Вы тут

Што можна, а чаго нельга рабіць на Дабравешчанне?


Пытанне ад жыхаркі з г. Бяроза Брэсцкай вобласці Надзеі: «На старонках газеты «Звязда» даволі падрабязна можна прачытаць пра беларускія святы, але пра Дабравешчанне ніколі не пісалі. Можа сёння гэтае свята ніхто і не святкуе, але з дзяцінства помню, як бабуля перасцерагала што-небудзь рабіць у гэты дзень і прыгаворвала: «На Дабравешчанне дзеўка касы не пляце, птушка гнязда не ўе». Як растлумачыць гэтыя забароны?»


Разглядаючы кожны святочна-абрадавы комплекс, мы абавязкова звяртаем увагу на кола павер'яў, прыкмет і рэгламентацый, якія за многія стагоддзі існавання сфарміраваліся ў ім або вакол яго. Калі паглядзець на шырокае кола абрадавых і этыкетных рэгламентацый, звязаных з Дабравешчаннем, то адразу ж кідаецца ў вочы іх супярэчлівасць, і, што зусім нечакана, выразная перавага забараняльна-абмежавальных прадпісанняў. На наш погляд, прычынай таму стала незвычайна цеснае збліжэнне дзвюх традыцый: язычніцкай і хрысціянскай. Ад першай зыходзіў прыярытэт развівальна-пабуджальнага характару (свята хрысціянскага календара — Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы — было прызначана ў гонар з'яўлення Архангела Гаўрыіла Прасвятой Дзеве Марыі і адзначаецца дакладна за дзевяць месяцаў да Раства Хрыстовага), ад другой, наадварот, — стрымлівальна-абмежавальнага.

Бадай што самым распаўсюджаным і самым вядомым у Беларусі з'яўляецца абрадавы фразеалагізм, які даволі жорстка абмяжоўваў чалавека ў выкананні той ці іншай работы ў гэты дзень: «На Дабравешчанне дзеўка касы не пляце, птушка гнязда не ўе». Яшчэ адна забарона гэтага дня — паліць у печы і расчыняць цеста для выпякання хлеба. Традыцыя забараняла ў гэты дзень паліць у печы, каб не наклікаць засуху або градабой. На Палессі казалі: той, хто распальвае ў гэты дзень агонь, «запячэ зямлю». Існаваў шэраг прадпісанняў пакаральнага характару, які сведчыў пра тое, што людзі ўсё ж дапускалі магчымасць парушэння табуляванай традыцыі: гаспадыню, якую парушыла забарону, выводзілі на вуліцу ў адным споднім, аблівалі вадой, у хаце маглі перабіць усе глечыкі, перавярнуць чыгункі з ежай.

Часцей за ўсё здаралася так, што святкаванне Дабравешчання прыпадала на перыяд Вялікага посту, таму прадугледжвалася, што абрадавы стол сям'і ў гэты дзень павінен быць посны. Адначасова этнаграфічныя апісанні падаюць нечаканы контр-ход развіцця святочных падзей: «Тых жанчын, якія пяклі і смажылі, гатавалі тлустую ежу (?!) у гэты дзень, аблівалі вадой, таму што меркавалі: «Калі смажыць на Дабравешчанне, то лета будзе жаркае, сухое»; «Дабравешчанне — посны дзень, таму нельга пячы — паколькі будзе жарыць сонца».

У коле рэгламентацый, якія датычацца засявання новага ўраджаю, існуе забарона садзіць бульбу ў той дзень тыдня, у які сёлета было Дабравешчанне. Акрамя таго, у той дзень тыдня, на які прыпадала свята, нельга было першы раз выганяць жывёлу на пашу, забаранялася распачынаць ворыва і сяўбу; вывозіць гной на поле; пачынаць будаўніцтва хаты ды іншых пабудоў. І разам з тым у той жа дзень тыдня, у які было Дабравешчанне, увосень пажадана было занесці першы кошык бульбы ў склеп (пограб), каб яна добра захоўвалася; прывезці з поля першы сноп і паставіць у гумно, каб не разводзіліся пацукі.

Асобныя прыкметы і абрадавыя прадпісанні гэтага дня: папярэджанне не апранаць новае адзенне — яно хутка парвецца; што-небудзь пазычаць суседзям (г. зн. выносіць з хаты) і адначасова «нельга было нічога прыносіць з лесу, інакш у хаце з'явяцца пацукі, тараканы і іншыя шкоднікі. «Той, хто штосьці аддаў з хаты на Дабравешчанне (не абавязкова грошы), аддаваў спакой і здароўе».

Лічылася таксама, што ў гэты дзень трэба быць стрыманымі ў адносінах, старацца нікога не пакрыўдзіць. Адначасова выказвалася далікатная парада: «Хто на Дабравешчанне з раніцы і да ночы назаве мужа сорак разоў «мілы», увесь год для яго любімай будзе».

Аксана КАТОВІЧ, Янка КРУК

Дасылайце свае пытанні аб каранях і прыстасаванасці да сучаснага жыцця каляндарных і сямейна-побытавых народных традыцый і абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыі з пазнакай «Пра радзіннае».

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Яна добра памятае той летні дзень. За акном сталі чутныя роў матацыклаў і нямецкая гаворка.

Грамадства

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Як з дапамогай кода стварыць уласную анімацыю і «ажывіць» касмічны карабель? 

Грамадства

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Наш карэспандэнт пастараўся згадаць самыя цікавыя прыклады сумеснай рэалізацыі праектаў.

Спорт

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

У спорце ёй двойчы прыходзілася пачынаць усё спачатку.