Вы тут

«З кірмашу без бабы дзед прыкаціў дадому...»


Што было — было. Адна жанчынка вырашыла 90-годдзе адзначыць, запрасіла сваіх сябровак, купіла добрай гарбаты, пірожных, мандарынаў... А паколькі памяць ужо не тая, у кухні шпаргалку пакінула, што і за чым падаваць: пункт першы — напаіць чаем, другі — пачаставаць пірожнымі, трэці — паставіць на стол мандарыны.

Тым часам госці на парог. Гаспадыня прывеціла іх, на кухні зірнула ў шпаргалку, прынесла гарбаты — усе выпілі. Яна зноў схадзіла ў кухню, яшчэ раз прачытала пункт... першы, яшчэ раз вярнулася з чайнікам... І вось так разоў шэсць ці сем.


Урэшце госці напіліся і развіталіся. «Наша Верачка зусім састарэла, — па дарозе дамоў пашкадавала адна з сябровак. — Мы ж гадзіны са дзве ў яе прабылі, а яна хоць бы чаю наліла». — «А мы хіба ў Веры былі?» — здзівілася другая. — «Вы пра каго там? — насцярожылася трэцяя. — Хто такая Вера?»

А яна, юбілярка, тым часам занесла ў кухню кубкі, адкрыла халадзільнік, убачыла там некранутыя пірожныя ды мандарыны і цяжанька ўздыхнула: «Усе на мяне забыліся. Ніхто не прыйшоў — нават сёння».

Людзі вось гэтак могуць, на жаль. Іх гадаванцы таксама на многае здатныя. Сведчаннем таму радкі, якія «падказаў» чытачам апошні конкурсны здымак: можна паглядзець на верхні яшчэ раз і прызнаць, што мае рацыю спадар Мікола Кісель з Мінска:

Бобік спрасонку

Глядзіць — не міргае.

Кот, як шалёны,

Ўкруг воза лятае:

Пакуль яны спалі

У шапку вось тут,

Злодзеі скралі

Каня і хамут!

Але ж гэта — палова бяды — можа, міліцыя знойдзе. «У нас з жонкай, — піша спадар Мікалай Касмачэўскі з Наваполацка, — ёсць домік у вёсцы, так што даводзіцца працаваць на зямлі, важдацца з рознай сялянскай жыўнасцю — катамі, сабакамі, авечкамі... А вось у нашага суседа —

Быў канёк, ды захварэў...

Апусцеў раптоўна хлеў!

Але ж хочацца — да слёз,

Хоць каго запрэгчы ў воз!

Гэта, як трэба разумець, і пра здымак, то-бок пра сабаку з катом, і ўвогуле...

Дарэчная заўвага ад спадара Хоміча з Гродна:

Шмат ахвотных пад'язджаць —

У вазок залегчы,

Шмат ахвочых паганяць!

Ды... каго б запрэгчы?

Часам і сапраўды — няма каго. Шчасце — што ёсць каму. Пакуль. Сярод найпершых ахвотных — спадар Іван Астроўскі з Мінска, які так і піша:

Я б канька ўміг запрог

І ля Шарыка прылёг...

Каб не проста пакатацца,

А паехаць з ім на працу!

І рабіць, рабіць да поту

Усю вясковую работу...

Вось ці верне толькі хтось

Маю вёску й маладосць?

Балючае пытанне. Канстатацыя «фактаў» — зноў жа да здымка і наогул — ад спадарыні Ніны Бурко з Бярэзіншчыны:

«Жулік спец!» ды «Жулік ас...»,

«Жулік выцягне калгас!»

Спадзяваліся дарма,

Бо й каня ўжо няма!..

Цюцька так бы не сказаў —

Не па ім маркоціцца:

Гаркне з воза сваё: «Гаў!»

І хай Мурка носіцца.

Вырашае, так бы мовіць, вытворчыя пытанні, ці (на думку спадара Віктара Сабалеўскага з Узды), кіпці рве з гэтага калгаса:

Раз брахнуў Жучок на Воўка

(Той у вёску заблукаў) —

Гаспадар яму «абноўку» —

На пярыну спаць паклаў...

Кот штодзень мышэй ганяе,

А яму увагі — нуль.

«Больш на мышак, — абяцае —

І галодны не зірну!»

Тут, магчыма, тост дарэчы — пра такога ж гаспадара. Ён вырашыў ката завесці. Прытуліў першага і нарадавацца не мог, бо вельмі ж удалы: за тыдзень-другі ўсіх мышэй на сялібе вынішчыў — заставалася толькі сачыць, каб новыя не з'явіліся... Што таксама работа! Ды гаспадар не зразумеў яе. «Гультая карміць? А за што?» — спытаў сам сябе і выгнаў таго рупліўца...

Другі яго кот хітраваць прыдумаў: мышку зловіць, трохі прыдушыць, «для справаздачы» гаспадару пакажа і выпусціць, каб потым зноў свой спрыт паказаць.

Ён, кажуць, і сёння на хутары жыве...

Дык вып'ем жа за знаходлівасць, бо куды без яе? Ну хоць бы і работнікам міліцыі, бо, паводле сужэнцаў Астроўскіх,

Рэкс трымае пад сакрэтам,

Што ляжыць у возе гэтым.

Можа, грошы, можа, дровы

Пад пасцілкай адмысловай...

Каб пажыць хоць трохі ў шчасці,

Шмат спрабуючых украсці.

А ўжо падмануць...

Пан Быкоўскі выхваляўся,

Што каня купіў — на пяць!

Не на тых аднак нарваўся,

Каб на веру гэта ўзяць:

— Вы, паночку, пакажыце,

Хоць здалёк таго каня.

— Каля воза там ляжыць ён...

Там ляжала... кацяня.

Убачыў яго спадар Віктар Сабалеўскі.

З тога ж канверта і яшчэ восем радкоў, навеяных класікай:

Кот, Сабака і Гусак

Спланавалі падарожжа.

Нібы Лебедзь, Рак, Шчупак —

Верхаводзіў кожны.

Потым першы паляцеў,

Не зірнуўшы на Ката.

Жук на воз паважна сеў...

А той воз — і сёння там.

Бо згоды не было ў дзеяннях.

Чаго яшчэ, ведае спадар Валерый Гаўрыш з Чавусаў:

Воз даўно стаіць вось так?

З месца не кранецца...

Усё таму, што гультаям

Ён не паддаецца.

З таго ж канверта і згадка пра нашага айчыннага класіка Кандрата Крапіву. Помніце: «Ехаў дзедка на кірмаш, / З ім на возе баба...»

Сяброўка расказвала, як яны, чацвёра зусім незнаёмых пацыентаў палаты рэанімацыі, ноччу, уголас, па чарзе, па радку чыталі гэтую байку і ніхто не збіўся — усе ўсміхаліся — вярталіся да жыцця, каб потым, як спадар Гаўрыш, працяг да байкі... прыдумаць:

З кірмашу

без бабы

дзед

Прыкаціў дадому.

(Дзе звяглівай гэтай след, —

Чорту невядома)...

Дзед жа —

зноўку халасцяк,

І не безгаловы,

Бо ў яго і кот — рысак

І вазочак новы!

А вось гэта —

Хоць і даўні інвентар,

Але ж бачна —

гаспадар!

Яшчэ коніка трымае

І, напэўна ж, сілу мае,

Да зямлі сваёй прырос —

Жыць не можа без калёс!

Пры такіх —

жывуць са смакам —

І не толькі кот з сабакам!

Ну чым не шлюбная абвестка — з падачы спадароў Гаўрыша і сужэнцаў Астроўскіх (адрас дзеда ў рэдакцыі)! Як і некалькі штрыхоў да яе — ад спадарыні Валянціны Гудачковай з Жыткавічаў:

Мода тая ўсім вядома:

«Спяць» калёсы каля дома,

А на іх красуюць кветкі...

Яська ўсё гэта прыбраў

І пайшоў араць палеткі:

Як не будзеш ты рабіць,

То й ката не пракарміць.

Што праўда, тое праўда: нехта — каб гэта зрабіць — ідзе працаваць, зарабляць, а нехта...

«Здараецца, на жаль,— піша спадар Мікалай Старых з Гомеля, — што дачнікі, а то і вяскоўцы, з'язджаючы на зіму ў гарады, кідаюць катоў ды сабак, кідаюць на выжыванне, а дакладней — на выміранне... Але ж, дзякаваць богу, не зніклі яшчэ і людзі добрыя:

Мурка з Жучкай свайму дзедку

Памагалі цягнуць рэпку,

Сцераглі усё, што сеяў,

Ад мышэй і ад зладзеяў.

Вось і дзед перад зімою

Забірае іх з сабою —

Не кідае ў чыстым полі

Зімаваць адных на волі.

Не будзем пісаць, што ён малайчына, бо тады прыйдзецца пахваліць і бабуль: яны цераз дарогу маладых цяпер пераводзяць, бо тыя на хаду, на айфонах эсэмэскі пішуць. А можа і... вершы на наш звяздоўскі конкурс, як сямікласніца СШ № 3 Карына Цануніна з Вілейкі:

Звініць наўкола цішыня,

І сярод поля, па дарозе,

Спрабуе кот

замест каня

Сабаку пракаціць

на возе.

Што цалкам зразумела, бо (гляньце яшчэ раз!) сімпатычны цюцька! Такога проста грэх не пагладзіць. І не пракаціць. Як, дарэчы, і іншых улюбёнцаў!

«Сабака з майго дзяцінства, — успамінае, напрыклад, спадар Іван Сіманёнак з Паставаў, — пражыў вельмі цікавае і доўгае жыццё. З прычыны сваёй бяскрыўднасці ён ні дня не прасядзеў на прывязі, найлепшым сябрам лічыў каня, а сваёй хатай — звычайны воз. Ён спаў там нават пад снегам... Амаль такі ж сабачка і на чарговым конкурсным здымку: набегаўся, бедны, прылёг адпачыць ды яшчэ і паганарыцца.

Чым? Слухайце:

Перад Муркаю-раднёй

Тузік выхваляўся:

«Эх, удалы быў дзянёк,

З воляй пабратаўся!

Поле, кусцік, сенажаць —

Я памеціў кожнае!

Дамаседкам не спазнаць

Шчасце падарожнае!»

Адкуль і лагічны заклік, дасланы спадарыняй Любоўю Чыгрынавай з Мінска:

Прыязджайце, ягамосці,

У сядзібу дзядзькі Косці!

Жыўнасць розная тут ёсць

Ды чысцюткае паветра.

І адна у горле «косць»:

А куды ж схадзіць да ветру?

Гэта — балючае пытанне, і не толькі для коткі. «Звязда» не раз да яго звярталася. Адзін дыялог не грэх і паўтарыць, бо ён, на жаль, не страціў сваёй актуальнасці. У госці-замежніцы, якая пабывала не толькі ў гарадах, але і ў вёсках Беларусі, на развітанне спыталі пра ўражанні. Адно з галоўных: «Вашы мужчыны не любяць вашых жанчын», — сказала кабета... І трэба было чуць, што тут пачалося?! З усіх бакоў панеслася: «Няпраўда! Хлусня! З чаго вы ўзялі?» Крычалі, вядома ж, мужчыны. Госця адказала ім — ціха, але досыць пераканаўча: «Калі б вы любілі сваіх жанчын, то ніколі б не дазволілі ім хадзіць па патрэбе туды, куды яны ходзяць»...

Зрэшты, гэта іншая тэма, іншая праблема, і ў вырашэнні яе, што варта прызнаць, зрухі ёсць — месцамі.

Хочацца верыць, што месцаў такіх будзе больш і больш, бо...

Фінальныя радкі ад спадара Мікалая Касмачэўскага:

Выглядае, што канёк

Прытаміўся і ўцёк.

А вазок жа трэба везці:

До хлебок халяўны есці

Ды лайдачыць на двары —

Будзем, як гаспадары!

Хто за?

Аднагалосна?!

Значыць, 2019-ы пачынаецца добра. Тады кароткая аўтарская заўвага:

Ціхай сапай, як той кот,

Ён прыходзіць — Новы год.

Белы? Ці рыжэйшы?

Хай... не карацейшы!

Вось на гэтым і завершым чарговы конкурсны агляд. Засталося назваць пераможцу, але найперш — нагадаць, што подпіс прыдумваўся да здымка, на якім «ці то Дуня, ці то Маня ногі мыла ў фантане» (гл. нумар «Звязды» за 21 лістапада). Дык вось. Паводле меркаванняў вялікага чытацкага журы, найлепшыя радкі пра яе даслалі спадары Віктар Сабалеўскі з Узды, Валерый Гаўрыш з Чавусаў, спадарыні Любоў Чыгрынава з Мінска, Іна Алісевіч з Уздзеншчыны, Соф'я Кусянкова з Рагачоўшчыны і Наталля Шкут з вёскі Прудок Светлагорскага раёна.

З гэтым вось апошнім меркаваннем пагадзілася і журы маленькае рэдакцыйнае. Такім чынам прыз у выглядзе падпіскі на дарагую сэрцам газету на другі квартал 2019 года накіроўваецца на Светлагоршчыну.

Вы хацелі, каб «Звязда» прыходзіла да вас? Тады, што называецца, наперад: здымак дадаецца, прапановы подпісаў — кароткіх (не больш за восем радкоў) і дасціпных — прымаюцца і разглядаюцца. Шанц на выйгрыш ёсць у кожнага!

Валянціна ДОЎНАР

Фота Анатоля КЛЕШЧУКА

Ад іх жа шчырыя прабачэнні ўсім, чые радкі не прайшлі строгага конкурснага адбору, і два пытанні на засыпку: вы ўжо адзначылі сваё 90-годдзе? І чытаеце газету? Тады вам — як кажа моладзь — нашы рэспект і ўважуха! Вам да гэтага юбілею яшчэ далёка, але вы хацелі б тады запрасіць гасцей, напаіць іх чаем з пірожнымі і мандарынамі? Тады — гэта вам любы доктар скажа — варушыцеся самі і варушыце мазгамі! Можна, у тым ліку, выбіраючы найлепшыя чужыя подпісы да здымкаў. Альбо — складаючы свае. Поспехаў!

Выбар рэдакцыі

Спорт

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Як жывуць спартсмены, якія выступяць на Еўрапейскіх гульнях?

Карэспандэнты «Звязды» пабывалі ў Вёсцы атлетаў.

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне.