Вы тут

Акцёр Віктар Манаеў: Жыццё само па сабе з'яўляецца камедыяй


Амаль сорак гадоў на Купалаўскай сцэне — на акцёра Віктара Манаева, у ролях якога поруч з камедыяй нязменна ідуць драма і трагедыя, у тэатр гледачы бягуць — толькі пяткі блішчаць. Пры такой папулярнасці — неад'емнасці — перад камерай нашага фатографа спадар Віктар сказаў: «Я саромеюся». Парысаваўся. Народны артыст, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі, бяскрыўдны жартаўнік і проста цёплы ў стасунках чалавек, які ў пачатку года атрымаў спецыяльную прэмію Прэзідэнта, расказаў нам пра сучаснае стаўленне да культуры, гастролі Купалаўскага тэатра ў савецкія часы і здымкі ў фільме «Ідзі і глядзі».


— Сваю творчую кар'еру вы прысвяцілі сцэне Купалаўскага тэатра, як і Зоя Белахвосцік, з якой мы не так даўно размаўлялі. Таму задам вам аналагічнае пытанне: вы калі-небудзь шкадавалі, што, лічы, паўжыцця аддалі адной пляцоўцы?

— Не-не-не, ніколі не шкадаваў, толькі дзякаваў Богу. Каб яшчэ аддаць, але жыццё кароткае. Колькі яно — шэсцьдзясят гадоў, семдзесят, ну восемдзесят, інакш можна было б і болей працаваць. Толькі пачынаеш разумець, што такое тэатр і акцёрства, а сілы ўжо не тыя, як дваццаць гадоў таму.

— То-бок сорак гадоў у Купалаўскім нават замала?

— Канешне, мала. Гэта тое ж самае, калі б вы жылі з любімым чалавекам, а ў вас запыталіся: «Слухайце, а ці не шмат часу вы з ім праводзіце? Вам не надакучыла з адным і тым жа мужчынам?» Такіх пытанняў не ўзнікае, калі любіш і кахаеш.

— Калі вы паступалі ў тэатральна-мастацкі інстытут, у грамадстве лічылася прэстыжным быць акцёрам?

— Наўрад, я нават слова такога не ведаў, пра грошы тады ніхто не думаў. Я не з-за прэстыжу туды пайшоў, у мяне выбару не было, у школе я з трэцяга класа займаўся ў драматычным гуртку, усе ведалі, што Манаеў будзе артыстам. Першы час я нават не думаў, што акцёр — гэта прафесія. У маім уяўленні артысты тэатраў — як мы ў школе сядзелі на ўроках і ў вольны час ставілі спектаклі — працавалі ў крамах ці на заводах, а вечарам збіраліся і ігралі. Я не ведаў, што на гэта трэба вучыцца.

— Ці змянілася ў параўнанні з часамі, калі вы пачыналі працу, стаўленне да тэатра і ў цэлым да культуры?

— На жаль, змяніліся і месца, і роля культуры. Тады людзі таксама былі небагатыя, але стаўленне да мастацтва мелі зусім іншае. Не з боку дзяржавы — тут нічога асабліва не памянялася, а з боку звычайных людзей. Яшчэ ў мае студэнцкія часы ў гардэробе пераапраналіся, боты клалі ў сумку, а ў тэатральную залу ўваходзілі ў туфельках. Гэта было неяк неабходна — хадзіць на спектаклі, слухаць класіку, ведаць пра пастаноўкі тэатра оперы і балета. Колькі мы там прападалі! І на гэта знаходзіўся час, хоць асабіста я быў заняты больш, чым зараз. Як мы бегалі на канцэрты ў філармоніі, ляцелі слухаць хор Мініна. Нават у школе нас не прымушалі — мы з сябрамі ўсё рабілі самі. Калі мне падабаўся спектакль у Купалаўскім, я расказваў пра яго аднакласнікам, збіраў грошы, набываў білеты па трыццаць капеек на бельэтаж і мы разам ехалі глядзець. Нашым класным кіраўніком была маладая дзяўчына, хоць за нас старэйшая гадоў на дзесяць, дык мы і яе бралі з сабой. Гадоў пяць таму ў нас у Купалаўскім яшчэ працавала касірка Леакадзія Іосіфаўна Сарока — яна мяне памятала з тых часоў. Сёння ж у людзей больш нейкай мітусні, гэта заклапочанасць, прычым часовым і нетрывалым, лунае ў паветры. Увесь час кажуць, што няма часу, бо трэба зарабляць грошы. Зараз такая ідэалогія — грошы і грошы, хоць яны ніколі нікога не выратоўвалі і на зямлі не дазвалялі пакінуць больш, чым адмерыць Бог.

— А як гэты пераход да іншых каштоўнасцяў адбыўся, што здарылася?

— Усё зруйнавалася, да пэўных рэчаў было адно стаўленне — стала зусім іншае. У савецкія часы мы гаравалі, што закрытыя ад навакольнага свету, а калі заслона абвалілася, нічога добрага не атрымалася. Ну, паездзілі, паглядзелі, але разам з гэтым да нас хлынула тое, што на гэтай зямлі, можа, і не было патрэбна. Дагэтуль долар ніколі не быў у цэнтры каштоўнасцяў, як бы бедна людзі не жылі. Адна ідэалогія знікла, прыйшлі іншыя, усё стала дазволена, чалавек на ўсё займеў правы. Мяне маці выхоўвала па-іншаму.

— Вы сказалі, што стаўленне да культуры з боку дзяржавы не змянілася. А якое гэта стаўленне?

— У тэатры мы заўсёды чакалі паляпшэнняў, што будзе больш гастроляў, на мастацтва будзе выдаткоўвацца больш грошай, прыдуць новыя часы і мы нарэшце зажывём. І так ужо сорак гадоў, адны і тыя ж спадзяванні. Ездзіць сталі менш, хоць нават у савецкія часы аб'ездзілі ўвесь Саюз. З Томска ехалі ў Ялту, Адэсу, Львоў, былі ў Архангельску, Мурманску. Мы ездзілі і расказвалі, што ёсць такая Беларусь, Мінск, Купалаўскі, які сапраўды лічыўся адным з найлепшых тэатраў Савецкага Саюза. І нас пазнавалі: ведалі, што Купалаўскі — гэта тэатр, дзе працуюць Галіна Макарава, Стэфанія Станюта, Мікалай Яроменка. Зараз кажуць, што няма грошай. Купалаўскаму цяжка выехаць нават у абласныя цэнтры, маўляў, там людзі бяднейшыя і не могуць заплаціць за білет па мінскіх коштах. Раней жа маглі.

— Гастролі тэатра ў савецкія часы былі абмежаваны тэрыторыяй Саюза ці вы яшчэ некуды выязджалі?

— Ездзілі ў Польшчу, Балгарыю. Гастроляў у капіталістычных краінах асабліва не памятаю, але і так было цікава. Уявіце сабе: прыехаць на базу атамных падводных лодак у Северадзвінск. Мы трапілі туды ў чэрвені, калі там увогуле не было ночы, суцэльны дзень. Для нас гэта быў шок, вечар жа павінен быць вечарам, а тут сонца не заходзіць. Аднойчы я лёг днём адпачыць. Прачынаюся і думаю, што трэба ісці на спектакль, а потым гляджу — людзі ўжо снедаюць, я ўсё пераблытаў! З Северадзвінска мы паехалі ў Кіеў, дзе радаваліся «нармальным» цёмным начам. На гастролях у Адэсе калектыў тэатра жыў побач з пляжам «Аркадзія», і пасля спектакля мы ішлі купацца, куплялі вядро памідораў за пяць капеек, абмяркоўвалі будучыню, адзначалі дні нараджэнні, мой у тым ліку... Шмат што памятаецца. Трупа была зладжаная, таму што мы кантактавалі адно з адным не толькі на рэпетыцыях, але і ў паездках, было больш чалавечых стасункаў, як у сям'і. Зараз усе такія заклапочаныя, асабліва моладзь, — трэба зарабляць грошы на жыццё, бо заробкі артыстаў вымушаюць жадаць лепшага, карміць дзяцей, купіць машыну, бо хуткасць стала іншай. Мы заўсёды ўсё паспявалі і мелі даволі вольнага часу, па сабе ведаю, а зараз нікуды не паспяваеш. Нават навукоўцы кажуць, што час скарачаецца і на тое, што раней можна было зрабіць за гадзіну, сёння не хопіць, скажам, шасці.

— Калі наваколле так змянілася, то як змяніўся Купалаўскі? Гэта ўсё яшчэ сям'я?

— Так, сям'я, сапраўды сям'я, гэта не для прыгожага слова. Старэйшыя пайшлі, зараз у нас шмат моладзі, але цёплыя адносіны засталіся, што, напэўна, перадаецца ад айцоў-заснавальнікаў. У Купалаўскім заўсёды на першым месцы стаялі чалавечыя каштоўнасці. Людзі тут прыжываюцца не толькі па майстэрстве, але і па асабістых якасцях. Тым больш у нашай працы, дзе ты павінен нешта аддаваць, важна, чым ты напоўнены. Помніце, як Ранеўскай сказалі, што яна «выплюхнулася» на сцэне? А яна адказала: «Мілачка мая, гэта ж не памыі, каб іх «выплюхваць». Мелася на ўвазе, чым сэрца напоўнена, тое яно людзям і аддае.

— Вы вядомы сваімі камедыйнымі ролямі, а ў прафесійных колах існуе меркаванне, што камедыя — найскладанейшы жанр. Што б вы сказалі тым, для каго камедыя — лёгкае непрыцязальнае відовішча?

— Камедыя — гэта адбітак чалавечага жыцця, якое само па сабе з'яўляецца камедыяй. П'есы Антона Чэхава, нават калі ў іх няма нічога смешнага, усё роўна камедыйныя: людзі не чуюць адно аднаго, не заўважаюць тых, каго ім пасылае Бог. Калі паглядзець на нас зверху — таксама будзе смешна. Мы быццам пасланы на зямлю для нечага вялікага, напрыклад, каб аддаць дзеля каго-небудзь жыццё, а мы мітусімся. Часу застаецца менш і менш, а мы ўсё носімся, нам трэба тое і іншае. А можа, варта проста пасядзець у цішыні?.. Узорная камедыя — «Рэвізор» Мікалая Гогаля, у якой людзі прынялі абы-што за самае галоўнае. Гэта смешна і трагічна. Таму, вядома ж, сапраўдная высокая камедыя — не проста ха-ха, хі-хі, а суіснаванне смешнага і трагічнага.

— Вы здымаліся ў адным з самых, напэўна, лепшых савецкіх фільмаў «Ідзі і глядзі» Элема Клімава. Вы памятаеце гэтыя здымкі?

— Канешне. Мяне тады ўразіла стаўленне Элема Клімава да кіно і сваёй справы. У мяне была маленькая роля аднаго з партызанаў, фатографа, які павінен рассмяшыць атрад перад аперацыяй. На экране я прысутнічаў хвіліны тры, але мяне выклікалі ў Маскву, я цэлы тыдзень жыў у гасцініцы «Масфільма», куды Клімаў сам прыходзіў, каб адрэпеціраваць маю частку. Ён у мяне спытаў: «Ты зможаш рассмяшыць трыста чалавек?» — а я хоць і быў сарамлівым, бадзёра сказаў: «Паспрабую!» Іх трэба было насамрэч рассмяшыць, бо гэта былі не артысты, а масоўка. Цэлы тыдзень мы рэпеціравалі маленькі эпізод, таму можаце ўявіць, колькі Клімаў працаваў з выканаўцам галоўнай ролі Аляксеем Краўчанкам, у тым ліку каб у таго «дах не паехаў». Здымалі пад Смалявічамі, усё было вельмі натуральна. У тэатры я тады рэпеціраваў «Радавых» Дударава, а пасля ехаў у «сапраўдны» партызанскі лагер. Алесь Адамовіч, пісьменнік і аўтар сцэнарыя, увесь час быў побач, атмасфера была такая, што ніякай ігры не магло быць, толькі сапраўднае жыццё. І ўвогуле фільм, канешне, моцны. Гэта быў адказ Клімава на серыял «Сямнаццаць імгненняў вясны», дзе фашысты — разумныя і чысценькія. Ад карціны ўсе былі ў шоку, асабліва, кажуць, у ФРГ, дзе маладыя немцы пасля прагляду пыталіся ў бацькоў, чаму яны хавалі ад іх такую праўду.

— На вашу свядомасць заўважна ўплывае рэлігія. Што вера дае вам у жыцці?

— Яна дае самае, напэўна, важнае — само жыццё і яго сэнс, разуменне, дзеля чаго жыць і займацца сваёй справай. Калі ведаеш, што твая душа бессмяротная, ты, вядома ж, задаешся пэўнымі пытаннямі. Ёсць такое сцверджанне, што, каб выканаць сваю ролю на зямлі, трэба пабудаваць дом, пасадзіць дрэва і вырасціць сына. А ёсць людзі, якія па пэўных прычынах не могуць нарадзіць дзіця, — і што, сэнс жыцця знікае? А дрэва пасадзіць? — якраз тут недалёка стаяць дрэвы, на якіх фашысты вешалі партызанаў і падпольшчыкаў. Хтосьці ж іх пасадзіў... Ну а дом — можна і публічны дом пабудаваць. Якраз тэатр можа дапамагчы знайсці сэнсы, тут ты разумееш, што важныя не толькі твае перажыванні. Гогаль казаў, што тэатр — прыступка да сапраўднай духоўнасці, ён можа падняць чалавека над матэрыяльным. А Гогаля ці, скажам, Дастаеўскага ўвогуле нельга ўявіць без веры, іх творчасць на ёй грунтуецца. Праўда, сэнс мастацтва таксама можа быць разбуральным, хаця ў такім выпадку гэта не мастацтва. Таленавіты вучоны можа вынайсці атамную ці нейтронную бомбу, а таленавіты аўтар — разварушыць нізкія пачуцці. Альбо, наадварот, падняць душу і сэрца да неба. Вера таксама дае разуменне, што за кожнае слова прыйдзецца даць адказ — персанажам ты яго прамовіў альбо самім сабой.

— То-бок ёсць рэчы, якіх на сцэне вы не зробіце?

— Вядома, і я заклікаю тых, хто займаецца мастацтвам, быць вельмі пільнымі. У Евангеллі сказана, што «спакусы не могуць не прыйсці ў свет, але бяда таму, праз каго яны прыходзяць». Трэба памятаць, што мы за ўсё адказныя, і праз гэта думаць, ці стане каму-небудзь лепш і лягчэй ад таго, што мы побач.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Фота Таццяны ТКАЧОВАЙ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Першая дапамога дзецям пры траўмах. Што трэба ведаць?

Першая дапамога дзецям пры траўмах. Што трэба ведаць?

​Дастаткова часта дзецi трапляюць у крытычныя сiтуацыi праз сваю цiкаўнасць i павышаную актыўнасць.

Культура

Распавядаем, што паглядзець на сёлетнім «Славянскiм базары ў Вiцебску»

Распавядаем, што паглядзець на сёлетнім «Славянскiм базары ў Вiцебску»

Сёлета ён пройдзе ўпершыню выключна пад адкрытым небам.

Культура

На якія раскопкі чакаюць валанцёраў?

На якія раскопкі чакаюць валанцёраў?

Увесь лiпень працуе археалагiчны летнiк «Наўры-2020».