Вы тут

Агляд літаратурных часопісаў


Рэальнае і фантасмагарычнае

З першых старонак студзеньскі нумар «Полымя» прапануе чытачу маштабны па змесце і форме твор «Праўда жыве пасярэдзіне», — першую частку рамана Уладзіміра Гніламёдава. Назва заклікае настроіцца на сур’ёзны лад. У цэнтры расповедаў — юнак, які скончыў вясковую школу і едзе паступаць у інстытут. Перад ім адкрыты ўсе дарогі, бо ён — медаліст, без іспытаў можа быць залічаны ў любую ВНУ. І вось тут у творы прыхавана маральна-этычная падтэмка (бо асабліва ўвага на ёй не засяроджваецца). Валодзя выхоўваўся ў бабулі з дзядулем, — з маркотай у сэрцы развітваецца з імі, выпраўляючыся да бацькоў, якія жылі ў горадзе. Ён нясе выпеставаную мару — стаць геолагам-даследчыкам. Для таго, каб падчас сямейнай вячэры развітацца з тым, пра што марылася доўгімі вечарамі...

«— Куды ехаць, сынок, калі мы ўсе гэтак цябе любім! — дадала, нібы напомніла, маці.

— Маўчанне — знак згоды, — азваўся бацька.

Сын нічога не адказаў. Прыроджаная мяккасць характару і яшчэ не вытраўленая жыццём далікатнасць схілілі яго саступіць волі бацькоў, згадзіцца на іхнюю прапанову».

Пакуль невядома, чым абернецца для Валодзі яго мяккасць, — пойдзе на карысць ці, наадварот, ён будзе шкадаваць потым усё жыццё, але сам факт гэткага шантажу любоўю, на маю думку, прымушае задумацца пра сямейныя каштоўнасці...

Два наступныя празаічныя творы — лёгкія, напісаныя сучаснай мовай, з дынамічным дзеяннем і жывымі дыялогамі. Аўтар першага з іх — Сяргей Календа. У апавяданні з інтрыгоўнай назвай «Джустус, вялікі і непакорлівы» маленькі хлопчык Флорыян, які з’яўляецца ўвасабленнем чыстага, непасрэднага, у чымсьці наіўнага розуму, у экстрэмальных умовах небяспекі не губляецца і нават ратуе загіпнатызаваных сусветным злом бацькоў, знаёмых, сяброў... Чытаючы твор, напачатку здаецца, што сюррэалістычныя праявы, якія назіраеш, — гэта свет, трансфармаваны ў свядомасці герояў. Але ў канцы высвятляецца, што сюжэт і насамрэч задумваўся як фантасмагарычны. Хаця ўсё атрымалася вельмі падобна на сапраўднасць: бацькі занятыя выключна сабой, ніхто нікога не чуе, чалавек па сваёй сутнасці слабы, і таму ім вельмі лёгка кіраваць...

Парадавала Валерыя Радунь фантастычным апавяданнем «Неперспектыўная планета». Увесь час трымаешся ў напружанні — да апошняга радка: немагчыма прадбачыць, што будзе ў фінале.

З паэзіяй выступаюць Віктар Вабішчэвіч і Мікола Адам. Калі першы аўтар аддаецца сузіранню зімовых краявідаў і маляўнічых ваколіц роднага краю, успамінам чэрвеньскай ночы і позняй восені (нізка вершаў «За бурамі людское мітусні»), то другі, М. Адам, з большай цікавасцю даследуе ўласны ўнутраны свет (падборка «Халодна-гарачыя вочы»). Адметна, што ён здолеў сказаць пра сумныя рэчы, не выклікаючы пры гэтым адчування маркоты, — то-бок аўтара разумееш, спачуваеш, суперажываеш, але не знікае жаданне далей жыць і вывучаць гэты свет, поўны загадак, таямніц і нечаканых паваротаў. Вось якія словы ён укладае ў маналог уласнай адзіноты: «Падабаюся? Не? Глядзі ўважна! / Я амаль што, але ідэал. / Вывучала цябе. Не заўважыў, / Мой крылата-бяскрылы Дэдал?» А магчыма, як і любому сапраўднаму паэту, лірычнаму герою ўтульна ў сваёй адзіноце. Таму і гаворыць пра яе без надрыву. Ды і ніякая гэта не адзінота, бо магчыма і такое: «Калі я, прыгнечаны нечым, / Забываўся на ўласны голас, — / Мне расправіць прыходзіў плечы, / Па-бацькоўску, Якубе Колас».

Жаночую паэзію прадстаўляюць тры лаўрэаты конкурсу «Віцебскі лістапад — 2018»: Кацярына Мяшкова, Наталля Літвінава і Алёна Папко. Найбольш складанымі па вобразнасці падаюцца вершы К. Мяшковай, якая заварожвае чытача маляўнічымі апісаннямі краявідаў далёкіх вандровак. Але паглыбленне ў свет лірычнай гераіні дае разуменне: не істотна, дзе ты, — істотна тое, хто побач...

Яна БУДОВІЧ


Калі і ёсць нешта вечнае…

Вечныя пытанні... Ці трэба пра іх думаць? Ці патрэбна ўздымаць іх у творах? Няўжо не ўсё сказана папярэднікамі? Розныя погляды ў аўтараў першага нумара «Нёмана».

Нізка вершаў Міколы Шабовіча «Я думаў, што ўсё забудзецца» (пераклад Таццяны Лейкі) — увасабленне традыцыйнай формы і матываў, сярод якіх — успаміны, жаль і пошукі. Часта аўтар выкарыстоўвае паўторы цэлых радкоў, быццам жадае запэўніць чытача ў сваіх ідэях: «Родной земле я написал стихи, / Чтобы она за мной их повторила, / Чтоб в бурю — укрывали от стихий, / В жару — прохладой освежали силы?.. / Родной земле я написал стихи?».

Ізяслаў Катляроў у падборцы «Хай забірае кесарава кесар…» разважае пра сутнасць паўсядзённага жыцця, якое мы не заўсёды прыкмячаем, пра вечнасць, непадуладную нам. Акалічнасці, якія аналізуюцца, натхняюць на роздумы, хоць аўтар і дае ўсяму сваю ацэнку. Па вершах І. Катлярова нельга прабегчыся вачыма — у іх цэлая неразгаданая філасофія, якая можа ўспрымацца кожны раз па-рознаму. А некаторыя радкі варта запомніць многім творцам: «Ищи в себе взыскующего зова. / Скажи лишь то, что скажешь ты один. / Здесь раб тебе — несказанное слово, / а сказанное слово — господин».

Фёдар Конеў прадстаўляе апавяданні «Шчодры дар», адмысловыя «развагі каля камп’ютара». Ад першай асобы вядуцца ўспаміны ўжо сталай асобы, што можа паглядзець на сутнасць існавання з вышыні пражытых дзён. «Жаль, что природа не дала человеку возможности на закате потолковать со своей судьбой, высказать, что накипело, да послушать ее доводы, отчего так поступала», — разважае герой. Міжволі хочацца задаць сабе пытанне: ды калі шчаслівы, ці ўзнікнуць такія разважанні? Кожнае апавяданне невялічкае, але ахоплівае значны пласт пытанняў, што хвалююць і часта застаюцца без адказаў. Бог стварыў чалавека па сваім падабенстве, дык чаму атрымаўся забойца і эгаіст, які амаль заўсёды ваюе? Чаму чалавек жыве спажывальніцтвам? Навошта нічым не павіннаму чалавеку столькі несправядлівасці, у тым ліку ў выглядзе заганаў? Чаму чалавек не любіць жыццё, увесь час ад яго нечага патрабуючы? Фёдар Конеў прапаноўвае свае адказы.

У рубрыцы «Сябрына» публікуюцца творы аўтараў казахскага часопіса «Прастор». Дулат Ісабекаў прадстаўляе апавяданне «Вартавы спакою» (пераклаў з казахскай Вячаслаў Карпенка). Галоўны герой — адзінокі дзівак, які ў дзяцінстве згубіў бацькоў і сам іх пахаваў. Падчас вайны, адчуваючы настрой людзей, яму бачыліся фашысты, таму ён без анікай просьбы стаў вартавым па начах. Але герой няпросты: яго псіхічны стан дыктаваў яму здзяйсняць учынкі, якія бянтэжылі. Праз такі цікавы вобраз аўтар даносіць ідэю «нестандартнасці» дабра, якое б яно ні было.

Нізка вершаў «Лёс Паэтаў» Улыкбека Есдаўлетава — гэта прага да прыгажосці, тонкае пачуццё прыроды, усхваленне і бясконцая любоў да радзімы (пераклады М. Кабакова, Е. Амедзі, Н. Чарнавой, Л. Сцяпанавай, Д. Новікава). Прызначэнне паэта, на думку аўтара, немаленькае — ратаванне цэлага свету, якога б без паэзіі не было.

Вольга Грыгор’ева пасміхаецца з абывацельскіх роздумаў, высокага і вечнага, прамаўляючы:

Если есть на свете что-то вечное,

Было и останется вовек —

Это снег на станции Овечкино,

Тихий, мерно падающий снег.

З нізкай вершаў «Там, дзе Рака» аўтар прымушае павандраваць па знаёмых для кожнага вобразах і ўспамінах: старыя цацкі, з якімі і не ведаеш, што рабіць, бацька, які чытае маршала Жукава, маці, што гатуе аладкі, сад на захадзе сонца, родны дом, дзе жывуць чужыя людзі, краіна, за якую ваявалі продкі і якой больш не існуе.

Яўгенія ШЫЦЬКА


Непадобныя і арыгінальныя

Першы сёлетні нумар «Маладосці» — скарбонка тэкстаў непадобных і аўтараў з розных краін.

Варта пачаць з найцікавейшых старонак, дзе паказана творчасць паэтаў і празаікаў Чачэнскай Рэспублікі. Ваха Дакаеў прадстаўляе «Кнігу люстэркаў» — нізку кароценькіх вершаў, поўную адчуванняў сэрца, пошукаў душы і скарбаў памяці (пераклад Таццяны Сівец). «Словы, як ноты, складаюцца ў боскую песню. / Хіба што сэрца пачуе, калі мае слых адпаведны…» — асноўная ідэя паэзіі аўтара. Яго творы не адрозніваюцца гучнасцю, яны ціхмяныя, мяккія і пяшчотныя, крыху сумныя, і толькі ў адным вершы аўтар прамаўляе выразна — «Імя Жыццю — Раптоўнасць!». Вершы Мадзіны Ясаевай (пераклад Т. Сівец) напоўнены скепсісам, творца быццам аналізуе сучаснае грамадства ў плыні стагоддзяў, разважаючы над вечнымі пытаннямі чалавечага шляху. «Спрабаваць “Быць”, / Трымацца прынцыпу / “Шляхам дзядоў” / І падстаўляць шчаку / (Шляхам прарокаў!). / А ў галаве заўсёды: / “Каб толькі вульгарным / Не падалося!”». Лула Куні (у перакладзе Т. Сівец і Марыі Кобец) заклікае да адчування жыцця — зямнога і вечнага, Сайд-Магамед Галагаеў — да разважанняў пра вытокі існавання (пераклад Бажэны Мацюк), Райком Дадашаў — да аналізу над памылкамі лёсу (пераклад Б. Мацюк), Сулім Магамедаў — да роздумаў над хуткабежнасцю часу (пераклад Б. Мацюк), а Пецімат Пецірава (пераклад Віктара Шніпа) засяроджвае ўвагу на жаночых пачуццях. Апавяданне «Жонка-бландзінка» (пераклад Т. Сівец) прадстаўляе Мурад Магамадаў. У даволі гумарыстычным творы аўтар раскрывае шматлікія бакі ўзаемаадносінаў двух людзей, якія за 10 гадоў сталіся адно аднаму чужымі і прыйшлі да разводу. Маленькі твор «Кавярня» Фаізы Халімавай (пераклад Б. Мацюк) — дзіўная плынь думак гераіні на працягу некалькіх хвілін, які прымушае задумацца пра пачуцці жанчыны.

Пакістанскі паэт Аюб Хавар у адзіным надрукаваным вершы «Дрэва, альбо Цень Хрыста» (пераклад М. Кобец) разважае на тэмы рэлігіі і гуманістычнага пачатку. Якім бы мог быць дотык параненага Хрыста да дрэва, да якога звяртаецца паэт?

Паэзію Украіны прадстаўляе Багдан Кірста — смелымі, недзе правакайцыйнымі і пратэснымі радкамі. Ён звяртаецца да гераіні ўсіх вершаў: ты, цябе, табе... «Быць удвох» — падаецца, добрая мэта кахання, якая прачытваецца і ў вершах маладога паэта, але ці будзе гэта паэзія цікавая, калі мэта дасягнецца... (пераклад Міколы Адама).

У перакладзе Андрэя Касцюкевіча з нямецкай мовы надрукаваны вершы Фрыдрыха Ніцшэ — розныя па настроі і па тэматыцы, але ўсе натхняюць убачыць незямное ў зямным. З паэзіяй Македоніі можна пазнаёміцца дзякуючы вершам Звонка Танескі (пераклад Ганны Глобы). У кожным творы няпросты ўнутраны свет лірычнага героя — апантанага, усхваляванага і ў той самы час прыгнечанага і самотнага.

Паэзія Кітая прадстаўлена знакамітым вершам старажытнакітайскага паэта Су Шы «Песня вады» (пераклад Мікіты Крыцука), а проза — апавяданнем пісьменніка Цзінь Жэньшунь «Узаемнасць» (пераклад Алены Бурдзель), што распавядае пра ўсю горыч здрады, да якой можа дайсці чалавек, здаецца, добрасумленны і ўважлівы да пачуццяў іншых.

Паэзія Давіны Пасас з Эквадора напоўнена адчуваннем страты, бяссілля і горычы і перагукаецца з творамі паэта з Бангладэш Анупама Гоша. Яго вершы — водгук на недасяжнае каханне, якое лірычны герой бачыць ва ўсім наваколлі (пераклад М. Кобец).

ЗША ў нумары прадстаўляюць апавяданні Говарда Лаўкрафта «Па той бок», «Злы святар», «Гіпнас», «Холад», «Жахлівы стары» ў перакладзе Ірыны Галухінай. Настрой захапляе на працягу чытання твораў аўтара, галоўная ідэя якіх — неспасцігальнасць жыцця для чалавечага розуму.

Выклікаюць цікавасць і часткі з рамана ў вершаваных маналогах «Анталогія Спун Рывер» Эдгара Лі Мастэрса (пераклад Андрэя Вылінскага). Напоўнены высокімі пачуццямі і пафасам, нібы творы Шэкспіра, вершы Сары Тысдэйл (пераствораныя па-беларуску Ганнай Янкутай). Нават асобы, да якіх у апісаннях звяртаецца паэтэса, гэта пацвярджаюць: Алена Траянская і Беатрычэ.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Трэніроўкі і здымкі ўдзельнікаў пачнуцца ў красавіку.

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.