Вы тут

Грамніцы: жывы працяг традыцый


Спрадвечныя звычаі, абрады беларусаў, якія раней бытавалі пераважна па вёсках, цяпер адаптуюцца і ў гарадскіх умовах, прычым — у далёкай Сібіры


Грамнічная свечка сагравае

Зіма сёлета ў Беларусі праходзіць пад знакам плюс, б’е тэмпературныя рэкорды. Таму, пэўна, не так засумавалі мы па вясне, як супляменнікі з Сібіры, дзе маразы былі за мінус 30. І допіс у рэдакцыйнай пошце Вікторыі Канінай пра тое, што “Крывічы” саграваюць Іркуцк, — не выпадковы: хочацца ж людзям цяпла! Вось і сабраліся ў холад актывісты Іркуцкага Беларускага клуба “Крывічы”, каб правесці абрад “Грамніцы”. Тое было на выспе Юнасць, што пасярод Ангары ў цэнтры Іркуцка. Да таго ж ладзілі абрад беларусы 2 лютага — “па Сонцы”, паводле язычніцкіх вераванняў продкаў.

Як вядома, у беларускай міфалогіі ёсць Бог грому й маланкі Пярун, а ягоную жонку завуць Грамніца, яна — Багіня лета. Яе нашы продкі сабе ўяўлялі як прыгожую, добрую жанчыну, заступніцу сялян. Яе й прасілі пра дождж у летнюю спякоту. Верылі: калі зімою Пярун з жонкаю клаліся спаць, то Грамніца першаю прачыналася ды назірала, ці моцна лютуе на зямлі Бог зімы — Зюзя.

З прыходам хрысціянства на Беларусь “Грамніцы” займелі яшчэ назву “Стрэчэньне”. Карані ж абраду сягаюць у эпоху старажытнаславянскую. Даследчыкі лічаць: людзі заўважылі, што на пачатку лютага пасля моцных студзеньскіх маразоў прыходзіць адліга. Потым яшчэ зноў маглі ўдарыць маразы, разгуляцца завеі. То лічылі: гэта сустрэча Зімы й Лета — касмічных, сёння б сказалі, энергетычных плыняў. Вось такія “парадоксы надвор’я” адсачылі мудрацы, зафіксавалі ў свядомасці ды вераваннях, у адметным абрадзе, які мае шмат розных нюансаў.

На ангарскай выспе сабралася ладзіць Грамніцы каля 40 чалавек: былі нават студэнты з Германіі ды ЗША, якія “па абмене” вучацца на міжнародным факультэце Іркуцкага дзяржуніверсітэта. Ды суровыя ўмовы такі вымусілі частку абраду з вуліцы перанесці ў кафэ “Остров”. Дзяўчаты па чарзе выклікалі Грамніцу: стукалі драўлянай калатушкай па жалезным кальцы. Потым усе падзяліліся на дзве каманды: “Зіму” й “Лета”. Пачаліся спаборніцтвы ў традыцыйных беларускіх гульнях “Кавенька”, “На сілкі”, “Цягалкі”. Ну што ж, у Іркуцку “Лета” саступіла “Зіме” — чакай маразоў.

Пад дахам мужчыны здабылі рытуальны Агонь, высекшы іскру з крэменю. Ад яго запалілі галоўную Грамнічную свечку, і ад яе кожны змог пераняць полымя для сваёй, загадаць жаданне. Магічная сіла свечкі, вераць беларусы, спрыяе ў розных варунках: зняць зубны боль, паладзіць з тым, каго кахаеш...Сіла тая ўзмацнілася, калі гурт аўтэнтычнай песні “Крывічы” праспяваў песню “Зіма з летам стрэлася”. Потым былі яшчэ іншыя песні, танцы — імі завяршалі Грамніцы.

Ад вогнішча запалілі Грамнічныя свечкі

А наўздагон гэтаму допісу з Іркуцка прыйшоў яшчэ адзін: як актывісты Іркуцкага таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага святкавалі Стрэчанне. Тое было, напісалі нам з ІТБК, 15 лютага на вулічнай пляцоўцы Дома рамёстваў і фальклору. Запрасілі паўдзельнічаць у абрадзе аднадумцаў, аматараў народных традыцыйных святаў. Некаторыя нават загадзя зрабілі васковыя свечкі: яны жаўтаватыя, пахнуць мёдам. “Глядзіш на іх — і на душы становіцца цяплей”, — пішуць нашы сябры. Сонечны, ясны дзянёк выдаўся. І спрыяў ён таксама добраму настрою. І на гэты раз высеклі іскру, запалілі агонь, потым Грамнічныя свечкі, спявалі абрадавыя песні. Яшчэ нашы сябры пішуць: “Калі праспявалі “Благаславі, Божа!”, то здавалася, што скрозь аблокі, галіны дрэў сыходзіць на нас дабраславенне. На душы было лёгка й добра. Усе разам вадзілі карагоды, гулялі, танцавалі пад гармонік. Наш дзень прадказаў: вясна будзе ранняю ды прынясе добры ўраджай пшаніцы”.

Ну вось, будзе яшчэ ў Іркуцку магчымасць праверыць: чый жа прагноз надвор’я, зроблены ў пару Грамніц і Стрэчання, вытрымае выпрабаванне часам. Зрэшты, я ўпэўнена: у тых, хто ўдзельнічае ў народных абрадах, паглыбляецца ў чароўны свет народных традыцый — і барометр душы спрацоўвае больш на пазітыў, на сонечную й цёплую, камфортную будучыню.

Вольга Ігнатчык

Выбар рэдакцыі

Грамадства

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

З баршчэўнікам змагаюцца нават з дапамогай квадракоптара

Вопыт Віцебшчыны ў знішчэнні баршчэўніку цікавы таму, што тут больш за 80 працэнтаў зараснікаў ад агульнага па краіне.

Грамадства

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Прэтэндэнты на студэнцкі білет здалі тэст па матэматыцы

Пазнаць у гарадскім натоўпе абітурыентаў можна без праблем.

Грамадства

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Вясневічы

Як жывуць апошнія жыхары вёскі Вясневічы

Галоўная славутасць Вясневічаў, яе жывая гісторыя — 96-гадовы Аляксей Юркевіч.

Культура

Наталля Батракова: Чытачы пішуць, што мае героі нібыта працуюць у суседнім офісе

Наталля Батракова: Чытачы пішуць, што мае героі нібыта працуюць у суседнім офісе

З Наталляй Батраковай мы сустрэліся на адкрыцці абноўленай кнігарні «Светач», што на сталічным праспекце Пераможцаў, 11.