяне заўсёды была асаблівая. Не стала выключэннем і чарговая кніга Міколы Адама «Гульня ўяўлення» (Кіеў, Кіеўскае выдавецтва Стрэльбіцкага, 2017), куды ўвайшлі апавяданні розных гадоў, некаторыя з якіх упершыню надрукаваныя яшчэ ў часопісе «Першацвет».


І справа тут не толькі ва ўласных вершаваных радках Адама-паэта, якія ўдала ўплятаюцца ў прозу, прамаўляючыся вуснамі герояў апавяданняў. Апісанні наваколля, знешнасці і псіхалагічнага стану герояў вызначаюцца асаблівай маляўнічасцю, свежасцю нязбітых вобразаў, паэтычнасцю.

«Малады снежань толькі-толькі паспеў апрануць белае паліто і адпусціць бародку, белую з карычневымі плямамі».

Або «Вечар у снежным катуху паступова пераходзіў у ноч. Але ноч не мянялася вопраткай з вечарам», — так пачынаецца трыпціх «Без святла». Ці не з’яўляюцца такія радкі паэзіяй у прозе?

Ды і сэнс згаданага твора нечым нагадаў Алеся Разанава: ёсць у яго такія пункціры, дзе паэт разважае, што адна і тая ж з’ява (тут — адключэнне святла) для адных можа быць трагедыяй, для іншых — ратункам.

За празаічнай творчасцю Міколы Адама сачу даўно. Дзесяцігоддзя паўтара — дакладна.

Што новага адкрыла для сябе? Зварот да драматычных падзей пачатку дваццатага стагоддзя (апавяданне «Ішоў дождж»). Але нават і тут аўтар не здраджвае свайму стылю. Ён не апранае жанчын у целагрэйкі з хусткамі і не ставіць іх ля печы.

Вікторыя ў «Рускай рулетцы» стыльная і жаданая ў сваіх строях. Ды і зеленавокая Аксана з апавядання «Ішоў дождж» па-жаноцку прывабная, калі перад трагічнай кульмінацыяй выскоквае на ганак у адной гімнасцёрцы.

Жанчыны ў прозе Міколы Адама прыгожыя, здольныя на эксперыменты. Мужчыны — рашучыя, брутальныя. Пачуцці — палкія, хэпі-энды — рэдкія.

Хто яны, героі апавяданняў? Часцей мужчына і жанчына. Мужчына — часам пісьменнік, часам не зусім паспяховы. І, як значная частка гэтай «браціі», можа заліваць уласную непаспяховасць гарэлкай або зайздросціць больш паспяховым калегам, якім шанцуе ў літаратуры і асабістым жыцці («Добры чалавек Мазахаў», «Макулатура»). Жанчына…

Пра апісанне знешнасці гераінь варта сказаць асобна. Я проста недаравальна блытала аўтара з лірычным героем (хаця амаль упэўнена, што доля аўтабіяграфічнасці ў апавяданнях ёсць). І была ўпэўненасць, што аўтар кахаў усіх сваіх гераінь.

А сапраўды, як не кахаць? Танклявую, няхай сабе і фантастычную Ніко з дзьмухаўцовымі валасамі; зеленавокую цнатлівую дзяўчынку-выдатніцу Сашу са «Спёкі», стыльную і дзелавую, але насамрэч такую пяшчотную Вераніку з «Рыцара», анёлападобную з нялёгкім лёсам Аляксандру — студэнтку «кулька».

І яшчэ да гэтай блытаніны. Усё ж чытаючы фразы кшталту «Каму цяпер чытаць тоўстыя кнігі?» або «П’яны тарыф дзейнічае баспамылкова, асабліва па тых, каго мы любім», я пагаджалася з аўтарам, а не з лірычным героем.

Яшчэ героі? На фоне эпізадычных сяброў-сябровак і стрыжаных «браткоў» вылучыла б адзіноту і цішыню.

Не зусім звыклы і зварот да фантастычных матываў. Хоць на іх ёсць намёк у назве кнігі. Фантастыкай ніколі не захаплялася. Напэўна, таму пачвара з кулямётам у кукурузе не кранула. А вось момант, дзе на каруселі павольна круцяцца партрэты забітых паэтаў, вельмі зачапіў.

У творах Міколы Адама шмат кахання, гарэлкі, сексу, смерці, цыгарэт. Усё, як у жыцці. І што б ні казалі нам пра высокую маральнасць, такія творы будуць чытацца. Не пабаюся абагульнення, але тэмы гэтыя запатрабаваныя.

Але ў некаторых апавяданнях мне проста не хапіла працягу. Многія з апавяданняў, прадстаўленых у кнізе, маглі б стаць аповесцямі. Узяць хаця б «Сашу».

Засмуцілі карэктарскія хібы і граматычныя недакладнасці. Усё ж Мікола Адам — пісьменнік сур’ёзны. Такой жа сур’ёзнасці хацелася б ад карэктараў і рэдактараў.

Аксана ЯРАШОНАК-КАМІНСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.