Вы тут

Калі святкаваць Масленіцу?


«У гэтым годзе святкаванне Масленіцы прыпадае на 4—10 сакавіка. Але кожны год яе святкаванне мае розныя даты: ад сярэдзіны лютага да канца сакавіка. Чаму так адбываецца?» — пытанне ад Марыі Іосіфаўны з Дзяржынскага раёна.


Рускія даследчыкі традыцыйнай духоўнай спадчыны выказваюць меркаванні аб тым, што першапачаткова Масленіца святкавалася на пачатку новага года, які па месяцавым календары прыпадаў на сакавік, і была прызначана «стымуляваць прыроду ў дзень сонцазвароту». І ўсё ж, калі ўлічыць, што адно з ключавых месцаў ва ўсім складаным рытуальна-абрадавым комплексе займала катанне на санках з горак (спецыяльна для гэтага зробленых), то больш дакладным часам колішняга правядзення свята трэба лічыць апошні тыдзень лютага і першы тыдзень сакавіка. Такая часавая суаднесенасць можа быць апраўданай у сувязі з тым, што, хутчэй за ўсё, Масленіца некалі адзначалася на працягу двух тыдняў. І тады першы святочны тыдзень сімвалізаваў заканчэнне зімы, а другі — пачатак каляндарнай вясны.

З прыходам хрысціянства і актыўным пашырэннем у сферы сацыяльнага і культурнага жыцця грамадства свят хрысціянскай Пасхаліі і ў сувязі з увядзеннем сямітыднёвага Вялікага посту, які папярэднічаў падзеям Вялікадня, святкаванне Масленіцы, па-першае, скарацілася з двух тыдняў да аднаго; па-другое, набыло дадатковыя рысы ў змесце, сімволіцы і абрадавых падзеях; па-трэцяе, павінна было скончыцца да пачатку посту. А значыцца, Масленіца стала святкавацца на восьмым тыдні перад святкаваннем Вялікадня.

У асяроддзі беларусаў святкаванне Масленіцы праходзіла больш сціпла, чым ва ўсходніх суседзяў, аднак прасторавыя каардынаты абрадавых падзей і ядро сімвалічных складнікаў былі фактычна адны і тыя ж. Толькі яны даволі часта былі быццам спрасаваны ў рытуальным часе. У многіх мясцінах фактычнай мяжой распачынання святочных дзеянняў быў чацвер, а не панядзелак, як у рускіх.

Ёсць усе падставы аконтурыць структурную паслядоўнасць масленічнага тыдня ў беларусаў наступным чынам: Панядзелак — пачатак свята, выпяканне бліноў, падрыхтоўка ледзяных гор, санак, «коўзанак», выкананне абрадаў «вазіць маладух», «пахаванне дзеда» (тут і далей улічваюцца рэгіянальныя асаблівасці, акалічнасці і час выканання абрадаў, напрыклад, катанне на конях у адной мясцовасці магло быць у чацвер, у другой — у нядзелю). Аўторак — пачатак гасцяванняў, працяг гулянняў. Серада — абход вёскі з мэтай падзякі «наважонам», выкананне абраду «калодка». Чацвер — «конскае свята» (аб'язджалі маладых коней), выбіралі пастуха, выпякалі блінцы для каровы, дзеці ўшаноўвалі бабку-павітуху. Пятніца — «хадзілі да цешчы на бліны» — зяці наведвалі цешчаў. Субота — каталіся з гор, працягваліся гасцяванні-адведкі. Нядзеля — апошні дзень святкавання Масленіцы — была максімальна напоўнена абрадамі і рытуальнымі дзеяннямі. Заўтра пачнецца Вялікі сямітыднёвы пост. Таму ў гэты «развітальны», «гавенны» дзень трэба было паспець шмат што зрабіць: развітацца з зімой, запаліць масленічнае вогнішча, спаліць сімвал зімы — саламянае пудзіла Масленіцы, адно ў аднаго папрасіць прабачэння за ўсе крыўды, непаразуменні, якія здарыліся на працягу года.

Аксана КАТОВІЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытанні аб каранях і прыстасаванасці да сучаснага жыцця каляндарных і сямейна-побытавых народных традыцый і абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыі з пазнакай «Пра радзіннае».

Выбар рэдакцыі

Грамадства

У Полацку ўпершыню знойдзена пахаванне князя

У Полацку ўпершыню знойдзена пахаванне князя

Сярод знаходак — нямала сенсацый.

Грамадства

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

Вопыт Віцебшчыны ў знішчэнні баршчэўніку цікавы таму, што тут больш за 80 працэнтаў зараснікаў ад агульнага па краіне.

Грамадства

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Пазнаць у гарадскім натоўпе абітурыентаў можна без праблем.