Вы тут

Маленькая фея Міхаіла Панджавідзэ


Мала хто ведае, што для галоўнага рэжысёра Вялікага тэатра Беларусі адна з галоўных пастановак яго жыцця адбываецца па-­за межамі тэатра, хоць і ў мінскіх дэкарацыях. Завуць яе Аляксандра.


Аляксандра родам з Мінска

Аляксандра Панджавідзэ, у адрозненне ад вядомага таты, якому 5 сакавіка споўнілася 50 гадоў, нарадзілася ў Мінску. Пяцігадовая дзяўчынка ўжо гаворыць па-беларуску. І, безумоўна, займае важнае месца ў жыцці, а таксама й творчасці Міхаіла Аляксандравіча. Прынамсі, у невялічкім нават тэлесюжэце, які мае калегі са Сталічнага тэлебачання зрабілі з творчай сустрэчы галоўрэжа з гледачамі й прадстаўнікамі СМІ, ён згадаў і дачку Аляксандру. Журналісты казалі пра 14 пастановак опер, што здзейсніў ён з 2010 года ў Вялікім тэатры Беларусі, пра ўзнагароды, прызнанне публікі, прафесіяналаў… А для юбіляра Мінск, як бачым, стаў родным яшчэ й тым, што тут яго Сашка нарадзілася.

Прыцягненне зямлі — гэта, вядома ж, не толькі пра законы фізікі. Часцінку душы ўсе мы пакідаем там, дзе падоўгу жывем. І гэтаксама ж бяром адтуль у дарогу з сабою тое, чым узбагаціліся. Скажам, самога Міхаіла Панджавідзэ мае калегі часам называюць між сабой “дзіцём розных народаў”, бо ён — расійскі рэжысёр, з грузінскім прозвішчам і родавымі каранямі, жыў доўга ў Ашхабадзе: там працавалі бацькі-музыканты. Бабуля ж, ведаю, жыла ў Крыме, і чытала малому Мішку казкі на ўкраінскай мове — то ён яе й цяпер ведае. А Сашкіна мама, салістка оперы Екацярына Галаўлёва, родавыя карані мае ў Піцеры, нарадзілася, вучылася ў Маскве. Менавіта ў Мінску, як сама лічыць, пашанцавала ёй выканаць знакавую ў кар’еры партыю Саламеі ў аднайменнай оперы Рыхарда Штрауса. Дарэчы, якраз яна, пастаўленая Міхаілам Панджавідзэ, ішла ў Вялікім у дзень яго нараджэння. “Саламею” гэты рэжысёр вялікіх маштабаў лічыць самым сур’ёзным, складаным сваім спектаклем сярод пастаўленых ім амаль за 10 гадоў у Беларусі. А Екацярына Галаўлёва ў сакавіцкім нумары часопіса “Партер” прызнаецца наконт партыі Саламеі: “Годзе ў 2009‑м такой задачы й мары ў мяне ўвогуле не было, ды я й не ведаю, ці асмелілася б узяцца за такую працу. Тое, што яна атрымалася, гэта, вядома, вялікае шчасце для мяне”.

Калі мы рыхтавалі вялікае інтэрв’ю з Міхаілам Панджавідзэ для часопіса “Беларусь. Belarus” (гл.: “Свой сярод сваіх” — № 1, 2019; ёсць у інтэрнэце), ён сказаў: сваёй Кацяй, яе працай у “Саламеі” ганарыцца. Што ўсё вакальна было выдатна зроблена, і нягледзячы на шматлікія штодзённыя рэпетыцыі не сапсаваўся ў яе голас, і гук застаецца свежым.

З усім тым, казаў Панджавідзэ, яму проста пашанцавала. Цяжэй было з акцёрствам: Екацярыне трэба іграць юную Саламею. Выбудоўваючы логіку яе ўчынкаў, рэжысёр параіў жонцы: “Глядзі, назірай за нашай Сашкай! Я з яе ўсё спісваю. Гэта ж такая дзіцячая непасрэднасць!”

Екацярына Галаўлёва з Сашкай

Вось якая мінская фея ёсць у Міхаіла Панджавідзэ, а таксама Екацярыны Галаўлёвай — яны разам больш за 20 гадоў. Ва ўжо згаданым інтэрв’ю Міхаіл Аляксандравіч шмат цёплых слоў гаворыць пра Сашку. Мы даведаліся, што ягоны беларускі слоўнікавы запас папаўняецца ў тым ліку й дзякуючы малой. Меркавалі, тата з дачкою разам вывучаюць мову. Аднак, як аказалася, дзяўчынка яе асвойвае самастойна, у дзіцячым садзе, размаўляючы з дзеткамі. Яшчэ няня Люда ў яе была да трох гадоў, якая размаўляе на трасянцы — змешанай руска-беларускай мове. Сашка й пачала выкарыстоўваць розныя словы. “У яе лексіконе ёсць кіпцікі, тэпцікі… — згадваў Міхаіл Аляксандравіч. — Калі ад Люды малая прыязджала, то розныя словы з задавальненнем прамаўляла. Неяк бабуля яе з Масквы ў нас гасцявала, пачула, што Сашка лапоча, пытае: а чё такое киптики? Дачка ёй патлумачыла, хоць у свае два з паловай не вельмі добра гаварыла… Пацешна было чуць: кіпцікі — гэта ногти, а тэпцікі — тапки… Дзіця ж не разумее, па-беларуску гэта ці па-руску, калі ўжывае словы. Але ўжо адчувае, што такое дзве мовы. КамЕнная Горка — таксама ёсць у яе лексіконе (новы мікрараён Мінска ўзяў назву прыгараднай вёскі. — Аўт.). І націскі ў словах робіць, як тое ўласціва беларусам. То я й не выпраўляю, хай гаворыць: усяму свой час. А калі едзем у гарадскім транспарце, Сашка, здараецца, гаворыць так, як і аб’яўляюць прыпынкі: “Наступны прыпынак — вуліца Камуністычная”.

Мы яшчэ пацікавіліся, ці чытае Сашка беларускамоўныя вершы — і тата слова ў слова паўтарыў адзін з іх: “Сонечны зайчык бяжыць па сцяне/ Ён уцякае, відаць, ад мяне./ Сонейка зноўку за хмарку зайшло —/ Зайчыка быццам як і не было”. Міхаіл Панджавідзэ згадаў, што іх старэйшы сын, калі прыехалі ў Мінск, вучыўся ў школе, і ў хуткім часе пачаў добра чытаць па-беларуску: “Без праблем, адразу. Каця яшчэ разбірала спачатку, як тыя літары чытаць. А ён — разгортвае кніжку й чытае, лёгка перакладае, хоць і хадзіў у звычайную дзесяцігодку. Яшчэ і ў музычнай вучыўся — там таксама ж беларуская мова была. Наогул, я лічу: каб хацелася некаму вывучаць беларускую мову, не варта прымушаць вывучаць яе сілай. Хто мяне прымушаў? Але я вывучыў! Можа не надта добра, але ж ведаю. Паглядзім: калі застанемся жыць у Беларусі — значыць, буду вучыць лепш”.

Першай у Мінску Міхаіл Панджавідзэ паставіў у 2010‑м оперу “Набука” Джузэпэ Вердзі, і ў той жа год — “Тоску” Джакома Пучыні. Знакавым праектам у ягонай творчай біяграфіі (адзначаным і медалём Францыска Скарыны) стала й пастаноўка нацыянальнай оперы “Сівая легенда” Дзмітрыя Смольскага. Дарэчы, лібрэта яе напісаў Уладзімір Караткевіч, аднайменную аповесць якога Панджавідзэ чытаў без перакладу: “Мяне ўразіла аповесць “Сівая легенда”. Ёсць вялікая розніца, дарэчы, паміж аповесцю й лібрэта для нашай оперы. Прычым адразу ж я чытаў аповесць у арыгінале, толькі на беларускай мове. Прынцыпова! Эксперыментаваў: ці змагу зразумець інтуітыўна беларускую мову. Пасля чытаў ужо ў рускім перакладзе. І пераканаўся, што ўсё адразу добра зразумеў. На мой погляд, творы Караткевіча трэба чытаць і паміж радкоў, бо шмат розных падтэкстаў ён у іх закладваў”.

Скажам, рэжысёр у лібрэта, зробленым класікам, расчытаў прароцтвы пра вялікую бяду для Бацькаўшчыны, якую нясе раскол у грамадстве: “Браты, або пабрацімы ў “Сівой легендзе” Раман і Кізгайла становяцца ворагамі — у тым увесь канфлікт оперы. Ёсць момант у ёй, калі Кізгайла крычыць: “Будуць свары паміж намі, вайна, пажары, раны…” І што смерць ды кроў паміж імі ўстануць. Ён, а значыць і Караткевіч, прадчувае, што будзе, калі разломліваць эліту, народ”.

На жаль, беларускае грамадства й цяпер знаходзіцца пад вялікім уплывам розных светапоглядных ідэй як з Усходу, так і Захаду. Аднак, як не раз пераконваліся беларусы, лепш за ўсё спадзявацца ў жыцці на свае ўласныя сілы, адстойваць нацыянальныя інтарэсы. “Вам асабіста камфортна жыць у Беларусі?” — задалі мы галоўрэжу пытанне ў канцы інтэрв’ю. “Цалкам, — адказаў Міхаіл Панджавідзэ. — Хоць ва ўсім свеце цяпер вельмі неспакойна. Мне неяк нават задалі такое правакацыйнае пытанне: а вось калі паміж Расіяй і Беларуссю канфлікт будзе, ты за каго пойдзеш ваяваць? Я адказаў: гэта добрае пытанне, таму што, дзякуй Богу, такога не можа быць! Але калі што, не дай Бог, то я вазьму аўтамат, выйду на лінію фронту і не буду падпускаць ні тых, ні другіх — адзін да аднаго”. Наш суразмоўца гатовы здзейсніць такі міратворчы самаахвярны акт, каб расіяне й беларусы не сышліся ў прамым супрацьстаянні…

А пакуль жа ў галоўнага рэжысёра Вялікага тэатра зусім іншыя, мірныя клопаты. Прычым, як можна меркаваць па юбілейным інтэрв’ю Міхаіла Панджавідзэ ў часопісе “Партер”, праца з беларускім оперным матэрыялам яго па-ранейшаму прываблівае. І найцікавую прапанову ён агучвае наконт дзіцячых пастановак: “Было б цудоўна, калі б нехта з сучасных беларускіх кампазітараў напісаў прыгожую оперу па матывах беларускіх народных казак — не для таго, каб самавыявіцца, а каб гледачоў парадаваць, каб дзеці прывучваліся да такога ды ведалі сваю культуру. Гэта ж так важна!”

У Мінску Міхаіл Панджавідзэ адзначыў 50-годдзе. Фота БЕЛТА

Цалкам з вамі згодны, Міхаіл Аляксандравіч! І магу нават выказаць меркаванне: гэта вашая маленькая беларуская фея Аляксандра такія сюжэты вам начамі нашэптвае. Бо, пэўна, жадае вам далейшай плённай працы менавіта на карысць беларускай культуры. То давайце бараніць, а таксама й пашыраць яе ў свеце разам — без аўтаматаў, мірнымі сродкамі. Як і належыць сваім, родным па духу людзям.

Дарэчы. Калегі з Вялікага тэатра Беларусі паведамілі нам: 10 сакавіка споўнілася 80 гадоў з часу адкрыцця будынка тэатра. Якраз 10 сакавіка 1939 года гледачы ішлі да Троіцкай гары, і ў той дзень Вялікі тэатр Беларусі расчыніў свае дзверы: у яго з’явіўся новы ўласны будынак! На сцэне тады давалі прэм’еру — оперу Яўгена Цікоцкага “Міхась Падгорны”. Да юбілею калегі прапанавалі гледачам адпраўляць фотаздымкі з выявай любімага тэатра і хэштэгам #Дому_80 #БТБ_80 #Вялікаму_80 у любую сацсетку. Самыя цікавыя здымкі абяцаюць размясціць на афіцыйным сайце тэатра і ў яго сацсетках. А трое пераможцаў фотаконкурсу атрымаюць білеты на бліжэйшыя спектаклі ў Вялікі тэатр.

Іван Ждановіч

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прадпрымальнікі запусцілі сацыяльную ініцыятыву, каб сэканоміць сродкі бюджэту, але вымушаны за гэта плаціць

Прадпрымальнікі запусцілі сацыяльную ініцыятыву, каб сэканоміць сродкі бюджэту, але вымушаны за гэта плаціць

На ўпарадкаванне пасля прыклееных паперак выдаткоўваюцца велізарныя сродкі.