Вы тут

У Мінску абмеркавалі ролю літаратуры ў культурным развіцці грамадства


Круглы стол, які адбыўся ў межах ХХVІ Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўкі-кірмашу ў сталічным Усіхсвяцкім храме, сабраў кіраўніцтва дзяржаўных ведамстваў і грамадскіх арганізацый, а таксама прадстаўнікоў хрысціянскіх канфесій, выдаўцоў, пісьменнікаў, аглядальнікаў па культуры ў вядучых СМІ, моладзь. Тэма, заяўленая як «Роля кнігі ў фарміраванні культуралагічнага, духоўна-маральнага развіцця грамадства», у працэсе размовы атрымалася значна глыбейшай і закранула праблемы перадачы найважнейшых духоўных каштоўнасцяў ад пакалення, для якога кніга была найлепшым падарункам, — пакаленню, якое чытае добра калі з экранаў сучасных гаджэтаў...


«Прыгадайце — калі толькі прыйшло тэлебачанне, гаварылі, што не застанецца ні тэатра, ні кніг, будзе толькі адно суцэльнае тэлебачанне. Потым тое самае адбывалася з распаўсюджваннем інтэрнэту, які, здавалася б, мусіў усё замяніць і адсунуць кнігу ў нябыт. Тэхніка за апошнія гады крочыла вельмі далёка, але як бы мы ні гаварылі пра кнігу, яна застаецца запатрабаванай, — адзначыў у пачатку размовы Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі Павел, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, — бо яна дае нам магчымасць самім творча асэнсоўваць жыццё: мы самі сабе рэжысёры, мастакі і ўдзельнікі падзей, пра якія расказвае кніга, і перадусім гэта кніга жыцця — Біблія, якая застаецца самай запатрабаванай і перакладзенай на максімальную колькасць моў свету».

Якія задачы сёння мусіць выконваць кніга, каб адпавядаць выклікам часу, задаў вектар далейшай размовы намеснік міністра інфармацыі Беларусі Ігар Бузоўскі: павінна яна накіроўвацца на духоўнасць, мараль або мусіць стаць выключна камерцыйным прадуктам і ацэньвацца грамадствам і прафесіяналамі з пункту гледжання «падабаецца/не падабаецца»? «Нам — і Міністэрству інфармацыі, і Саюзу пісьменнікаў, і выдаўцам — трэба паспрабаваць знайсці тую агульную стратэгію, якая дазволіць кнізе развівацца», — адзначыў Ігар Бузоўскі.

Кніга, падкрэсліў настаяцель Усіхсвяцкага прыхода протаіерэй Фёдар Поўны, з'яўляецца часткай культуры, гістарычнай памяці і скарбніцай духоўнага вопыту нашых продкаў. «І мне здаецца, што праблема цяперашняга часу не ў тым, што кніга пераходзіць з папяровага ў электронны фармат, а ў тым, што яна можа наогул сысці з любога фармату», — зазначыў ён.

Фёдар Поўны, які прадставіў адмысловае выданне «Святога Евангелля», правёў лагічны ланцужок ад духоўных кніг наогул да ролі духоўнасці як базісу ў фарміраванні нацыянальнай самасвядомасці. Ён расказаў пра цікавы навуковы эксперымент, які правёў на зары інтэрнэту філолаг-тэарэтык Віктар Мартынаў — прыдумаў і распрацаваў універсальны семантычны код, з дапамогай камп'ютара перавёў яго ў лічбы, каб атрымліваць своеасаблівы адбітак любога рэальнага тэксту: «Спачатку даследчыкі індэксавалі тэксты навін, інтэрнэт-бібліятэкі і форумы, віртуальных персанажаў, а потым прыдумалі анкету, якая давала «адбіткі» рэальных людзей. Высветлілася, што ўсе яны паддаюцца сістэматызацыі і адпавядаюць семантычным кодам свяшчэнных рэлігійных кніг і некаторых асабліва важных для чалавецтва філасофскіх трактатаў і мастацкіх тэкстаў... Сталі правяраць асноўныя тэксты свяшчэнных кніг — аказалася, што зададзеныя імі індэксы былі пакладзеныя ў аснову групавых індэксаў розных устойлівых груп, то-бок нацыянальных культур. Як няцяжка здагадацца, славяне — народ Новага запавету. Дагэтуль царкоўнаславянская мова духоўна змацоўвае ўсе славянскія народы, а Евангелле з'яўляецца кодам нашай ідэнтычнасці. На жаль, сёння мы назіраем спробы падмены духоўных паняццяў і ўзлому гэтага коду, замены яго на чужынскія. Але, пазбаўляючы нацыянальную самасвядомасць духоўнай асновы, народ выракае сябе на выміранне...»

* * *

Гісторык, тэлевядучы, пісьменнік і сцэнарыст Вячаслаў Бандарэнка, які прадстаўляў сваю новую кнігу з серыі «Жыццё знакамітых людзей» пра вядомага ва ўсім праваслаўным свеце расійскага пастыра айца Іаана (Крэсцьянкіна), зазначыў, што гэта выданне ў інтэрнэт-крамах карыстаецца попытам: яго замаўляюць чытачы з Беларусі, усіх рэгіёнаў Расіі, Украіны, Германіі, ЗША, Ізраіля. Пісьменнік выказаў меркаванне, што ў падобных кнігах важны не столькі аўтар, колькі герой, пра якога расказвае кніга, — і калі гэта сапраўды цікавы чалавек, а расказ пра яго жыццё не мастацкая выдумка, а глыбокае даследаванне, заснаванае на фактах і сведчаннях сучаснікаў, то такая кніга будзе цікавай для шырокай аўдыторыі.

— А ці ёсць у нас сёння тыя асобы, персаналіі, пра якіх варта пісаць у кнігах? Тая літаратура, што стаіць на бачным месцы ў кнігарнях і бібліятэках — яе чытаюць? — пацікавіўся ў выдаўцоў і аўтараў Ігар Бузоўскі.

Дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Раман Матульскі заўважыў, што агітаваць кагосьці чытаць — справа няўдзячная, але трэба даць чалавеку максімальна шырокі выбар, чым, уласна кажучы, бібліятэкі і займаюцца. «Але вельмі прыкра ўсведамляць, што кніга ператварылася ў тавар — умоўна кажучы, кнігу ацэньваюць, як тую ж цагліну. Каб гэтага пазбегчы, трэба перагледзець механізм, па якім кнігі трапляюць у бібліятэкі — не на рынкавых падставах, а нейкім іншым чынам, як сацыяльна значны праект. Асабліва важна, каб такія кнігі без перашкод траплялі да маладога пакалення, якое, уласна, яны фарміруюць — да дзяцей і падлеткаў. Мы, са свайго боку, праводзім і гатовыя даць зрэз попыту, што сёння найбольш ахвотна чытаюць».

Пісьменніца, кандыдат гістарычных навук Наталля Голубева перасцерагла ад празмерна адвольнага абыходжання з гістарычнымі асобамі, якіх у пагоні за рэйтынгам і чытацкай цікавасцю аўтары вырываюць з кантэксту, ігнаруючы рэальныя факты, і перамяшчаюць у іншую эпоху, фантазіруюць, «а як магло б быць». «Хочацца аднавіць праўдзівую гісторыю, якой яна была насамрэч, без нагнятання і без прыўкрас — у прыватнасці, з гэтай мэтай разам з «Беларускай энцыклапедыяй імя Петруся Броўкі» мы выпусцілі кнігу «Кірыл Мазураў. Аб чым маўчаў час», якая расказвае пра падзеі не так даўно мінулага ХХ стагоддзя, не ствараючы фэнтэзі з удзелам знакамітых асоб, а захоўваючы сваю гістарычную памяць».

Дырэктар згаданага выдавецтва Уладзімір Андрыевіч дадаў, што ў культуралагічным і духоўным развіцці грамадства ёсць наступная праблема: прадстаўнікі старэйшага пакалення раслі яшчэ ў савецкі час, у іншай краіне, і выхоўваліся ў пэўным маральна-этычным кірунку, умоўна кажучы, будаўніка камунізму. Але ў 90-я гады разам з палітычным і эканамічным крызісам адбыўся і духоўны, і тая пастка паглынула цэлае пакаленне, якое вырасла з устаноўкай «Якая мараль? Чыста канкрэтыка», а таму цяпер губляецца, як, у якім кірунку выхоўваць ужо сваіх дзяцей. «У нас ёсць асобы, на якіх варта арыентавацца — так, у свой час мы выдалі для дадатковага чытання школьнікаў 12 кніг пра асветнікаў Беларусі, кніжныя серыі «Маленькі прафесар», «Самыя-самыя»... На мой погляд, у грамадстве трэба вяртаць павагу да Яе вялікасці Кнігі, бо чалавек, які чытае, — гэта думаючы чалавек, ён не толькі больш адукаваны, культурны, але ў рэшце рэшт і больш патрыятычны».

* * *

Шмат гаварылі падчас круглага стала і пра папулярызацыю чытання — як на дзяржаўным узроўні (прыкладам, епіскап Юрый Касабуцкі прапанаваў запусціць праз СМІ маштабную сацыяльную рэкламу добрай кнігі), так і праз школу, а таксама на ўзроўні кожнай сям'і.

Кіраўнік Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы Акадэміі навук Беларусі, доктар філалагічных навук прафесар Іван Саверчанка адзначыў, што ў нашых школах вельмі добра наладжана выкладанне рускай літаратуры — нават з Усерасійскага конкурсу выкладчыкаў рускай літаратуры менавіта нашы настаўнікі прывезлі 1-е месца, — але можна яшчэ ўдасканаліць і зрабіць больш сучаснымі падручнікі і хрэстаматыі. Для гэтага, на яго думку, трэба зрабіць так, каб усе свежыя выданні кніг расійскіх і беларускіх пісьменнікаў як мага хутчэй траплялі ў Нацыянальны інстытут адукацыі і яго спецыялісты маглі б вывучаць іх і рэкамендаваць уключыць найлепшыя творы ў школьную праграму, а дзеці атрымлівалі доступ да выдатных узораў якаснай мастацкай літаратуры.

На думку старшыні Саюза пісьменнікаў Беларусі Мікалая Чаргінца, каб быць цікавым сваім чытачам, сучасны аўтар мусіць разумець сваю ролю ў грамадстве: пісаць глыбока, добра, даходліва і зразумела, але пры гэтым скіроўваць увагу аўдыторыі на глабальныя праблемы свету — пагрозу вайны і тэрарызм, голад, дэфіцыт вады і г. д. «Пра гэта гаварылі ўсе ўдзельнікі сёлетняга сімпозіума літаратараў, — падкрэсліў ён, — што пісьменнікі павінны дапамагаць чалавеку стаць больш спагадлівым, высокамаральным... Але нават таленавітым пісьменнікам, а іх сёння многа, патрэбная дапамога з тым, каб іх ідэі знайшлі водгук у моладзі — магчыма, варта было б зладзіць на тэлебачанні сустрэчы пісьменнікаў з чытачамі ў фармаце «адзін супраць усіх», і няхай там ідуць самыя гарачыя спрэчкі — у спрэчках і нараджаецца ісціна».

«Дадам рэпліку з пункту гледжання бацькоў, — заўважыла вядучая культурных тэлепраграм на «Беларусь 3» Ганна Панцялеева, — многія нашы дзеці не чытаюць наогул, яны ў лепшым выпадку глядзяць фільмы паводле твораў, а значыць, не ўмеюць пісаць сачыненні, не ўспрымаюць вялікі аб'ём літаратуры надалей у інстытуце... Пачынаць трэба з сям'і, з таго, каб бацькі збіралі сямейную бібліятэку і прапаноўвалі кнігі з яе дзецям...»

З гэтай адозвай пагадзіліся ўсе ўдзельнікі сустрэчы — намеснік міністра інфармацыі Ігар Бузоўскі адзначыў, што падобныя сустрэчы трэба ладзіць часцей, бо сёння іх відавочна не хапае, а Мітрапаліт Павел дадаў, што да ўдзелу ў абмеркаваннях неабходна абавязкова прыцягваць бацькоў і педагогаў: «Перш чым заняцца дзецьмі, трэба заняцца дарослымі і данесці да іх заклапочанасць: куды мы ідзём, што нас чакае?»

Вікторыя ЦЕЛЯШУК

Фота Яўгена ПЯСЕЦКАГА

Загаловак у газеце: Адсюль мараль

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Сацыяльны работнік тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнай абароны насельніцтва Маскоўскага раёна Мінска Алена Сцепаненка працуе на сваім месцы каля двух гадоў.

Эканоміка

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Сідаравічы — невялікі аграгарадок паміж Магілёвам і Быхавам. Менавіта тут знаходзіцца вядомая ў Магілёўскім раёне фермерская гаспадарка Сяргея Куцанава.

Грамадства

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Аб прыярытэтах у адукацыі, вопыце работы ва ўмовах пандэміі каранавіруса і ідэалагічным складніку ў выхаванні мы задалі пытанні міністру адукацыі нашай краіны Ігару Карпенку.

Жыллё

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Дом №76 па вул. Валгаградскай у Мінску быў прызнаны аварыйным яшчэ ў нулявых.