Вы тут

Першая беларуская Кармэн


Лета 1940 года. У Маскве праходзіць першая дэкада беларускай літаратуры і мастацтва. Разам з драматычнымі, харавымі і танцавальнымі калектывамі ў ёй удзельнічае і створаны за некалькі гадоў да таго Беларускі тэатр оперы і балета. У Маскву тэатр прывёз оперы «У пушчах Палесся» Анатоля Багатырова, «Міхась Падгорны» Яўгена Цікоцкага, «Кветка шчасця» Аляксея Туранкова, балет «Салавей» Міхаіла Крошнера… Вынікам дэкады стаў трыумф беларускага мастацтва, у тым ліку музычнага. Адначасова першая дэкада беларускай літаратуры і мастацтва ў Маскве стала трыумфам і для асобных выканаўцаў, сярод якіх асабліва выдзялялася да таго яшчэ малавядомая за межамі Беларусі таленавітая оперная спявачка Ларыса Александроўская. Неўзабаве яна была ўзнагароджана ордэнам Леніна і атрымала званне «Народная артыстка СССР».


А пачыналася ўсё ў першыя гады мінулага стагоддзя ў Мінску, у доме служачага чыгункі Пампея Васільевіча Александроўскага. Яго бацькам быў праваслаўны свяшчэннік Васіль Андрэевіч Александроўскі. Усе яго сыны атрымалі духоўную адукацыю, але толькі адзін з іх звязаў жыццё з царквой.

Нягледзячы на тое, што бацька і маці Ларысы Пампееўны па прафесіі былі далёкімі ад музыкі, яе ў сям’і любілі і шанавалі. Дома былі музычныя інструменты — гітара, балалайка, мандаліна, — і ўсе дзеці ўмелі на іх іграць. Сям’я таксама мела грамафон і пласцінкі з запісамі народных песень, выступленняў Шаляпіна і іншых вядомых спевакоў. Да таго ж Пампей Васільевіч вельмі любіў спяваць сам. У яго, як кажуць, быў прыгожы бас, і гэту любоў да спеваў ён, напэўна, перадаў дачцэ. Яны пачалі разам спяваць у царкоўным хоры, але хутка дзяўчынцы прапанавалі ўдзельнічаць у стварэнні маладзёжнага аматарскага тэатра. Там ставілі вадэвілі, спявалі вясёлыя песні, танцавалі. І калі аднойчы ў царкве дзяўчынка заспявала вельмі эмацыянальна, рэгент не без шкадавання прапанаваў ёй выбіраць паміж царквой і тэатрам. Ларыса выбрала тэатр.

У цяжкія, галодныя паслярэвалюцыйныя гады, здавалася, было не да музыкі. Але ў разгар грамадзянскай вайны насуперак вядомай прыказцы «калі гавораць гарматы, музы маўчаць» Ларыса Александроўская выступала з песнямі ў самадзейнай трупе пры палітаддзеле Заходняга фронту.

У пачатку 20-х гг. Александроўская паступіла ў Беларускі музычны тэхнікум. Да гэтага часу адносіцца яе першы вялікі прафесійны поспех. Разам з некалькімі такімі ж маладымі артыстамі яна ўдзельнічала ў Міжнароднай музычнай выстаўцы 1927 г. у Франкфурце-на-Майне, дзе была заўважана спецыялістамі. Пасля заканчэння тэхнікума яшчэ два гады яна займаецца ў спецыяльных класах з кансерваторскай праграмай. А калі ў 1933 годзе быў створаны Беларускі тэатр оперы і балета, Александроўскую запрасілі туды на працу. З гэтага часу жыццё Ларысы Пампееўны Александроўскай было непарыўна звязана з гэтым тэатрам. Тут яна выступала ў галоўных партыях опер «Фаўст» (Маргарыта), «Кармэн» (Кармэн), «Яўген Анегін» (Таццяна), «Царская нявеста» (Любаша), «Міхась Падгорны» (Марыся), «Кветка шчасця» (Надзейка) і іншых.

Наступіў страшны для яе і ўсёй краіны чэрвень 1941 года. За некалькі дзён да 22 чэрвеня сын Ларысы Пампееўны з апендыцытам трапіў у бальніцу. На трэці дзень вайны, калі пачаліся масіраваныя бамбёжкі Мінска, спявачка забрала з бальніцы самае дарагое, што ў яе было, — сына — і без грошай, рэчаў і дакументаў, разам з тысячамі іншых бежанцаў, дзе пешшу, а дзе ў кузаве грузавіка, рушыла на ўсход. У Вязьме яе затрымалі. Камусьці з вельмі пільных вайскоўцаў падалася падазронай жанчына без грошаў і дакументаў, з ордэнамі на грудзі, якая шукала нейкую вайсковую часць (там павінен быў знаходзіцца яе муж). Невядома, чым скончылася б гэтая гісторыя, але, на шчасце, адзін з вайскоўцаў здагадаўся прагартаць падшыўкі газет за мінулы год і ў адным з матэрыялаў, прысвечаных дэкадзе беларускага мастацтва, убачыў яе партрэт.

Потым была эвакуацыя, паездкі з франтавымі брыгадамі артыстаў на перадавую. Пасля вызвалення Мінска Ларыса Александроўская вярнулася дадому.

Пасля вайны Ларыса Пампееўна працягвала працаваць у тэатры, удзельнічала ў многіх пастаноўках. Яна таксама актыўна займалася канцэртнай дзейнасцю, з поспехам выступала ў краіне і за мяжой. З 1951 года, атрымаўшы рэжысёрскую адукацыю, яна адначасова стала галоўным рэжысёрам тэатра.

Ларыса Александроўская таксама займалася грамадскай дзейнасцю, была дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР і Вярхоўнага Савета БССР. Расказваюць, што калі ў 50-я гады ў Мінску вырашылі пабудаваць цырк, то месца будаўніцтва выбралі ледзь не на самай ускраіне горада. Але Ларыса Пампееўна пайшла на прыём да тагачаснага партыйнага кіраўніка Беларусі Мікалая Патолічава і дабілася, каб цырк пабудавалі там, дзе ён зараз і знаходзіцца.

Ларыса Пампееўна Александроўская пайшла з жыцця 23 мая 1980 года. Яе імя зараз носіць музычная школа ў Мінску, з 1987 г. праводзіцца Рэспубліканскі конкурс вакалістаў імя Ларысы Александроўскай.

Міхась ЦІКОЦКІ

Дарэчы:

З Яўгенам Цікоцкім, які з’яўляецца адным са стваральнікаў беларускай кампазітарскай школы і нацыянальнай оперы ў прыватнасці, Ларыса Александроўская была добра знаёмая. У спектаклях з музыкай гэтага кампазітара яна выконвала галоўныя ролі.

— Александроўская была першай выканаўцай партый Марысі ў оперы «Міхась Падгорны» і Алесі ў спектаклі «Дзяўчына з Палесся» (у канчатковым варыянце гэта опера ўсё ж мела назву «Алеся»). Мой дзядуля адзначаў прыгажосць і неверагодны артыстызм гэтай спявачкі, якая ўкладала ў выкананне оперных партый усю душу, — адзначае ўнук кампазітара кандыдат філалагічных навук Міхась Цікоцкі. — Оперы, якія ішлі на беларускай мове, дзякуючы выканаўцам, вельмі краналі слухачоў. Між іншым, некалі ў нашым тэатры ў перакладзе на беларускую ішла нават опера Шарля Гуно «Фаўст», дзе таксама спявала Александроўская. Але менавіта ў спалучэнні намаганняў кампазітараў, што працавалі ў Беларусі, і выдатных, апантаных артыстаў паўставала беларуская опера як з’ява.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Карэспандэнт «Звязды» схадзіла на майстар-клас па стварэнні «пісанак».

Культура

Карэспандэнты «Звязды» пабывалі на начных здымках нацыянальнага кінапраекта

Карэспандэнты «Звязды» пабывалі на начных здымках нацыянальнага кінапраекта

Гісторыка-прыгодніцкая стужка пра Беларусь, беларуса-ваяра і беларуса-вучонага.

Спорт

Тры медалі ў беларусаў на этапе Кубка свету па скачках на батуце

Тры медалі ў беларусаў на этапе Кубка свету па скачках на батуце

Больш за 150 спарт­сме­наў з 36 кра­ін све­ту — гэта са­мыя моц­ныя ба­ту­тыс­ты су­час­нас­ці.