Вы тут

Аляксандр Канюк: Культура для кожнага з нас — гэта надзённая неабходнасць


Што ёсць у жыцці Генеральнага пракурора Беларусі, акрамя асноўнай працы? І ў якія моманты ён аддалены ад вырашэння праблем, звязаных з высокай дзяржаўнай пасадай? Пра гэта і многае іншае Аляксандр Уладзіміравіч распавядае ў эксклюзіўным інтэрв’ю часопісу.


Салдатамі не нараджаюцца — салдатамі становяцца. Гэтая прымаўка, што ўвайшла нават у прыпеў адной з папулярных савецкіх песень, справядлівая і ў дачыненні да людзей, якія займаюць адказныя дзяржаўныя пасады. Вось і наш суразмоўца зусім і не марыў пра вайсковую службу, але жыццё склалася так, што мае цяпер званне генерал-палкоўніка: яму адпавядае яго цяперашні чын дзяржаўнага саветніка юстыцыі 1 класа.

Зрэшты, у вялікай і шчырай гутарцы з Аляксандрам Канюком тэмы, што тычацца працы Генеральнага пракурора, асноўнымі не былі. Бо нашы калегі, а таксама сацыяльныя сеткі (ёсць і старонка Генпракуратуры Беларусі ў Instagram) дастакова інфармуюць пра тое грамадскасць. Таму, скарыстаўшыся выпадкам, распытвалі мы суразмоўцу і пра такія дэталі, якія ў падзейнай, аператыўнай журналістыцы лічацца лішнімі, недарэчнымі. Тым не менш, мы ўпэўненыя: менавіта ў размове такога фармату лепш за ўсё можна разгледзець асобу неардынарнага чалавека, з дзейнасцю якога ў Беларусі атаясамліваюць дзяржаўныя прыярытэты законнасці ды правапарадку. Бо, як вядома, «задачамі пракуратуры з’яўляюцца забеспячэнне вяршэнства права, законнасці і правапарадку, абарона правоў і законных інтарэсаў грамадзян і арганізацый, а таксама грамадскіх і дзяржаўных інтарэсаў». Больш падрабязна пра тыя задачы можна пачытаць тут: http://www.prokuratura.gov.by/by/.

Раскрыем невялікі сакрэт, каб было зразумела, чаму з Генпракурорам гаворым пра пытанні культуры і ўскосна з імі звязаныя. Аляксандра Канюка з жонкай час ад часу можна ўбачыць на прэм’ерах Вялікага тэатра Беларусі, на месцах, дзе звычайна сядзяць ганаровыя госці. Пра сустрэчу, інтэрв’ю мы таксама там дамовіліся: у антракце аднаго са спектакляў нядаўняга IX Міжнароднага Каляднага опернага форуму. Дарэчы, Аляксандр Уладзіміравіч зрэагаваў на прапанову імгненна: «Ды хоць зараз!». Але час у яго рабочым графіку знайшоўся пасля Каляд.

Папярэдне і звышзадачу размовы мы сфармулявалі так: пра культуру нашага жыцця, у прыватнасці, культуру маральную і прававую — як складнікі духоўнай культуры. І, вядома ж, нам хацелася больш даведацца пра асобу Генпракурора краіны: яго жыццёвы шлях, прынцыпы жыцця, прыярытэты, захапленні, музычныя і тэатральныя прыхільнасці. А сама размова, хоць і былі пытанні падрыхтаваныя загадзя, склалася, як кажуць, у фармаце сяброўскай гутаркі.

— Мы з вамі, Аляксандр Уладзіміравіч, сустракаемся як са старым знаёмым: часта бачымся на прэм’ерах у Вялікім тэатры…

— Так, і мне вашы твары крыху знаёмыя. Да таго ж я чытаў раней часопіс «Беларусь» — гэта знакавае выданне для нашай краіны.

— …І ўнікальнае! Часопіс, па сутнасці, адлюстроўвае жыццё Беларусі, яе сувязі з светам амаль 90 гадоў: бо выдаецца з 1930 года. Некаторы час ён уваходзіў у склад медыяхолдынга «Советская Белоруссия», сёння гэта ўжо Выдавецкі дом «Беларусь сегодня». А часопіс «Bеларусь. Belarus», як і газету «Голас Радзімы», перавялі паўгода таму ў Выдавецкі дом «Звязда». Гэтыя выданні працуюць цяпер у тандэме.

— Мы з вамі, Іван Іванавіч, неяк сустракаліся і ў рэдакцыі газеты «Савецкая Беларусь»…

Іван:

— Тады я быў супрацоўнікам «СБ», і вялікая размова ў фармаце круглага стала праходзіла ў рэдакцыі па тэме «судовая абарона», мы з калегам рыхтавалі матэрыялы да друку. Вы тады Ваенны суд яшчэ ўзначальвалі. А пазней мы сталі бачыцца ў Вялікім тэатры. Добра ведаем Генеральнага дырэктара тэатра Уладзіміра Грыдзюшку. Я і па ранейшай сумеснай працы яго ведаю. Рабілі таксама вялікае інтэрв’ю з ім, пішам і пра Вялікі тэатр.

— Мы з Уладзімірам Паўлавічам таксама даўно пазнаёміліся: яго сын абараняў кандыдацкую, а я, працуючы ў Вайсковым судзе, даваў заключэнне на дысертацыю. Да таго ж, мы — абодва «афганцы», у савецкі час у Афганістане былі, у Мінску перасякаліся на нашых мерапрыемствах, пазнаёміліся бліжэй.

— Свайго роду баявое братэрства. Ён, помніцца, па камсамольскай, моладзевай частцы ў Афганістане працаваў…

— Тое для многіх мужчын была добрая школа жыцця. Мы, дарэчы, рыхтуем з Віктарам Уладзіміравічам Шэйманам на 15 лютага мерапрыемства: да 30‑годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана. (Віктар Шэйман — кіраўнік спраў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.Аўт.). Гэта вялікае свята: 30 гадоў таму нашы хлопцы перасталі гінуць удалечыні ад Радзімы, і гэта вельмі важна.

— Мерапрыемствы пройдуць па ўсёй Беларусі?

— Так, таму што праз Афганістан прайшлі тысячы беларускіх вайскоўцаў. Нас запрашаюць і ў Маскву, у Крамлёўскі палац, але тут будзе і свая праграма. Нам важна з нашымі хлопцамі пабыць.

— Вы ў якіх войсках там служылі?

— У ваенным трыбунале 40‑й Арміі. Па адукацыі я — юрыст, па той жа юрыдычнай сцежцы быў і ў абмежаваным кантынгенце савецкіх войскаў у Афганістане. (Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане — групоўка Узброеных Сіл СССР на тэрыторыі Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан у перыяд афганскага канфлікту 1979–1989 гадоў.Аўт.)

— Аляксандр Уладзіміравіч, як вам зручней будзе далей весці размову: па пытаннях, якія перад вамі, альбо ў вольным стылі?

— Буду прытрымлівацца прыкладнага сцэнарыю, але дамашніх нарыхтовак, як кажуць, у мяне няма (усміхаецца). Шчыра кажучы, нават калі выступаю перад людзьмі, то стараюся рабіць гэта без паперак. Я выкладаю ў некаторых вну, і мне падабаюцца такія зносіны з людзьмі. А пачынаеш з паперкі чытаць — яны не ўспрымаюць. Можна тут жа адчуць: няма зваротнай сувязі, а яна — самае галоўнае.

Цяпер — па пытаннях пра дзяцінства, бацькоў… Я з простай рабочай сям’і. Мама рабочай была, на заводзе, бацька, Уладзімір Аляксандравіч,— кіроўца-дальнабойнік. Ён рана памёр: мне было тады 14, сястры 12, а яму толькі 42 гады. Мама, Надзея Канстанцінаўна, пайшла з жыцця ў 2011‑м. Яна дваіх нас паставіла на ногі. Дарэчы, самыя лепшыя ўспаміны дзяцінства ў мяне засталіся і ад летніх вакацый, якія праводзіў на малой радзіме — у роднай цёткі, Соф’і Аляксандраўны ў вёсцы Ханявічы. Гэта Свіслацкі раён Гродзеншчыны. Там я ў поўнай меры прылучыўся да нялёгкай сялянскай працы: навучыўся касіць звычайнай касой, дровы калоць — і цяпер умею і люблю гэта рабіць. Там я пасвіў і кароў, і авечак, нават бульбу сошкай — конь у запрэжцы, абганяў. У нас казалі — абыходзіў.

— Такія летнія канікулы ў вёсцы, напэўна, былі важныя, каб адчуць глыбінную сувязь з роднай зямлёй, са сваёй крэўнай раднёй… А мама ваша, мабыць, паспела яшчэ адчуць задавальненне ад таго, што вы, як у народзе кажуць, выйшлі ў вялікія людзі?

— Так, я стаў Генеральным пракурорам 20 верасня ў тым жа годзе, калі яна 28 снежня памерла. Яшчэ пыталася: Саша, а хто ты па званні? Ты ж быў генерал Узброеных сіл. Мама, суцяшаў яе, гэта нармальна, гэта павышэнне. Пазней я званне генерал-палкоўніка атрымаў. Ёй гэта было важна, як, напэўна, і любой маці. Яны ж заўсёды за нас перажываюць…

— Адкуль яе родавыя карані былі?

— З Днепрапятроўска, з Украіны (з 2016 года — горад Дніпро.Аўт.). Але яшчэ мая бабуля, яе мама, пераехала жыць у Беларусь. А бацька родам са Свіслацкага раёна, з вёскі Ханявічы: ён — чысты беларус. Таму ў мяне беларуска-ўкраінскія карані. А жонкі маёй — з Кубані, з Расіі. Мы там бываем перыядычна.

— Тры славянскіх народа ў вашым родзе, клане перапляліся…

— Ну, як звычайна: гэта, можна сказаць, класіка ў беларусаў… Калі я скончыў школу ў Гродне, то паступіў на юрыдычны факультэт у Беларускі дзяржуніверсітэт. Гэта было складана тады зрабіць — але я ж добра вучыўся. Здаў экзамены на ўсе пяцёркі, але не быў медалістам. Затое ў школе займаўся шахматамі і боксам — адначасова.

— Гэта значыць, і розум, і цела трэніравалі…

— Нічога дзіўнага ў тым няма. Дарэчы, у Маскве ўжо ёсць федэрацыя шахбокса (chessboxing). Такі від спорту развіваецца: тры раўнды на баксёрскім рынгу і тры раўнды за шахматнай дошкай. Не чулі пра такое?..

— Ну проста біятлон для сапраўдных мужчын!..

— Я бачыў гэтыя матчы, хоць яны не вельмі пашыраныя пакуль. Але спорт развіваецца, і гэта нармальна. Хоць на першы погляд ёсць супярэчнасць, эклектыка… Я займаўся сур’ёзна шахматамі: выканаў другі дарослы разрад. І гэта дапамагло мне паступіць ва ўніверсітэт — я таго не хаваю. На сумоўі ў мяне спыталі: а што ты ўмееш? Пяцёрачнікаў, так бы мовіць, у нас шмат… І потым я ўсе пяць гадоў іграў за факультэт.

— У Беларусі ёсць моцныя шахматныя традыцыі — успомніць хоць бы такіх гросмайстараў, як Барыс Гельфанд, Віктар Купрэйчык… Па-ранейшаму ёсць масавая цікавасць да шахмат. І, мабыць, не выпадкова ў Мінску ў 2022‑м упершыню пройдзе Сусветная шахматная алімпіяда…

— Мы чакаем гэтую алімпіяду: яна будзе ўнікальная… Шахматамі ў школе я займаўся сур’ёзна, нават думаў прысвяціць сябе ім. Але разумеў: калі б бацька, як цяпер кажуць, быў алігарх, ці маці, то я, можа, так і зрабіў бы. Мне вельмі падабаецца гэтая гульня!

— Калі б тыл…

— Так, а мне ж трэба было самому ў жыцці абараняцца. Ну і сястра яшчэ ёсць — Ала Уладзіміраўна, маладзейшая за мяне на два гады, скончыла гістарычны факультэт БДУ, яна ў Віцебску жыве. Калі ў 82‑м я завяршыў вучобу ва ўніверсітэце, была такая сістэма: адслужыць трэба было два гады ў арміі. Я й служыў камандзірам узвода. Але паколькі юрыст па адукацыі, то паўтара года выконваў абавязкі следчага Ваеннай пракуратуры — гэта ў так званай Барысаўскай арміі. (У войсках, дыслакаваных пад беларускім горадам Барысавам.Аўт.). Гэта і абумовіла далейшы жыццёвы шлях. Пасля ўніверсітэта я планаваў заняцца навукай, працаваць у Акадэміі навук Беларусі — мне гэта вельмі падабалася. Але быццё вызначае свядомасць: стары Маркс меў рацыю… Калі б у мяне быў матэрыяльны «тыл» — я б так і зрабіў. Аднак, заканчваючы службу ў войску, я ўжо ажаніўся, таму застаўся ў войску, у ваеннай юстыцыі. Па-першае, афіцэры разы ў два больш атрымлівалі, чым маладыя спецыялісты «на гражданке». Скажам, малады пракурор ці суддзя — 130–140 рублёў, а камандзір узвода, гэта значыць я, — 260. Ёсць розніца. Па-другое, на мне — жонка, і мы планавалі павелічэнне сям’і на той час. Перайшоўшы ў сістэму ваеннай юстыцыі, стаў я служыць у Ваенным трыбунале — мяне прыцягвала судзейская работа. І гэта быў яшчэ Савецкі Саюз, упраўленне Ваенных трыбуналаў Міністэрства юстыцыі СССР. Ваенныя суды былі — саюзнага падпарадкавання. І мне, старшаму лейтэнанту ў 84‑м, пасля майго дакладу было загадана ехаць на службу ў Казахстан. Гэта быў Байканур, касмічныя войскі — тады яны называліся ракетнымі. Я служыў у трыбунале Ракетных войскаў. А ў 85‑м, 19 жніўня, мне загадалі ехаць служыць у Афганістан. І быў я там роўна два гады: па 19 жніўня 87‑га. Шчасна для мяне ўсё завяршылася, хоць прыйшлося паездзіць па краіне: зона абслугоўвання вялікая была. Па гэты час добра памятаю афганскія гарады. Выразна ў памяці ўсё засталося. Назвы афганскія. Нядаўна ў Таджыкістане сустракаўся з Генпракурорам Афганістана. Яны цяпер уваходзяць у ШАС (Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва.Аўт.). А Беларусь там са стасусам назіральніка. І я ўспомніў, як мы на БТРы — (бронетранспарцёр — Аўт.) ездзілі ў Баграм, лёталі на верталёце ў Кандагар ды іншыя гарады.

— Ніяк не фіксавалі на паперы свае ўспаміны?

— Не, і неяк не задумваўся пра гэта. Цікавая думка, вядома, на будучыню. Дарэчы, хачу заўважыць: некаторыя падзеі сучаснай штодзённасці ў памяці не так ярка адкладваюцца — а тое, што было 32 гады таму, выразна помніцца, да элементаў. У нас у пракуратуры служаць і іншыя афганцы — тыя, хто прайшоў праз Афганістан. Плануем 15‑га лютага сабраць афіцэраў, генералаў, радавых, сяржантаў — з імі пагутарыць. Тыя два гады былі вельмі важнымі ў маім жыцці. Мне пашанцавала, я вярнуўся ў Мінск. Пасля Афганістана прапаноўвалі ехаць служыць на Далёкі Усход, і мяне гэта прыцягвала. Але думаў: потым. А ў студзені 85‑га сын нарадзіўся, таму вырашыў спачатку ў Мінск вярнуцца. У нас было так: афіцэр не мог доўга служыць на адным месцы. 5 гадоў — і ратацыя. Цяпер, дарэчы, у Беларусі рыхтуецца закон па дзяржслужбе. І гэта нармальная з’ява: ратацыя, адзін з асноўных прынцыпаў ваеннай і дзяржаўнай службы.

— Калі вобразна казаць: гэта як пастаянны прыток свежай крыві. У дзяржорганы ў дадзеным выпадку…

— Вось гэта праўда. Для мяне ж не праблема было — паехаць на Байканур альбо ў Афганістан, і гэтак жа служылі ўсе афіцэры ў велізарнай краіне. А Беларусь — невялікая, таму нам лягчэй будзе праводзіць ратацыю, у тым ліку і пракурораў. Бо ў раённага пракурора, вядома, могуць быць і асабістыя абставіны, але мы ж — афіцэры, у нас на плячах пагоны. Нас Прэзідэнт называе ваеннымі людзьмі. Гэта так. Што тычыцца мяне, то я паэтапна быў суддзёй Мінскага гарнізоннага суда, потым перайшоў у другую інстанцыю — Беларускі ваенны суд. Вярнуўся ў Мінскі гарнізон старшынёй. Праз некаторы час стаў старшынёй Беларускага ваеннага суда, потым намеснікам Старшыні Вярхоўнага Суда, у Валянціна Алегавіча Сукалы — і ўжо сем гадоў на цяперашняй пасадзе. Да мяне быў Міклашэвіч Пётр Пятровіч, такі ж прайшоў шлях: быў намеснікам у Сукалы, пайшоў потым Генпракурорам, цяпер ён кіруе Канстытуцыйным судом.

— Таксама ваенны?

— Не, ён былы грамадзянскі суддзя. І калі мне прапанавалі стаць Генеральным пракурорам, то гэта было нечакана. У той жа час я разумеў: шлях пракладзены. У іншых краінах ёсць падобная практыка: суддзі ідуць у пракуроры, і наадварот. Гэта нармальны працэс асіміляцыі. Я па спецыяльнасці — грамадзянскі чалавек, але атрымаў на службе ва Узброеных сілах званне генерал-маёра, потым ужо званне генерал-палкоўніка — на гэтай пасадзе.

— Мы бачым ёсць таксама іншы працэс, калі былыя вайскоўцы займаюць адказныя пасады ў нашай дзяржаве…

— Так, вось Міністр спорту і турызму Сяргей Кавальчук — ваенны чалавек…

— Міністр інфармацыі Аляксандр Карлюкевіч — ваенны журналіст у мінулым…

— І новы віцэ-Прэм’ер Ігар Петрышэнка — у былым ваенны юрыст. Скончыў ваенны інстытут у Маскве. Прэм’ер-Міністр Сяргей Румас — старшы лейтэнант у мінулым. Такіх прыкладаў шмат.

— У Расійскай імперыі раней, як мы ведаем, быў Інстытут генерал-губернатараў: тыя людзі сумяшчалі, мабыць, кіраванне губернямі з ваеннай службай.

— І ў гэтым была і ёсць свая жалезная логіка. Цяпер наш Прэзідэнт прысвоіў кіраўнікам абласцей — іх часам называюць губернатарамі — воінскае званне. Гэта нармальна: па законе аб тэрытарыяльнай абароне на самы дрэнны выпадак, як вы разумееце, яны ўзначальваюць мясцовую абарону вобласці — значыць, ім трэба генеральскае званне. Нічога ў тым дзіўнага і алагічнага няма.

— Як і ў тым, заўважым, што людзі ваенныя, афіцэры ва ўсе часы праяўляюць цікавасць да музыкі, тэатру, літаратуры…

— Вядома, гэта — важная частка фарміравання асобы, духоўнага жыцця афіцэраў. Што тычыцца нашых з вамі сустрэч у Вялікім тэатры, то, па-першае, жонка там працуе, у адным з аддзелаў. У мінулым Святлана Дзмітрыеўна мая — піяністка, скрыпачка, і хоць па гэтай сцежцы не пайшла, але любіць вельмі музыку, опернае, балетнае мастацтва. Яна, дарэчы, паўплывала і на мой густ. Я спачатку не быў вялікім аматарам оперы і балета. Жывучы ў дзяцінстве, юнацтве ў заходнім савецкім горадзе Гродне, вельмі захапляўся заходняй музыкай. Побач — Польшча, і ў дыяпазоне УКХ радыёпрыёмнік «Акіян» выдатна лавіў замежныя музычныя перадачы. Я іх і запісваў на бабіны магнітафона «Маяк».

— Мы, вядома, памятаем: гэта быў час Марылі Радовіч (дарэчы, у яе родавыя карані з‑пад Вільні — цалкам магчыма, што беларускія), Чэслава Немэна (ён родам з вёскі Старыя Васілішкі, цяпер Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці), Эвы Дэмарчык...

— А яшчэ польскі гурт «Червоны гітары»… Дзякуючы захапленню музыкай, дарэчы, я вывучыў польскую мову: валодаю ёй даволі свабодна. Калі бываю ў Польшчы, мне дастаткова сутак, каб на яе пераключыцца. Неяк быў на выставе вядомага калекцыянера Уладзіміра Ліхадзедава, сустрэў там Амбасадара Польшчы. Загаварыў з ім, дык ён быў некалькі здзіўлены, што я да яго звярнуўся на польскай мове. Дык вось, у школе я не проста цікавіўся заходняй музыкай — запісваў яе, ведаў усе навінкі. Бо пласцінкі ў нас былі вельмі дарагія: скажам, двайнік «Пінк Флойд» купіць каштавала тады ў нас больш, чым джынсы «Лэвіс», «Мантана» ці «Вранглер»… Яшчэ альбомы «АББА» папулярныя былі. Многія рэчы я з эфіру запісваў, і нават вёў дыскатэкі: у мяне добрыя матэрыялы былі. Правесці двух-трохгадзінную дыскатэку з імі — не праблема.

— Тады было шмат рознай музыкі. А якой вы аддавалі перавагу?

— Я не быў «металістам», мне падабаліся жанры дыска, фолк і ўсе астатнія. Мае любімыя групы — гэта, вядома, Deep Purpl, Pink Floyd, Led Zeppelin і гэтак далей. А ўзяць Крыса Нормана, лідара гурта Smokie — гэта ж музыка! Ці Bee Gees. Дарэчы, акорды песні «Салдаты фартуны» з рэпертуару «Deep Purpl» па гэты час у мяне рынгтонам на мабільным тэлефоне.

— У гэтых груп — рытмічная, энергічная, «мужчынская» музыка: відаць, тым вас і прыцягвае. Яна ж і спрыяла развіццю музычнага густу…

— Так, сентыментальнасць у музыцы — гэта не маё. І таму, маючы такое музычнае выхаванне, оперу я лічу лагічным працягам на гэтым шляху. Гегелеўскае развіццё па спіралі, ці што (усміхаецца). Напэўна, так і ёсць: у маладосці аснову атрымліваеш, потым рухаешся далей… Цяпер я ўжо магу адрозніць, скажам, Баха ад Моцарта, разумею, што такое Вівальдзі, Гайдн… Мне гэта цікава.

— Жонка дома грае?

— Ды не цяпер. У нас раней было піяніна, потым вымушаныя былі яго прадаць. Але мы з жонкай жывем у музыцы. І калі раней па першых акордах я пазнаваў любую заходнюю групу, то цяпер магу з вялікай верагоднасцю здагадацца, чыя класічная музыка гучыць. Хоць гэта нашмат складаней. І мне гэта падабаецца. Я нават сябе лаўлю часам на думцы, што слуханне музыкі — свайго роду тэрапія. И мне тое трэба. Не таму, што я хачу адзначыць у сваім асабістым календары: скажам, схадзіў на оперу «Царская нявеста». Хоць сюжэт яе таксама прывабны. Але я кажу пра іншае: што пазітыўныя працэсы адбываюцца на ўзроўні падсвядомасці. Магчыма, на ўзроўні нейронаў. Гэта для мяне так жа займальна і неабходна, як і шахматы. Я часам на музычных вечарах сустракаюся з прафесарам Юрыем Гільдзюком, мастацкім кіраўніком Белдзяржфілармоніі — гэта мой зямляк, ён таксама з Гродна, і вельмі моцны шахматыст: у яго вышэй разрад, чым у мяне. Мы з ім перыядычна праводзім нават турніры шахматныя прама ў Філармоніі.

— Гэта, мабыць, неафіцыйныя турніры?

— Ну, сяброўскія, можна сказаць, аматарскія. Дарэчы, мы маем намер неўзабаве правесці таксама адкрыты чэмпіянат Генеральнай пракуратуры па шахматах. І я буду запрашаць добрых шахматыстаў. У нашай «філарманічнай» кампаніі, дарэчы, і Генеральны дырэктар філармоніі Аляксандр Гарбар, вельмі моцны быў шахматыст кампазітар Дзмітры Смольскі. Ёсць і іншыя годныя асобы са свету музыкі, тэатра.

— Мабыць, патрэба ў музыцы і ў шахматах — для нейкага балансу, улічваючы спецыфіку вашых асноўных заняткаў…

— Сапраўды, праца пракурора, тое, чым я па службе займаюся,— гэта, вы разумееце, далёка не колеры і пах ружаў. Часам адчуваю псіхаэмацыйную спустошанасць. Не мозг, а напэўна, душа спустошваецца. І, дарэчы, заўважаю, як яе напаўненне і папаўненне сіл адбываецца менавіта дзякуючы добрай музыцы. Я часта бываю ў Філармоніі. Мне вельмі падабаецца слухаць арган. Праўда, не цярплю цяперашніх твораў. Мне яны здаюцца штучнымі, малаэнергетычнымі, не пазытыўна зараджанымі: замест чаканай паліфаніі там — какафонія. А калі слухаю творы Баха ў выкананні, скажам, Марэка Стэфаньскага, прафесара з Кракава — атрымліваю вялікі зарад энергіі. Дарэчы, мы з ім знаёмыя, маем зносіны — ён хутка зноў збіраецца ў Мінск прыехаць. Рэгулярна ў нас бывае, неяк мне казаў: Беларусь — унікальная краіна! Пешшу вечарам іду, ноччу — і заўсёды ўсё спакойна. Яшчэ, прызнаваўся, заўсёды ходзіць пешшу, каб назіраць прыгожых беларускіх жанчын …

— Прыгажосць — у любых праявах культурнаму чалавеку з тонкай душэўнай арганізацыяй прыемная…

— Мне яшчэ падабаецца бываць на выступах Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра Беларусі, дзе галоўны дырыжор — Аляксандр Анісімаў. І асаблівае задавальненне, як ужо казаў, ад класічнай арганнай музыкі атрымліваю. Гэта нешта неверагоднае! Не раз пераконваўся: у нашым узросце пры інтэнсіўнай працы патрабуецца аднаўленне згубленых псіхаэмацыйных сіл. Гэта можна рабіць рознымі спосабамі, але пры тым музыка — адзін з самых эфектыўных.

— А яшчэ й прырода…

— Напэўна, так… Аднак я не схільны да сентыментальнай сузіральнасці. Бачу, што гэта прыгожа, але столькі эмоцый, як некаторыя бурна выяўляюць, атрымаць не ўдаецца. Мне больш даспадобы, скажам, шахматны дэбют аналізаваць, які я адкрываю, ці шахматная партыя з разумным супернікам …

— А більярд? Мы чыталі: вы майстра…

— О, гэта цуд! І гэта — таксама шахматы! Дарэчы, у мяне тут у пакоі адпачынку ёсць більярд, толькі маленькі. Мы цяпер гуляць на пастаяннай аснове сталі: утварыўся клуб, будзем так казаць. Раней праходзілі турніры, якія праводзяцца рэгулярна ў рамках спартыўнага таварыства «Дынама»: усе праваахоўныя органы, уключаючы пракуратуру, прымаюць у іх удзел. І адначасова праходзіць віп-турнір — генеральскі, кіраўнікі праводзяць свой турнір. На гэтай аснове мы ўтварылі нефармальны клуб. Вось заўтра ў нас — чарговая трэніроўка. Більярд — гэта і задавальненне, і спорт: па крокамеры кіламетраў 15 накруціш пад час гульні. А гуляю з абсалютна рознымі людзьмі. Більярд — добры занятак для тых, хто працуюе за сталом. Умацоўваюцца мышцы спіны. Да таго ж я баксёр у мінулым, а ўсе рэзкія зрушэнні тулава, скачкі з гадамі даюць пра сябе знаць. Нават у малы тэніс мала гуляю, хоць вельмі люблю і гэтую гульню: з яе ў нас пачыналіся трэніроўкі па боксе. Цяпер аддаю перавагу більярду. Гэта — інтэлектуальны занятак. Як і снукер, у які не гуляю, але люблю глядзець. (Снукер — англ. Snooker — разнавіднасць більярднай лузной гульні.Аўт.). Більярд — не забіванне шароў, гэта усё значна больш складана. Тактыка, стратэгія… Гэта — як шахматы, і, напэўна, у чымсьці складаней. А калі нахіляешся 1200–1500 разоў за гульню — добра ўмацоўваюцца мышцы пояса. Трэніроўка комплексная: як інтэлектуальная, так і фізічная. І — вельмі цяжкая рэч.

Нядаўні перадкалядны турнір, напрыклад, праходзіў у нас з 9 раніцы да 10 вечара. Да мяне падышоў Уладзімір Вашчанка, а ён — майстар спорту па ваенна-прыкладных відах спорту, і кажа: гэта не менш нагрузачна, чым у мяне. (Уладзімір Вашчанка — Міністр па надзвычайных сітуацыях, генерал-лейтэнант унутранай службы.Аўт.) І мы яшчэ з ім ходзім на лыжах. Дарэчы, 9 лютага — рэспубліканскія спаборніцтвы «Мінская лыжня‑2019». Таксама рыхтуемся. Вось так і падсілкоўваюся — інакш арганізм разваліцца. І галаву ў парадку трэба трымаць.

— Скажыце: калі пераносіць прыёмы більярда на тактыку жыццёвую — гэта вам дапамагае сілу ўдару разлічваць? Бо праца ў пракуратуры, як вы сказалі,— не ружы. І заўсёды, мяркуем, даводзіцца сувымяраць сілу пракурорскага «ўдару» з праблемай, якую трэба ліквідаваць…

— Арыгінальнае пытанне, ход думкі… Бо ў нас пад пракурорскім ударам, як вы кажаце, людскія лёсы. Скажам, калі ўзяць артыкул 139, частку 1 Крымінальнага кодэксу — гэта да 20 гадоў пазбаўлення волі, а частка 2 — смяротнае пакаранне. І трэба, сапраўды, вельмі дакладна ўсё ўзважваць. І ў більярдзе галоўнае, як і ў прыняцці такіх няпростых рашэнняў,— гэта не забіванне шароў, і не сіла ўдару. Я вось на што ўвагу звяртаў: часам прыйдзеш, гуляеш — супер. У мяне нядрэнны ўзровень гульні. А часам гульня не ідзе. Усе бачу, разумею, што называецца, на ўзроўні нейронаў — а рукі не тыя, адчуваю. Удар не той: хоць нібыта ўсё тое ж самае, але штосьці ледзь-ледзь не так. Прычым усё пачынаецца ў галаве! Бо рукі ў мяне здаровыя, фізічна я моцны чалавек: плаваю, хаджу на лыжах. Але ўсё — у галаве. Калі там ёсць «іншыя праграмы», якіх нават не заўважаеш — гульня па-іншаму ідзе. Неяк у мяне быў перыяд напружання асабліва моцны — я прыйшоў гуляць, каб зняць гэтае напружанне, і дрэнна атрымалася. Таму што галава была забітая зусім іншым. Я не змог, як кажуць, перазагрузіцца, пазбавіцца ад непатрэбных файлаў.

— Па сутнасці, у вас гульня — гэта і як своеасаблівая медытацыя, якую выкарыстоўваюць у некаторых духоўных практыках…

— Я не задумваўся, ці медытацыя гэта, але разумею інтуітыўна — а я Рак па гараскопе, 11 ліпеня нарадзіўся — што падсілкоўванне такое патрэбна. Акрамя ўсяго іншага, я люблю і чыста спорт. Часам пальчаткі баксёрскія хочацца надзець — але берагу пазванкі, хочацца захаваць здароўе для сына, унучкі, для жонкі. Каб іх падтрымліваць. Таму для мяне цяпер прыярытэтны — більярд. Акрамя таго, мне Прэзідэнт даручыў курыраваць лыжны спорт. Раней быў кіраўніком Беларускай федэрацыі лыжных гонак — потым вырашылі: усё ж такі не чыноўнік павінен тым займацца, а спартовец. А мая задача — арганізацыя працэсу, у тым ліку стварэнне матэрыяльных умоў для развіцця лыжнага спорту. Дарэчы, у нас Вакульчык Валеры Паўлавіч, старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі, курыруе біятлон, мы працуем разам. І Прэзідэнт правільна кажа: вы павінны ў абдымку, што называецца, хадзіць — бо гэта блізкія віды спорту.

— Неяк мала інфармацыі пакуль па новых лыжах, вытворчасць якіх Прэзідэнт даручыў арганізаваць у Целяханах, на лыжнай фабрыцы ў Ганцавіцкім районе. Яны пайшлі ўжо з канвеера?

— Пайшлі. Але там усё ж лыжы для масавага спорту. Я на добрым «фішэры» катаюся. Ды й на айчынных катацца буду — я ж не спартсмен, ад мяне высокі вынік не патрабуецца, а лыжы нашы трэба папулярызаваць. Вядома, калі станеш на добрыя лыжы, добры канёк, то катанне ў радасць. Вось хутка ўжо Сяргей Кавальчук (Міністр спорту і турызму.Аўт.) пазначыў тэму — будзе Прэзідэнцкая лыжня. І я сваю каманду падабраў, рыхтуемся на вельмі сур’ёзным узроўні. Канкурэнцыя — вялізная: там жа, уявіце сабе: Міністэрства абароны, МУС, КДБ, Пагранкамітэт. І тым не менш мы ў мінулым годзе былі 4‑я, у пазамінулым — 3‑е месца. Я сам рэгулярна хаджу на чацвёртым этапе эстафеты. І лыжы — гэта трэцяе маё падсілкоўванне. Ну і яшчэ я — філатэліст. Разумею, што гэта таксама вельмі важнае захапленне, і, думаю, псіхолагі змаглі б знайсці абгрунтаванне, чаму менавіта мне гэта патрэбна.

— Мабыць, са школы займаецеся? Звычайна з дзяцінства такое хобі, калі яно ёсць, пераходзіць у дарослае жыццё.

— Так, у мяне гэта са школы. Але ўсе мы перажылі матэрыяльна цяжкі перыяд у 90‑я, калі абваліўся Савецкі Саюз. Трэба было сям’ю карміць. Тады я не мог набываць маркі. Цяпер шмат цікавых сайтаў, ёсць у Маскве крамы — гэта ўсё развіта. І Уладзімір Пуцін, па-мойму, філатэліст: чуў пра гэта ад некаторых калекцыянераў. Я сустракаўся з вядомым расійскім шахматыстам Анатолем Карпавым некалькі гадоў таму — ён таксама філатэліст, прычым найвышэйшага класу. Яго калекцыя, чуў, у швейцарскім банку нават застрахаваная. Зрэшты, мяне прыцягвае сам інтэлектуальны працэс. Таму што гэты занятак — найцікавы. Вось прывезлі мне расійскія маркі з Францыі, выпуск — 1898 года.

У мяне па іх пытанні ёсць, буду ў Піцеры кансультавацца ў спецыялістаў. Звычайна ж на сайтах ёсць інфармацыя, але па гэтых — нічога не знаходжу. Я кансультуюся і ў Валерыя Барысавіча Загорскага — гэта вядомы расійскі філатэліст, выдае кнігі, каталогі.

— Ці ёсць у вас прыярытэтныя філатэлістычныя тэмы?

— Вядома. СССР, цяперашняя Беларусь — гэта відавочна. Хоць не адмаўляюся ад марак па храналогіі любой краіны. Я быў на Кубе — купіў маркі, прысвечаныя ўсяму кубінскаму перыяду. Там танна гэта ўсё: набыў два каштоўных альбома. Потым мне прывезлі яшчэ дарэвалюцыйную Кубу. Яшчэ адзін прыярытэт — Германія: да ХХ і ХХ стагоддзе, да 1945 года. Гэта значыць 2‑і ды 3‑і Рэйх. Вельмі цікава! Я аналізую проста развіццё вядомага сюжэту. Яшчэ — германскія калоніі, а таксама французкія, англійскія.

— А перыяд гітлераўскай акупацыі Беларусі знайшоў адлюстраванне ў нямецкіх марках?

— Так, і ў мяне ў калекцыі ёсць таксама такія ўнікальныя рэчы. Наогул, як вы ведаеце, марка — гэта культурны феномен. І мы ўжо сталі фіксаваць у марках гісторыю. Калі было 95 гадоў беларускай пракуратуры, то мы зрабілі свае маркі — і такім чынам пакінулі свой след у гэтым пласце інфармацыі на доўгія часы. Калі ўжо мы загаварылі пра вайну, хачу пазнаёміць вас з такім цікавым філатэлістычным фактам. Быў у ваеннай гісторыі такі генерал Уласаў, і была Руская вызваленчая армія генерала Уласава — здрадніка, які перайшоў на бок фашыстаў. Дык вось, ён зрабіў свае маркі. Яны ў мяне таксама ёсць — 5 штук. РВА праіснавала менш за два гады — але яны захавалі пра сябе памяць у гісторыі чалавецтва. Дзякуючы маркам. Гэты факт не вельмі пазітыўны, але гісторыю трэба ведаць.

— А ў Беларусі, мы ведаем, у вайну былі так званыя «родионовцы» — таксама былыя савецкія ваеннапалонныя, якіх фашысты пад пагрозай смерці прымусілі ваяваць супраць сваіх. Пра іх нам распавядала былая партызанка Ларыса Кароткая — пасля вайны яна выкладала на філфаку БДУ. Паводле яе слоў, «родионовцы» пры магчымасці пераходзіл ізноў на савецкі бок, сыходзілі ў партызаны. Аднак, паколькі яны некаторы час ваявалі на баку ворага, то й па гэты час не рэабілітаваныя.

— Гэта рэчы вельмі тонкія: паспрабуй цяпер апытаць тых сведкаў, збяры доказную базу, сведчанні… Але я кажу тут — пра маркі. І да чаго хілю: калі чалавек займаецца гэтым, то — не проста так: чымсьці ўсё абумоўлена, на тое ёсць свае прычыны. Гэта і псіхалогія чалавека, і неабходнасць развіцця яго як асобы. Мяне, у прыватнасці, паўтаруся гэтыя рэчы падсілкоўваюць.

Гутарылі Іван і Валянціна Ждановічы.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як «маленькая «Заря» распальвала партызанскі рух на Брэстчыне

Як «маленькая «Заря» распальвала партызанскі рух на Брэстчыне

У 1943—1944 гадах легендарнай Хаваншчыны (Івацэвіцкі раён) немец баяўся як агню.

Культура

Андрэй Куціла: У параўнанні з ігравым  дакументальнае кіно — несумленнае

Андрэй Куціла: У параўнанні з ігравым дакументальнае кіно — несумленнае

Заўтра ў харвацкай сталіцы пачынаецца міжнародны фестываль дакументальнага кіно ZаgrеbDох, у асноўны конкурс якога адабраны і фільм беларускага дакументаліста Андрэя Куцілы Summа.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Піць — хваробу лячыць...

Эканоміка

Ці паўплываюць буйныя спартыўныя спаборніцтвы на кошт арэнды жылля ў Мінску

Ці паўплываюць буйныя спартыўныя спаборніцтвы на кошт арэнды жылля ў Мінску

Рынак нерухомасці заўсёды нестабільны перад значнымі мерапрыемствамі, якія прыцягваюць турыстаў.