Вы тут

Наколькі зараз актуальны погляды Махатмы Гандзі?


Аднойчы індыйскі лідар Махатма Гандзі садзіўся ў цягнік. Адна з яго сандаляў зляцела з нагі і ўпала на зямлю. Цягнік ужо пачынаў рух, і не было ніякай магчымасці падняць яе. Тады Гандзі, не раздумваючы, скінуў на зямлю і другую сандалю. На пытанне сябра пра свой учынак ён адказаў, што адна сандаля не прынясе яму ніякай карысці, а дзве сандалі абавязкова каму-небудзь спатрэбяцца. Гэту гісторыю прыводзіць на старонках сваёй кнігі «Мудрасць будучыні» гарвардскі прафесар Дэвід Перкінс. Часцей за ўсё яе ўспрымаюць як прыклад шчодрасці, але насамрэч яна пра іншае — пра разуменне таго, што трэба людзям, і пра ўменне хутка знаходзіць правільнае рашэнне...


Місія — злучаць пакаленні

Мінулай восенню ў Мінску на тэрыторыі Лошыцкага сядзібна-паркавага комплексу прайшла ўрачыстая цырымонія пасадкі дрэў, прымеркаваная да 150-годдзя з дня нараджэння выдатнага індыйскага палітычнага і грамадскага дзеяча, чалавека свету Махатмы Гандзі. Яго філасофія ненасілля аказала значны ўплыў на рух прыхільнікаў мірных перамен. Але Махатма Гандзі быў яшчэ і выдатным педагогам, які сцвярджаў, што ў адукацыі заключаецца адзіна магчымы шлях негвалтоўнага змянення свету. Яго педагагічная спадчына складае больш за 400 крыніц, сярод якіх восем кніг, буквар, сотні артыкулаў і публічных выступленняў.

«Адукацыя можа даць вынікі, якіх нельга дасягнуць прымяненнем любой сілы», — лічыў Гандзі. Сімвалічна, што помнік яму некалькі гадоў таму з'явіўся ва ўнутраным дворыку Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, дзе стаў першым манументам у галерэі вядомых дзеячаў сусветнай палітыкі і навукі.

Арыгінальная і самабытная педагогіка Гандзі з'яўляецца шмат у чым аўтарскай, яна арыентаваная на агульначалавечыя каштоўнасці, што прадвызначае іх вечную актуальнасць. Першая місія адукацыі — злучаць пакаленні, перадаваць назапашаны стагоддзямі вопыт, забяспечваць пераемнасць у развіцці культуры і цывілізацыі. Гандзі лічыў, што з гэтай функцыяй цалкам спраўлялася традыцыйная сістэма адукацыі Індыі. А вось парушэнне пераемнасці развіцця можа прывесці да «трансплантацыі» на нацыянальную глебу чужой сістэмы каштоўнасцяў і прынцыпаў.

На думку Гандзі, важную ролю адукацыя мае і для забеспячэння паступальнага і прагрэсіўнага развіцця краіны. Старанна ўлоўліваючы змены, прадыктаваныя жыццём, яна павінна рыхтаваць да перамен людзей і дапамагаць ім прымаць правільныя рашэнні.

У лютым 1926 года для педагагічнага дадатку газеты «Наваджыван» Гандзі напісаў артыкул «Што такое адукацыя?» Адказваючы на пастаўленае ў загалоўку пытанне, ён выказаў думку, што этымалагічна англійскае слова «еduсаtіоn» азначае «выцягванне вонкі», маючы на ўвазе спробу развіцця схаваных талентаў. Галоўная мэта ўсяго адукацыйнага працэсу — «прыкласці намаганні, каб дастаць усё самае лепшае, што ёсць у навучэнцаў, звяртаючыся да іх сэрцаў і розуму». Пры гэтым асноўная роля адводзілася фарміраванню маральнага стрыжня. «На вучнях ляжыць, мабыць, самая вялікая адказнасць. Будучыня залежыць ад іх жадання, сумленнасці, стараннасці і патрыятызму. Настаўнікі не могуць даць таго, чаго няма ў вучняў, а могуць толькі дапамагчы «выцягнуць вонкі» тое, што ў іх ёсць.

Якія веды найбольш каштоўныя?

Асаблівую ўвагу хочацца звярнуць на разуменне Гандзі вынікаў адукацыйнай дзейнасці — тое, што ў сучаснай педагогіцы называюць кампетэнт-
насным падыходам, калі на змену «ведам, уменням, навыкам» прыходзяць кампетэнцыі...

Махатма Гандзі пісаў: «Веды, атрыманыя праз вопыт, куды больш каштоўныя і нашмат больш карысныя, чым кніжныя. Наконт гэтага ў мяне няма сумненняў». Акрамя таго, да вынікаў адукацыйнай дзейнасці Гандзі адносіў дасягненне пэўнага (пажадана высокага) узроўню сфарміраванасці маральнага характару ў чалавека (сацыяльна-асобасныя кампетэнцыі), дастатковага ўзроўню авалодання мастацтвам карміць сябе (гэта значыць, самастойна зарабляць сабе на жыццё). А таксама «быць упэўненым у сабе» (што прадугледжвала ўменне самому забяспечваць задавальненне сваіх патрэб, каб ні ад каго не залежаць). Гандзі выказаўся і за неабходнасць пашырэння часавых рамак мэтанакіраванай адукацыі. Такім чынам, намнога апярэдзіўшы час, менавіта Гандзі першы сфармуляваў актуальную і агульнапрызнаную сёння канцэпцыю «адукацыі праз усё жыццё».

Ён неаднаразова падкрэсліваў, што галоўная праблема адукацыі не столькі ў тым, каб вырашыць, чаму і як вучыць, колькі ў тым, дзе ўзяць добрых настаўнікаў, каб ажыццявіць задуманае на практыцы. Такім чынам, у цэнтры педагагічнай сістэмы Гандзі стаіць педагог. У адным са сваіх артыкулаў ён пісаў: «Палітык можа дасягнуць сваёй мэты, нават калі ў яго і няма характару, але народны настаўнік не можа абысціся без характару. Настаўнік без характару, што соль без смаку». Цікава, што яшчэ ў старажытнай Індыі адрознівалі тры катэгорыі педагогаў: выкладчык, які транслюе веды, настаўнік, які навучае і выхоўвае, і гуру (педагог самага высокага рангу).

Каб свет не аслеп

Наведваючы мемарыял Махатмы Гандзі ў Нью-Дэлі, Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш назваў яго «найвялікшай» асобай. «Міжнародны дзень ненасілля (2 кастрычніка — Дзень нараджэння Махатмы Гандзі) — гэта даніна памяці найвялікшаму чалавеку з усіх, якія жылі на Зямлі, — падкрэсліў кіраўнік ААН. — На пасадзе Генеральнага сакратара я магу толькі спадзявацца, што ўсе, хто надзелены палітычнай уладай, змогуць падняцца да ўзроўню Махатмы Гандзі і зразумець, што дасягнуць мэты можна шляхам дыялогу, захоўваючы прыхільнасць праўдзе і дзейнічаючы ў інтарэсах іншых. Гандзі даказаў, што «ненасілле можа змяніць ход гісторыі».

Напрыканцы прапаную прыгадаць гісторыю аб цягніку і сандалі Mахатма Гандзі. Што пакінуць, а ад чаго адмовіцца? Вось галоўныя пытанні, на якія мы павінны знайсці адказ, калі выбіраем сённяшнім навучэнцам і студэнтам «сандалі», патрэбныя ім для падарожжа ў будучыню. Устаноўку індыйскага педагагічнага Гуру — «жыць правільна, думаць правільна, рабіць правільна» — складана пераацаніць, як і яго перасцярогу, што прынцып «вока за вока» можа зрабіць увесь свет сляпым.

Ігар ГАНЧАРОНАК, прафесар, старшыня праўлення Таварыства дружбы «Беларусь — Індыя»

Загаловак у газеце: «Настаўнік без характару, што соль без смаку»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

Асноўная задача — захаваць біялагічную сям'ю

«Звязда» звярнулася па каментарыі аб рэалізацыі Дэкрэта Прэзідэнта № 18 да старшынь профільных камісій абедзвюх палат Нацыянальнага сходу Беларусі.

Грамадства

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Аповед жанчыны, якая здолела вярнуць дачку з сацыяльнага прытулку

Жанчыну, якая здолела не толькі вярнуць дзіця з прытулку, але і далей выхоўвае яго, знайсці аказалася не проста. 

Грамадства

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Чаму зараз варта далей трымацца ад вадаёмаў?

Люты больш нагадвае пазачарговы вясновы месяц.

Грамадства

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Якую літаратуру здаюць у букіністычныя крамы?

Калі звычайныя кнігарні працуюць па формуле «кніга — чалавек», то букіністычныя трымаюцца на прынцыпе «людзі — кнігі — людзі».