Вы тут

Якія таямніцы хаваюць беларускія экасцежкі?


За мяжой народ без ваганняў адмаўляецца ад водпуску аll іnсlusіvе (англ. «усё ўключана») дзеля яднання з некранутай прыродай. Стомленыя ад гарадскога камфорту людзі едуць туды, дзе можна паназіраць за рэдкімі відамі птушак і жывёл, удыхнуць водар лясных першацветаў, прайсціся па мяккім моху і глытнуць крынічнай вады. Беларусам у гэтым плане пашанцавала: у які раён ні паедзь — знойдзеш як мінімум ландшафтны заказнік, а ў лепшым выпадку і цэлы нацыянальны парк. Чаму прагулкі па экасцежках — той самы від турызму, які падыдзе ўсім, разбіралася карэспандэнт «Звязды».


Спытай любога беларуса, чым славіцца наша краіна, дык ён абавязкова адкажа: «Лясамі ды балотамі». Магчыма, прыгадае Белавежскую і Налібоцкую пушчы, нават калі сам там ніколі не быў (а такіх, на жаль, хапае). Затое гаворку пра марскія берагі Турцыі ці Егіпта ў нас кожны другі падтрымае. Сумна. У такія моманты прыгадваюцца радкі Паэта пра родную краіну:

Я скалясіў і змераў пешкі

Твае прасторы ўдоўж і ўшыр —

І ўсе шляхі, дарогі, сцежкі

Пакрыжаваліся ў душы.

Хочацца зачытаць гэты верш уголас і паклікаць беларусаў шукаць тыя самыя шляхі-дарогі, каб яны і ў нашых душах пакрыжаваліся. Тым больш што экасцежак у нас цяпер на любы густ — трэба толькі абраць найбольш прыдатную.

Для авантурыстаў

Віцебскія «Бермуды», беларуская тундра, лёгкія Еўропы — як толькі не называюць Ельню. Самае вялікае верхавое балота Беларусі раскінулася на поўначы краіны — у Мёрскім і Шаркаўшчынскім раёнах. Навукоўцы падлічылі, што гэтай дрыгве не менш за дзевяць тысяч гадоў. Мясціны сапраўды ўнікальныя: тут знаходзіцца больш за сотню азёр, а флора характэрная хутчэй для тундры, чым для Сінявокай. Штогод тутэйшыя жыхары выходзяць на «журавінавае паляванне», паколькі на балоце — самыя вялікія запасы гэтых ягад у краіне. Водары багульніку і верасу дурманяць галаву. А дзе-нідзе абавязкова чуецца покліч дзікай птушкі: тут жывуць каля 130 іх відаў, сярод якіх ёсць і «чырванакніжнікі» — чарнаваллёвая гагара і белая курапатка.

Дрыгва-ўзвышша — чулі пра такое? Асаблівасць Ельні яшчэ і ў тым, што цэнтральная частка балотнага масіву вышэй за краі на сем метраў. Во дзе сапраўднае дзіва!

Прыцягвае Ельня не толькі цікаўных турыстаў, але і тысячы жураўлёў падчас вясенніх і восеньскіх пералётаў. Ніхто не ведае дакладна, калі шызакрылыя птушкі аблюбавалі балота ў якасці перавалачнага пункта: можа, трыста гадоў таму, а можа, і тысячу.

І ўсё гэта можна ўбачыць, пачуць, пакаштаваць (я пра ягады, а не пра птушак!), трапіўшы на адмысловую экасцежку. Яна лічыцца самай працяглай і шырокай у Еўропе і ўяўляе сабой драўляны насціл праз самыя маляўнічыя месцы Ельні. Суправаджэнне не патрабуецца, пачатак — каля вёскі Канахі. Хаця можна заказаць экскурсію непасрэдна па багне. У гумавых ботах ці так званых балотаступах (маюцца і такія) пойдзеце, хлюпаючы па сфагнумавым моху. Тым, хто шукае новых адчуванняў, у Ельні прапаноўваюць маршруты на балотаходах (спецмашыны для паездак па багне).

Даведка

Экалагічны турызм — вандроўкі ў мясціны з адносна некранутай прыродай, падчас якіх адбываецца знаёмства з біялагічнай разнастайнасцю. Абавязковыя ўмовы для такіх падарожжаў — звядзенне да мінімуму адмоўных наступстваў наведвання запаведных мясцін.

Экасцежка — спецыяльна абсталяваны і асабліва ахоўны прагулачна-пазнавальны маршрут. Мэта — даць поўнае ўяўленне аб наваколлі, але зрабіць гэта на адносна невялікай па працягласці тэрыторыі. Таму экасцежкі досыць кароткія і пралягаюць праз самыя маляўнічыя і цікавыя мясціны заказніка ці парку.

Для ўсёй сям'і

Першая і пакуль адзіная інклюзіўная экасцежка ў Беларусі знаходзіцца ў Валожынскім раёне на ўскрайку Налібоцкай пушчы. Ацаніць прыродныя багацці старажытнага лесу, зазірнуць у люстэрка хуткаплыннай Іслачы і пранікнуцца таямнічымі легендамі цяпер могуць і інваліды, і людзі сталага веку, і цяжарныя жанчыны на маршруце «Белакорац», не хвалюючыся за бяспеку. Уздоўж яго ёсць лаўкі, альтанкі і прыбіральні з безбар'ерным уваходам.

Адметнасць гэтай сцежкі ў стэндах, картах і макетах, якія яе суправаджаюць. Яны зробленыя такім чынам, што атрымаць поўнае ўяўленне аб унікальнасці хараства Налібоцкай пушчы можна і... далонямі. Інфармацыя падаецца яснай мовай і дублюецца шрыфтам Брайля. Па тактыльных картах невідушчыя могуць зразумець, куды ім рухацца, а макеты з дрэва дазваляюць навобмацак даведацца пра жывёл, птушак і раслінны свет гэтых мясцін. Летась непадалёк прайшоў першы «ІнФэст», пасля якога «Белакорац» папоўніўся новымі аб'ектамі — сэнсарнай сцежкай (па ёй трэба прайсціся басанож, каб «адчуць лес»), скульптурамі з лазы і хаткамі для дзікіх пчол і птушак.

Ноу-хау беларускай інклюзіўнай экасцежкі — пакрыццё з гранітнай крошкі (экалагічна чыстай, дарэчы), якое не дазваляе каляскам загрузнуць нават у непагоду. Таму і матулям з немаўляткамі ў гэтым лесе будуць радыя.

Майце на ўвазе, што побач з «Белакорцам» знаходзіцца некалькі аграсядзіб, якія таксама адносяцца да ліку безбар'ерных турыстычных аб'ектаў. Пракаціцца ў павозцы ці палюбавацца на маляўнічы бераг з сярэдзіны возера чалавеку, які даўно страціў магчымасць хадзіць? Калі ласка! Спякчы хлеб па старадаўніх рэцэптах і выведаць усе сакрэты пчаляроў, нават калі зроду не падыходзіў да пліты і ніколі не бываў на пчальніку? Можна!

Лепшы час для наведвання Ельні – з мая па верасень.

Для лянівых

Недарма Мінск называюць надзвычай зялёным мегаполісам. У сталіцы, акрамя шматлікіх паркаў і сквераў, ёсць дзесяць (!) экасцежак. У Ленінскім раёне — гэта «Сярэбраны Лог» і «Горад птушак». З першай аглядальнай пляцоўкі адкрываецца неблагі від на аднайменнае ўрочышча, а другая ідэальна падыходзіць для бёрдвотчынгу (англ. «назіранне за птушкамі»). Калі будзеце ў Чыжоўцы, то можна прайсціся па экасцежцы паміж вуліцай Убарэвіча і Свіслаччу. І абавязкова захапіце з сабой смартфон: тамтэйшыя стэнды з інфармацыяй маюць шматлікія QR-коды. Калі ў рэальнасці не пашанцуе ўбачыць зімародкаў, хоць на тэлефоне паглядзіце. Маршрут на Цнянскім вадасховішчы спадабаецца юным натуралістам і іх бабулям: тут і пра расліннасць берагавой лініі, і пра лекавыя травы расказваюць. У парку «Курасоўшчына» растуць дубы-волаты — помнік прыроды, ад якога, кажуць, можна насыціцца энергіяй. Маецца экасцежка і ўздоўж вадасховішча «Лебядзіны», дзе з драўляных насцілаў назіраюць за воднымі беспазваночнымі. А вось у жыхароў Каменнай Горкі ёсць магчымасць пакарміць курапатак у халоднае надвор'е. Калі назіраць за Свіслачу на ўскраінах горада, то ёсць шанц пазнаёміцца з бабрамі, жукамі-плывунцамі і вадзянымі скарпіёнамі.

Для рамантыкаў

Гатовыя адправіцца на край зямлі беларускай у пошуках папараць-кветкі? Бярыце білет да Брэста, а адтуль — да вёскі Ляплёўка. У самым паўднёва-заходнім куточку краіны знаходзіцца адзінае месца на тэрыторыі Усходняй Еўропы, дзе расце чыставуст каралеўскі, які і з'яўляецца правобразам таямнічай папараць-кветкі. Знайсці яе не так проста, але калі пойдзеце экасцежкай «Лясная рэчка», то абавязкова ўбачыце.

Біясферны рэзерват «Прыбужскае Палессе» — месца цікавае і ў тым плане, што турысты не едуць сюды натоўпамі. Можна насамрэч дасягнуць «ляснога дзэну». Дарэчы, тутэйшая фаўна прызнаная самай багатай сярод усіх ахоўных тэрыторый Беларусі. На пясчаных дзюнах у глыбінях рэзервата адкладваюць яйкі чырванакніжныя балотныя чарапахі — равесніцы дыназаўраў.

Прыбужскае Палессе — гэта яшчэ і перакрыжаванне адразу трох культур, бо знаходзіцца каля самай мяжы. Да Украіны і Польшчы — літаральна крок ступіць. Падыходзіць для сустрэч з замежнымі сябрамі: візы непатрэбныя, бо гэта Брэсцкі раён.

Ганна КУРАК

 Фота аўтара і Анатоля КЛЕШЧУКА

Загаловак у газеце: Пехам па ўражанні

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што паглядзець у Хоцімску?

Што паглядзець у Хоцімску?

У Хоцімску нават ёсць кола агляду.

Грамадства

«За больш чым сем год былі ўсяго адны суткі без баявога выезду»

«За больш чым сем год былі ўсяго адны суткі без баявога выезду»

Гісторыя кар'еры падпалкоўніка ў адстаўцы Генадзя Цімахоўцава.

Палітыка

Беларусь і ЕС падпішуць візавае пагадненне не пазней за 2 лютага 2020 года

Беларусь і ЕС падпішуць візавае пагадненне не пазней за 2 лютага 2020 года

Верагодна, гэта адбудзецца ўжо ў гэтым лістападзе. 

Грамадства

Як праходзіў ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812»

Як праходзіў ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812»

Трэці раз ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812» на два дні перанёс пасёлак больш чым на два стагоддзі назад.