Вы тут

На гару, вітаць «Чырачку»


Нашы продкі верылі: каб вясна прыйшла, абавязкова трэба яе паклікаць. Змайстраваць птушак з паперы ці выпечы іх з цеста, прычапіць фігуркі да галінак, узняцца ўсім разам на самую высокую ў мясцовасці гару, распаліць вогнішча, смажыць на ім хлеб, сала, яйкі і спяваць, танцаваць, вітаць сонца, а разам з ім — абуджэнне прыроды пасля зімовага сну…


Свята гукання вясны ў кожным з рэгіёнаў краіны, натуральна, мае свае адметнасці, але згаданыя рысы ў той ці іншай колькасці і камбінацыі прысутнічаюць, бадай, у кожным з іх. Але не ў Тонежы. Тут, у знакамітай вёсцы Лельчыцкага раёна, што многія дзесяцігоддзі з’яўляецца аб’ектам пільнай увагі даследчыкаў традыцыйнай культуры, у апошні дзень перад пачаткам Велікоднага посту традыцыйна ладзяць унікальны абрад «Чырачка». Ён унесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі. Паводле календара, дзень, калі ладзяць «Чырачку», супадае з апошнім днём масленічнага тыдня — самага вясёлага перад пачаткам самага строгага посту. Таму і нядзіўна, што ўся вясковая грамада імкнецца павесяліцца ўволю, каб атрымаць запас радасці на наступныя некалькі тыдняў.

Колькі гадоў таму аўтарка гэтых радкоў мела ўнікальную магчымасць стаць удзельніцай «Чырачкі». І сёння гэтае яскравае дзейства прыгадваецца ў самых маляўнічых фарбах. Як гэта заведзена на любым народным свяце, далучыцца да агульнай весялосці тут можа кожны: жанчыны з радасцю пазычаць каляровую ваўняную хустку, якая засцеражэ ад холаду. Яшчэ адзін знак, што аб’ядноўвае ўсіх падчас абраду, — самі чырачкі. Іх не шкадуюць для гасцей, адна перад адной жанчыны адорваюць птушачкамі. Дарэчы, у кожнай гаспадыні — свой рэцэпт гэтага вясновага пячэння. Нехта замешвае цеста на сыроватцы, а нехта — на малацэ. Цеста раскачваецца, і з яго нажом выразаюцца чырачкі, якія па форме павінны нагадваць птушак. Нават вочкі часам робяць з сухіх чарніц. Чырачак кладуць у кошыкі: калі некага сустрэнуць па дарозе да месца святкавання — таго і частуюць. Нехта пячэнне з’ядае адразу, а нехта захоўвае на акенцы цэлы год — да наступнага гукання вясны.

Ёсць у Тонежы такая прыкмета: чым больш падчас свята назбіраеш «чырачак» — адмысловага пячэння ў форме птушкі, тым шчаслівейшым і багацейшым будзе год. І гэта не дзіўна, бо кожная гаспадыня, дорачы «чырачку» падчас вітання вясны, зычыць добрага здароўя, шчасця і сілы.

Рыхтавацца да свята пачынаюць загадзя. Гаспадыні пякуць бліны і аладкі, вараць кашу, кісель — гэтымі стравамі на Чарнышоўскіх горах, месцы правядзення абраду, будуць частаваць усіх удзельнікаў. У лесе знаходзяць прыгожую пышную ёлачку, якую ўпрыгожаць дзеці і якая стане сімвалам надыходу вясны. Таксама ладзяць пудзіла зімы — яно сімвалічна згарыць у цэнтры агульнага вялікага карагода.

Да падрыхтоўкі абраду далучаюцца літаральна ўсе вяскоўцы. Мужчыны запрагаюць коней і ўпрыгожваюць іх збрую. Жанчыны адзяваюць святочныя строі, а пасля, сабраўшыся ў хаце, спяваюць песні. Загадзя рыхтуецца талая вада. Лічыцца, што яна надзвычай чыстая і ў гэты дзень набывае гаючую сілу. Перад тым, як выйсці з двара, усе ўдзельнікі свята абмыюць твары — каб былі прыгожыя і моцныя, гаючай вадой напояць кароў і коней.

Дзеці збіраюцца ў адной з хат і стужкамі, папяровымі кветкамі ўпрыгожваюць ёлку. У даўнія часы, калі не было каляровай паперы, адмыслова для свята белую паперу фарбавалі рознымі колерамі. Імкнуліся, каб ёлка выглядала як мага прыгажэйшай. Гэтае святочнае дрэва тут лічыцца сімвалам роду і знакам пачатку новага года. Існуе павер’е, што кветак на дрэве павінна быць цотная колькасць — тады дзеўкі і хлопцы знойдуць сабе пару, у іх з’явяцца дзеці, і вёска будзе жыць далей.

Вось пачуліся галасы дзяцей, якія нясуць упрыгожаную ёлачку ў двор. Абрад пачаўся. З дапамогай такой песні пра ёлачку, якая зацвіла, у хаце захапляюцца прыбраным дрэўцам. Гаспадыня нясе гаршчок з зернем, у яго паставяць ёлачку — каб год быў багаты, усе былі здаровыя і вясёлыя. Для самога абраду «Чырачка» жыхары і госці Тонежа (а іх у гэты дзень прыязджае ў вёску нямала) збіраюцца разам і ідуць на Чарнышоўскія горы. Нехта едзе на вазах, запрэжаных прыбранымі коньмі, нехта ідзе пешкі да месца агульнага святкавання.

Але нельга лічыць, што тыя, хто не трапіў на гару, застаюцца па-за атмасферай радасці і весялосці. Самыя старэйшыя жанчыны вёскі, якія не маюць сіл узняцца на пагорак і вадзіць карагоды, таксама збіраюцца разам, надзяваюць касцюмы, дапамагаюць адна адной прыбрацца і спяваюць песні. Яны адзначаць «Чырачку» за традыцыйным сталом з пячэннем, блінамі і кісялём.

Мы ж рушым на гару, адкуль ужо чуецца вясновая-заклікальная: «Ой, гу, вясна, ой, гу, красна... Ой, што ты нам вунесла...» Падчас абраду гукання вясны водзяць карагоды, якія складаюцца з трох колаў. Першае ўтвараюць дзеці, другое — маладыя людзі ў перадшлюбным узросце, а трэцяе — жанчыны сталага ўзросту. Усе разам гуляюць у традыцыйную гульню «Грушка», спяваюць песні. Спачатку спальваюць пудзіла зімы на вялікім вогнішчы, а затым развітваюцца з ёлачкай. Крыху пазней адзін хлопчык возьме ўпрыгожанае дрэўца, пабяжыць да самага высокага дрэва на гары, залезе як мага вышэй на яго — бліжэй да сонейка — і ўладкуе ёлачку на галінах. Гэта стане сімвалам прыходу вясны, а гаршчок з зернем, у якім неслі ёлачку на гару, застанецца ахвярай для птушак, якія прыляцяць з выраю.

Пазней усіх чакае пачастунак і, бадай, самая вясёлая частка абраду — качанне з гары. Пакачацца не адмаўляюцца нават самыя сталыя ўдзельнікі свята. Лічыцца, што ў гэты час зямля дае сілы арганізму, таму хваробы адступяць і чалавек застанецца здаровы цэлы год. Верце ці не, але сталыя ўдзельнікі «Чырачкі» пацвярджаюць праўдзівасць гэтай прыкметы.

Марына ВЕСЯЛУХА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Як абараняцца ад рыэлтараў, якія не хочуць працаваць па законе

Лiцэнзiя агенцтва «Гатовыя рашэннi» скасавана, «Iмперыi нерухомасцi» — прыпынена, а «Тваёй сталiцы» выпiсана прадпiсанне.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.