Вы тут

Уладзімір Пернікаў. Жыццёвінкі


Сіла прывычкі

У пачатку васьмідзесятых гадоў давялося мне па турыстычнай пуцёўцы пабываць у Балгарыі. Група наша, як кажуць, была пярэстая: рознага ўзросту і рознага роду заняткаў людзі падабраліся ў ёй. Большасць аматараў адпачыць у братняй сацыялістычнай краіне, пазнаёміцца з ладам жыцця яе, славутымі мясцінамі і г. д. прыехалі за мяжу ўпершыню. Але не толькі яны, а і тыя, за плячыма якіх былі ўжо круізы па Еўропе, праяўлялі вялікую цікавасць да ўсяго, што яны бачылі на свае вочы, аб чым апавядалі экскурсаводы, бо не заставалася ніводнага пытання, на якое б яны не атрымлівалі грунтоўнага адказу.


Сапраўды, мы многа аб чым даведаліся (напрыклад, што вядомы ва ўсім свеце кіраўнік паўстанцаў рабоў Спартак нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Балгарыі), замацавалі ў сваёй памяці сумеснае змаганне Расіі і Балгарыі супраць турэцкага засілля апошняй, пабывалі ў Сафіі і Габраве, на славутай Шыпцы, ва ўрачыстай маўклівасці пастаялі каля помніка савецкаму салдату Алёшу, адпачывалі на марскім узбярэжжы, дзе на многія кіламетры цягнуцца выдатныя пясчаныя пляжы, якія амываюцца чысцюткай вадой.

А якія выдатныя віны вырабляліся і вырабляюцца зараз у Балгарыі, каньяк «Пліска» і брэндзі «Сонечны бераг». Грэх было не пакаштаваць іх, тым больш што па цане яны былі не такія ўжо недаступныя, нават у кавярні, куды большасць з нас не адмаўлялася заходзіць. Мне неяк кінулася ў вочы, што там я ніводнага разу не бачыў ні Міхаіла Антонавіча, ні Мікалая Сяргеевіча, з якімі ў час турыстычнай вандроўкі зблізіўся. Першы працаваў у Рэчыцы слесарам-рамонтнікам нейкай аўтабазы, а другі — будаўніком у Мазыры. Гадоў па пяцьдзясят кожнаму з іх на той час было. І яны, здавалася, адчувалі сябе крыху адасобленымі ад групы. У Варне, напрыклад, пазнаёміліся яны з мясцовым жыхаром, які выдатна ведаў рускую мову і ў якога былі родзічы ў Бранску, і некалькі дзён (але так, каб гэта не дайшло да кіраўніка групы) рэзаліся ў патаемным месцы ў карты. Забыўшыся, што побач мора, якога ў Беларусі няма.

Дык вось, аднойчы я прапанаваў ім схадзіць у кавярню, выпіць па чарцы водарнай «Пліскі». А яны ў адказ: пайшлі з намі, паважаны таварыш. Куды, пытаю. У нашу кавярню, адказваюць. А дзе яна? На будоўлі. Вядома ж, я адмовіўся. І пасля ўжо, калі рыхтаваліся вяртацца дадому, у Беларусь, пацікавіўся ў іх, чаму культурнаму адпачынку ў камфортным гандлёвым пункце яны аддалі перавагу нейкаму, прабачце, завуголлю, то пачуў наступнае: сіла прывычкі. Будаўнік Мікалай Сяргеевіч пасля работы чарэнцыю з такімі ж, як сам мужыкамі, куляў то ў бытоўцы, то ў нейкім яшчэ нетынкаваным пакоі, а слесар-рамонтнік Міхаіл Антонавіч — таксама ці ў майстэрні, ці ў гаражы.

Аднойчы, праўда, атрымаўся канфуз, аб якім яны расказалі з горкай усмешкай. Адкупорыўшы бутэльку не, не «Пліскі» і не «Сонечнага берага», а нашай савецкай «Сталічнай», якую не паспелі рэалізаваць балгарам, і, падрыхтаваўшы закусь, раптам пачулі нейкі свісток і ўбачылі, як па тэрыторыі будоўлі ў іх бок накіроўваюцца нейкія два чалавекі. У спецформе. Няйначай міліцыянты, мільганула ў галовах турыстаў. Застукаюць — бяды не абярэшся. Штраф упякуць, на прафсаюзным сходзе разборак не пазбегнуць, непрыемнасці будуць несусветныя. Мужыкі паціху задам-задам — ды ходу адтуль праз тую дзірку ў агароджы, у якую раней пралазілі. Калі ж хвілін праз сорак-пяцьдзясят, азіраючыся вакол, вярнуліся, каб пачаць трапезу, то ўбачылі: ні пляшкі, ні закусі...


Шнапс ад палоннага

Летась пазнаёміўся я з былым франтавіком Алегам Назаравічам Пліндовым і неаднаразова меў з ім гутаркі. Так тады і даведаўся, што пасля заканчэння першага курса Магілёўскага педінстытута ў 1941 годзе ён вымушаны быў пачаць свой баявы шлях, закончыўшы яго 7 ліпеня 1944 года, калі пасля цяжкага ранення пад Віцебскам і лячэння яго камісавалі з Чырвонай Арміі. Ветэран Вялікай Айчыннай прайшоў з баямі крывава-вогненнымі дарогамі Заходняга, Калінінскага і 3-га Беларускага франтоў. Яго заслугі перад Радзімай адзначаны двума медалямі «За адвагу», двума ордэнамі Айчыннай вайны, медалём за перамогу над Германіяй і медалём Жукава.

— Як я выжыў у тым пекле, — гаворыць Алег Назаравіч, — не ведаю. Напэўна, шанцавала. Бо тройчы смерць, як кажуць, прамой наводкай замахвалася на мяне. Першы раз, калі я, старшы сяржант, памочнік камандзіра ўзвода разведкі 195-га гвардзейскага артылерыйскага палка 91-й гвардзейскай Духаўшчынскай стралковай дывізіі дастаўляў важнае данясенне ў штаб палка. Пераходзячы на Валдаі шумлівую рачулку, пасярэдзіне яе адчуў, што нібы спатыкнуўся. Калі ж паблізу распалажэння штаба стаў прыводзіць сябе ў парадак, з жахам убачыў, што на прыкладзе аўтамата расколіна, а на ствале яго адмеціна ад разрыўной кулі нямецкага снайпера.

У адным з баёў за горад Вялікія Лукі Алег з групай разведчыкаў дапамагаў артылерыстам перамяшчаць гармату то ў адно месца на вуліцы, то ў другое, каб тыя білі па ворагу прамой наводкай. У час кароткага адпачынку ў нейкім паўразбураным будынку туды з рэзкім свістам заляцеў, як выявілася пасля, вялікага калібру снарад, які дзеўбануўся ў замерзлую зямлю за некалькі крокаў ад разведчыкаў. Усе ўжо ў думках развіталіся з жыццём. Але снарад, на шчасце, не выбухнуў.

А трэці выпадак адбыўся недалёка ад беларускага гарадка Лёзна. Алегу як старшаму групы было загадана абсталяваць назіральны пункт і сачыць за перамяшчэннем ваеннай тэхнікі ворага па мясцовых дарогах і дакладваць аб гэтым каму трэба. Заняўшы пазіцыю на гарышчы адной з вясковых хат і аддаўшы адпаведныя распараджэнні назіральніку — разведчыку Карпаву (Пліндоў імя яго не памятае) і тэлефаністцы Ліне Альшэўскай, — Алег накіраваўся да крынічкі па ваду. І раптам — гарматны залп. Хата разляцелася ў шчэпкі. Старшага сяржанта моцна кантузіла, і яго на насілках даставілі ў санбат, а Карпаў і Альшэўская загінулі.

— Алег Назаравіч, — кажу яму. — На вайне чаго толькі не адбывалася. А ці даводзілася вам, напрыклад, сустрэцца з ворагам непасрэдна, з вока на вока, ці, скажам, уступіць з ім урукапашную?

— Паўтараю, я быў артылерыйскім разведчыкам і ў рукапашных паядынках не прыйшлося ўдзельнічаць. А калі б здарылася такое, то не спасаваў бы. А вось з адным немцам, як кажуць, па-чалавечы пагутарыў і, што цалкам верагодна, выратаваў яго ад смерці.

— Цікава...

— А было гэта ў Вялікіх Луках. Перад самым Новым, 1943 годам, калі нам давялося выбіваць фрыцаў з кожнага дома, мне на вочы трапіў адзін хударлявы немец, які быў без зброі і нікуды, як астатнія, не збег. Ён стаяў з паднятымі ўгору рукамі. Выгляд у яго быў такі разгублены, і ён так жаласна глядзеў вакол сябе, што я даў рэзкую адмашку нашаму салдату, які ўжо быў гатовы націснуць на курок. Немец, жэстыкулюючы рукамі і тыцкаючы сябе ў грудзі, раз-пораз лапатаў: іх пук-пук ніхт, іх пук-пук ніхт, Гітлер капут, Гітлер капут...

— Я табе, немчура, зараз як пукну, дык у расход пойдзеш, пайшоў на яго ў атаку той самы салдат, але я даў каманду: адставіць! Немец тым часам выняў з кішэні некалькі фотакартак: ён, жонка, двое дзяцей з імі ў зялёным садку, што, напэўна, азначала: ён, мірны чалавек, вайны не хацеў, яго прымусілі, ён не страляў.

— Ва ўсякім разе, — працягвае далей Алег Назаравіч, — мы так яго зразумелі. Немец ведаў некалькі рускіх слоў, я — штосьці разумеў па-нямецку, бо ў школе і інстытуце вывучаў іхнюю мову, і ў час кароткай гутаркі стала вядома, што ён аптэкар, што ваяваць не хацеў, што нікога не забіў. Інтуітыўна я адчуў: чалавек гаворыць праўду. Але цалкам яшчэ не давяраючы яму (а раптам — пераапрануты эсэсавец і некуды выкінуў свой аўтамат), мы прымусілі паказаць тую аптэку. Паказаў. І па дарозе тыцнуў пальцам у бок будынка, што знаходзіўся каля аптэкі, прамовіўшы толькі адно слова: «шнапс». Тлумачыць, што яно азначае, нам не трэба было.

Мы зайшлі на нямецкі харчовы склад. А там — шампанскае, бургундскае, чорт ведае, якія яшчэ алкагольныя напоі і розныя закусі. Ну, думаем, як па заказе: да Новага года! Адзначым як след яго! Напоўнілі свае ранцы спіртным і ў штаб палка нямала бутэлек адправілі. Пасля ад камісара, праўда, атрымалі прачухенцыю, ды нічога, пранесла. Дарэчы, у штабе размяркоўвалі палонных — каго куды. Дык я каго-нікаго з афіцэраў папрасіў, каб да «майго немца» аднесліся з увагай.

— Прабачце, Алег Назаравіч, за правакацыйнае пытанне: няўжо там, на складзе, ваша група не кульнула чарку? Толькі шчыра...

Былы старшы сяржант, а зараз капітан у адстаўцы ўсміхнуўся:

— Як заўсёды, маніць не буду: «раздавілі» адну пляшку.

— Усяго адну? — засумняваўся я.

— Байцы падбівалі мяне на большае, але я рашуча сказаў: не! Абстаноўка не дазваляе. Прызнаюся, што расчуліў нас немец сваім аповедам і фоткамі так, што кожны салдат абвострана ўспомніў аб сваіх родных, прыгадаў аб тым, што не ўсе ў Германіі фашыстамі з'яўляюцца, і мы гэтаму палоннаму таксама налілі. Не ўяўляю, чым бы ўсё закончылася, калі б аб усім гэтым стала вядома камісару...


Нерат

Гэты мужчына трапіў пад маю ўвагу гады два таму. І не толькі з той прычыны, што вызначаўся ён прыгажосцю, рэдкім высокім ростам і моцным целаскладам, а сваімі незвычайнымі паводзінамі. Прагульваючыся па алеях гомельскага парку, ён, здаецца, не прапускаў ніводнага трох-чатырохгадовага хлапчаняці, якое крочыла ці гуляла побач з мамай. Завядзёнка ў яго была такая. Вітаючыся з імі (з мамай кіўком галавы, а з хлапчуком абавязкова за руку), ён частаваў дзяцей цукеркай, шакаладкай ці абаранкам, гладзіў па галоўцы і, паднімаючы ўгору вялікі палец, узнёсла прамаўляў:

— Мужычок — што трэба! Хай расце здаровенькі і прыгожы! А маме — цэлы воз шчасця!

Пасля такіх дыфірамбаў жанчына як бы разнявольвалася ад будзёных клопатаў, згодна ківала галавой (маўляў, дай божа, каб так і было), а малы (гэта залежала ад яго характару) або насцярожваўся, або чапляўся за руку добрага дзядзькі.

Потым, як правіла, адбываўся шпацыр па сцежках-дарожках з рознага кшталту размовамі. Іншым разам яны насілі жартоўны характар. Напрыклад, Міраслаў Алегавіч (так звалі мужчыну) пытаў:

— А можна, Ігарок (Саша, Сярожка, Арцёмчык), я цябе трошкі... укушу?

— Нельга, — заўсёды адказвалі малыя.

— А маму — можна?

— Таксама нельга, — натапырваліся яны.

У такіх выпадках у мяне ў галаве ўзнікала думка, што дурнейшага жарту і не прыдумаеш. І што мужчына праяўляе асаблівую цікавасць зусім не да хлопчыка, а да яго маладой сімпатычнай мамы, да якой ён «клеіцца», падбірае ключык вось такім макарам. У гэтым, паўтаруся, сумненняў ніякіх у мяне не ўзнікала. Дарэчы, як і ў адной з такіх мам. Забягаючы наперад, скажу, што тут мы абодва памыляліся. Але аб усім па парадку.

Здарылася гэта ў леташнім маі. Да мяне на лаўку прысуседзіўся Міраслаў Алегавіч, з якім раней пры апісаных вышэй выпадковых сустрэчах мы не абмовіліся ніводным словам. Я маўчу. А ён чаўпець пачаў.

— Дурань я дурань! Даўбешка! І яна, Святлана, дурніца. Бяры мяне, кажа...

Грамаў, відаць, чатырыста хлабыснуў, калі сам з сабой размаўляць пачаў, думаю. Ці не лепш мне рэціравацца? Толькі падняўся, як той, напэўна, угадаўшы мой намер, сказаў:

— Пачакайце, бацька. Не п'яны я... На душы моташна... Параіцца хачу...

Так вось нечакана для сябе я стаў слухачом споведзі Міраслава Алегавіча.

Ён вучыўся з Інесай у адным і тым жа ўніверсітэце, і іх двухгадовае сяброўства закончылася вяселлем ужо пасля таго, як жыццё раскінула маладых спецыялістаў па розных гарадах і ён пераехаў да яе ў Гомель. Інеса (і ён цалкам пагадзіўся з ёй) адразу заявіла: дзяцей заводзіць не будзем пяць-шэсць гадоў. У час водпускаў павандруем па розных краінах. Пабачым свет.

Міраслаў (разумна гэта было ці не, ён сам зараз не ведае) заявіў тады так: калі не падорыш мне сына, то... Дагаворваць, што азначае гэтае «то», ён не стаў, а Інеса ўголас разважыла: каго дасць бог, той і будзе. Калі прыйшоў час Інесе «выконваць заказ» мужа, аказалася, што будзе дачушка.

— Колькі ні ўгаворвала мяне жонка, — з сумам апавядаў Міраслаў Алегавіч, — згадзіцца з лёсам, я ўпёрся, як бык, і прымусіў яе пайсці на аборт. Усе далейшыя спробы займець дзіця цягам сямі гадоў заканчваюцца няўдачай. Надзей на пазітыўныя змены — нуль. Інеса страшэнна нервуецца, я — таксама і па-ранейшаму мару пра сынка, адсутнасць якога, калі можна так сказаць, употай ад жонкі кампенсую пяшчотай да чужых хлапчукоў.

— А мне падалося, што да іхніх мам... — не ўстрымаўся я.

— Во, і Святлана так думае. Убіла сабе ў галаву, што я закахаўся ў яе і ніяк не асмелюся прызнацца ў гэтым. Дык сама сёння пайшла на такі крок. Сэрца па мне, кажа, у яе разрываецца. Дык не валяй ваньку, кажа, бяры мяне з Віцьком, якога, прызнаюся, я вельмі палюбіў. Яна ж не ведае, што я жанаты, што вельмі кахаю Інесу, перад якой вінаваты і якую ні на кога іншага мяняць не збіраюся. Нават на яе, Святлану, якая мне падабаецца. Дурань я дурань. Да чаго жанчыну давёў. Дык што мне рабіць, бацька?

Параіць нешта Міраславу Алегавічу тады, у маі, я не змог. Бо лічыў і лічу зараз так: калі чалавек сам загнаў сябе ў нерат, дык сам адтуль і вылезе. Пасля дэталёвых аналізаў абстаноўкі і разваг. Так, думаю, было і гэтым разам. Зусім нядаўна, у верасні, калі Гомель святкаваў дзень горада і праводзіў харэаграфічны фестываль «Сожскі карагод», я ў тым жа парку ўбачыў Міраслава Алегавіча. Абшчапіўшы шыю, у яго на плячах сядзеў гарэза-хлапчук, а ў руку ўплялася такога ж узросту дзяўчынка. Побач была не знаёмая мне прывабная жанчына. Хто яна, заставалася загадкай нядоўга. Бо нейкі мужчына, праходзячы з напарніцай міма, прамовіў:

— Бачыш, Люба, у Сідаравых «вайна» закончылася. Двайнятак з дзіцячага дома ўзялі... Шчасця ім.

Уладзімір ПЕРНІКАЎ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.