Вы тут

Вольга Падгайская: Калі праект і здараецца, то ў якасці ледзь не выключэння


Гэта трэба, канешне, проста паслухаць — музыку аднаго з найдзіўнейшых сучасных беларускіх кампазітараў. На наступным тыдні ў Вольгі Падгайскай дзве прэм'еры. 25 красавіка ў культурным цэнтры «Корпус» зайграе калектыў Fіvе-stоrеу Еnsеmblе, у якім Вольга выступае кампазітарам, а таксама выканальніцай. У праграме «Не зіма» апроч іншага прагучыць некалькі твораў з будучага, ужо трэцяга, альбома Fіvе-stоrеу Еnsеmblе, у тым ліку адзін прэм'ерны. А 26 красавіка ў дзяржаўнай філармоніі пройдзе адзін з канцэртаў фестывалю «Мінская вясна» «Вайна і мір», які арганізатары называюць нават не канцэртам, а нечым блізкім да перформансу. Беларускі кампазітар і арганіст таксама вядомая як аўтар музыкі да нямых фільмаў пад адкрытым небам фестывалю «Кінемо». Мы сустрэліся ў музычнай школе, дзе Вольга выкладае, і распыталі аб прэм'ерах, «інфраструктуры» акадэмічнай музыкі ў Беларусі і рэакцыі слухачоў на тэрменвокс.


— Вучні да вас, напэўна, ставяцца з вялікай прыязнасцю.

— Я зараз вам балбачу, а ўяўляеце, як урокі вяду? Гэта жах! Напрыклад, маналог Пімена з оперы «Барыс Гадуноў» Мусаргскага — звычайна мы яго праходзім зімой — слухаем пры выключаным асвятленні. Мы сядзім у цемры, у акно свеціць ліхтар, а Пімен спявае, як сядзіць у келлі. У мяне ёсць любімы выраз: «Любога з вуліцы запытай — ён табе адкажа». Што такое трытон, напрыклад. І вось неяк у пачатку верасня, калі, натуральна, ніхто нічога не памятае, мы паўтараем гаму до-мажор. Усе фальшывяць, і я зноў кажу, што любы чалавек з вуліцы зможа яе праспяваць. У гэты момант у акно зазірае нейкі бяздомнік, ідэальна спявае гаму до-мажор і знікае. Мы з вучнямі некалькі хвілін сядзелі моўчкі, пакуль я не вымавіла: «Ну я ж казала».

— Дэбютны альбом вашага калектыву Fіvе-stоrеу Еnsеmblе быў выпушчаны ў Італіі і прэзентаваны ў Партугаліі ў 2013 годзе. Як атрымалася арганізаваць такі добры міжнародны старт?

— Да Fіvе-stоrеу Еnsеmblе ў нас быў гурт «Рацыянальная дыета». Італьянскі лэйбл Аltrоk Рrоduсtіоns неяк на нас выйшаў і прапанаваў выдацца. Мы за гэты час перайменаваліся, памянялі склад і стылістыку, але яны ўсё роўна нас запрасілі і арганізавалі прэм'еру ў Партугаліі.

— Пасля вы выконвалі гэту музыку ў Беларусі. Ці можна ўжыць нейкія параўнальныя характарыстыкі да таго, як яе ўспрынялі ў Партугаліі і тут? І ўвогуле ці ёсць у нас публіка, зацікаўленая ў сучаснай музыцы акадэмічнай скіраванасці?

— Адзінае адрозненне — еўрапейскія людзі больш свабодныя і таму адкрыта паказваюць свае пачуцці. У Еўропе адчуваеш аддачу, бачыш, дзеля чаго ты ўсё гэта робіш, разумееш, што іграеш не ў пустэчу і ёсць нейкі рэзананс. І ў Беларусі ты, вядома ж, іграеш не ў пустэчу, але цябе паслухаюць з такімі лайт-эмоцыямі — і ўсё, да пабачэння. Публіка ёсць і будзе павялічвацца, калі і «даваць» мы будзем больш. Яна баіцца сучаснай акадэмічнай музыкі — акей, тады мы іграем Бетховена, Чайкоўскага і адзін маленькі сучасны твор. Так было з канцэртамі арганнай музыкі ў касцёле: напачатку мне забаранялі ўключаць у праграму нешта новае, маўляў, нашы бабулі не будуць гэта слухаць. На першым канцэрце я сыграла класіку і ў канцы ўставіла маленькую бірулечку Падгайскай — не страшна, ніхто не памёр. На другім канцэрце я сыграла дзве Падгайскай, потым дадала Канстанціна Яськова, а ў выніку мы зрабілі цэлы канцэрт спецыяльна напісанай беларускай арганнай музыкі з тэрменвоксам (музычны інструмент. — Аўт.). Таксама ніхто не памёр! Гэта ўсё выхоўваецца.

— На гэтым апошнім канцэрце ў вас здарылася нечаканасць...

— З году ў год перад канцэртамі я ўсё больш і больш хвалююся. За пяць хвілін да выступлення мой настаўнік падышоў да мяне і сказаў: «Вольга, вы толькі не хвалюйцеся, — пасля гэтай фразы мне стала яшчэ горш. — Нашы бабулі паскардзіліся, што вы іграеце чартаўшчыну, таму трэба максімальна прыбраць тэрменвокс». А кампазітары паўгода пісалі музыку для гэтага канцэрта... Усё, канешне, прагучала, але атрымалася б нашмат лепш, калі б для некага мы не выглядалі сатаністамі. А неяк я іграла на фестывалі нямога кіно і жывой музыкі ў берлінскім кінатэатры «Вавілон», дзе сапраўдны арган убудаваны літаральна ў экран. Там я сустрэла аднаго з першых майстраў аргана — такога душэўнага дзядка, які пасля майго выступлення сказаў: «Ай, ты іграеш адну і тую ж ноту, я гэтага не разумею, такое я і сам мог бы сыграць».

— На наступным тыдні Fіvе-stоrеу Еnsеmblе прадставіць прэм'еру. Што гэта будзе?

— Мы сыграем некалькі п'ес з папярэдняга альбома і тры з новага, які пакуль што ў працэсе стварэння. Два творы з новых ужо іграліся ў розных месцах, толькі не нашым складам, а п'еса «Фойхтвангер» дапрацавана толькі два тыдні таму — на канцэрце будзе яе прэм'ера.

— Апроч гэтага набліжаецца прэм'ера твора «Вайна і мір», што з'яўляецца прыкладам вашай «праектнай» супрацы з беларускімі калектывамі, у гэтым выпадку з харавой капэлай імя Шырмы. Як склаўся гэты праект?

— Дырыжор капэлы Воля Янум падчас адной размовы запыталася, ці ёсць у мяне нешта прысвечанае вайне, бо праз паўгода ў іх мае адбыцца канцэрт. У мяне нічога не было, і я сказала: «Напішу новае». Я люблю пісаць пра вайну, з дзяцінства бачу яе ў снах — там у мяне страляюць, альбо я жыву ў яўрэйскім гета, альбо на маіх вачах некага мардуюць. Ёсць такая з'ява ў псіхалогіі: калі чалавек маўчыць пра нешта балючае, яго веды перадаюцца праз пакаленні, быццам у генах. Мая бабуля прайшла канцлагеры і турмы і ніколі пра гэта не расказвала, як шмат з тых, хто перажыў падобнае. Тэма вайны мяне кранае, таму і музыка нараджаецца адпаведная, я быццам перажываю гэты боль, і ён выходзіць вонкі. У выпадку з гэтым творам важна было знайсці прыдатны тэкст. Я хацела, каб на канцэрце пелі на розных мовах: мне бачылася карціна, у якой людзей розных нацыянальнасцяў вагонамі прывозяць у лагер. Пакуль я ўзяла беларускую і англійскую. Знайсці тэкст мне дапамог Андрэй Хадановіч, ён шукаў два дні і прапанаваў мне амерыканскага паэта Х'ю Одэна, якога на беларускую пераклаў Віталь Рыжкоў. Гэты тэкст мне і «дыктаваў», што пісаць.

— Вы адзін з нямногіх кампазітараў, што перыядычна прадстаўляюць сваю музыку, напрыклад, на музычных фестывалях і атрымліваюць прапановы аб супрацы. Як здарылася лядовая опера-буф да чэмпіянату свету па хакеі?

— Фестываль Юрыя Башмета кожны год заказвае прэм'еру аднаму з беларускіх кампазітараў — Валерыю Воранаву, Алегу Хадоску, Канстанціну Яськову, мне. Хаця ў асноўным такія прапановы не з'яўляюцца заказам, а становяцца ідэяй, штуршком, імпульсам. Калі ідэя адразу табе «гарыць», значыць, добра пойдзе. Опера-буф узнікла дзякуючы музею-майстэрні Заіра Азгура, які запытаўся, што мы маглі б зрабіць. Мой муж сказаў: «Мы напішам оперу і паставім яе проста на лёдзе!». Меркавалася грандыёзна, хоць, канешне, было лёгка сказаць. Мы ставілі оперу з музыкальнай капэлай «Санорус» і рознымі салістамі, сабраць якіх разам было цяжка, а арэнда манежа на дзве гадзіны, каб проста парэпеціраваць, была надзвычай дарагой. Але самыя вар'яцкія ідэі звычайна ажыццяўляюцца.

— Як вам бачыцца, ці ёсць у нас «інфраструктура» для развіцця і дзейнасці кампазітараў акадэмічнай накіраванасці?

— Калі нейкі праект і здараецца, то ў якасці ледзь не выключэння. У філармоніі не так даўно выконваўся мой твор для аргана «Капітан планет»: да юбілейнага канцэрта Саюза кампазітараў трэба было прадставіць нешта прэм'ернае і Канстанцін Яськоў сказаў, што ў мяне ёсць новая работа. Пэўны працэнт рэпертуару філармоніі павінен прадстаўляць беларускую музыку, але звычайна яны аддаюць перавагу класікам, што на слыху і якіх ужо вывучаюць у музычных школах. Напэўна, адзіны ў Беларусі калектыў, што стала выконвае сучасных беларускіх кампазітараў, — гэта «Санорус», па ініцыятыве іх дырыжора Аляксандра Хумалы, які любіць сучасную музыку і разумее, што яе трэба развіваць. Ёсць фестываль сучаснай музыкі і нямога кіно «Кінемо» — твой паўтарагадзінны твор пачуюць яшчэ і ў суправаджэнні выявы. У нас у асноўным любяць класіку, таму, калі сам нешта не зробіш, нічога не будзе. А з сучаснай жа складана працаваць — яе быццам трэба асэнсаваць, зразумець, хоць можна проста аддацца ёй і яна сама ўсё растлумачыць.

— Значыць, такога «хранічнага» руху, у якім сучасная акадэмічная музыка магла б культывавацца і развівацца, няма.

— Ой, гэта мара. Вось у культурным цэнтры «Корпус» літаральна два месяцы таму з'явіўся раяль з залы Саюза кампазітараў. Пабачым, можа, «Корпус» стане важнай пляцоўкай.

— Балючым момантам нашай сферы музыкі з'яўляецца тое, што шмат таленавітых музыкантаў з'язджаюць за мяжу. Вы самі ніколі не думалі з'ехаць?

— З'ехаць, магчыма, нават лягчэй, а паспрабуй тут нешта зрабіць, калі табе палкі ў колы ўстаўляюць. Я не хачу з'язджаць, за мяжой свой свет. Беларусь — не мая радзіма, я пераехала сюды з Караганды ў чатырнаццаць гадоў, але тут вучылася, ведаю менталітэт і людзей, мне
камфортна. За мяжу мне больш падабаецца прыязджаць у якасці госця, а тут я хачу нешта зрабіць.

— А як тут палкі ў колы ўстаўляюць?

— Бюракратыяй, бо трэба замест рэпетыцый і генерацыі новых ідэй падпісваць бясконцыя паперкі. У ідэале гэтым павінны займацца менеджары. І людзьмі, якім нічога не каштуе падпісаць паперу, але яны проста лянуюцца.

— Наколькі я ведаю, хоць вы і пераехалі сюды з Караганды, але па нацыянальнасці вы беларуска.

— Мой бацька беларус, а мама ўкраінка. Тата нарадзіўся ў Беларусі, але яго бацькі паехалі падымаць цаліну. А маці нарадзілася там, у Карагандзе, таму што бабуля, якая прайшла канцлагер і турму, пасля гэтага была сасланая жыць у Казахстан. Калі ў Карагандзе ўсё стала дрэнна — у 1990-я не было ніякай эканомікі, ні асвятлення, ні вады, ні ацяплення, — бацькі вырашылі пераехаць у Беларусь, бліжэй да сваякоў. Праз год нашы суседзі з Караганды пісалі: дайшло да таго, што яны выходзілі са свайго шматкватэрнага дома, распальвалі вогнішча на двары і гатавалі ежу. А тут усё добра было. Спачатку жылі ў інтэрнаце, упяцярых у адным пакоі, а потым пачалі рассяляцца.

— Раскажыце мне як дылетанту, якія стылістыкі развіваюцца ў нашай сучаснай музыцы?

— Мяне з Канстанцінам Яськовым часта адносяць да мінімалізму. Ёсць авангардысты, электроншчыкі, ультрасучасная атанальная музыка, дзе эталонам з'яўляецца «Варшаўская восень». Нехта піша ў неакласіцызме, неарамантызме. Любяць працаваць з фальклорам. Я ўсіх калег прашу, каб яны пісалі нешта для аргана, бо хачу пашырыць рэпертуар. Для аргана ў Беларусі пішуць вельмі мала, але працэс пайшоў.

— У чым нюанс напісання музыкі для нямога кіно?

— Там галоўны рэжысёр, а не кампазітар. Канешне, можна зрабіць з камедыі жахлівы фільм і наадварот, але навошта? Ёсць кампазітары, якія літаральна кожны кадр падкрэсліваюць музыкай, а ёсць тыя, што не звяртаюць на дробязі ўвагі і выбудоўваюць сваю сюжэтную лінію, толькі каб эмацыянальнае насычэнне супадала. На мінулым «Кінемо» ў нас іграў Себасцьян Элікоўскі-Вінклер з Германіі і музыка ішла хваляй. Кампазітар не хацеў літаральна адгукацца на кожны рух, і атрымалася вельмі цікава. Мы за гэтыя сем гадоў перагледзелі столькі нямых фільмаў! Адборшчыкі даюць нам, напрыклад, тры камедыі, і мы выбіраем, пасля выбірае тапёр. Кампазітар Алена Гуціна кажа, што гатовая пісаць для чаго заўгодна, апроч камедыі. Мне таксама складана пісаць вясёлую музыку, я больш цікаўлюся жахамі, трылерамі, драмамі, дэтэктывамі.

— Як думаеце, якія захады для развіцця сферы музыкі маглі б зрабіць дзяржаўныя інстытуцыі?

— Калі я стажыравалася ў Польшчы, амаль кожны дзень хадзіла на канцэрты сучаснай акадэмічнай музыкі, у мяне было нават перанасычэнне. Вядома ж, там шмат і эстрады, але ўсё развіваецца раўнапраўна, міністэрства культуры выдзяляе грошы, а слухач выбірае, дзе яму быць. У нас жа развіваецца толькі эстрада. Ты са сваім праектам можаш запэўніць у яго якасці і садзейнічанні прапагандзе, але нават у гэтым выпадку на цябе не будзе фінансаў. І што тут зробіш? У выніку мы ажыццяўляем нешта без сродкаў. Думаю, незаўважна, але ўсё з'явіцца.

— За кошт чаго яно з'явіцца?

— За кошт усіх, хто нешта робіць. Калі дзяржава не дапамагае, трэба ісці іншым шляхам. Грошы — гэта такое... зямное.

— А ў чым тады найвышэйшая ідэя?

— Вочы, што гараць. У нашай справе галоўнае — ідэя. Гэта як у выпадку з «Бог даў дзіця — Бог даў і на дзіця». Тое ж самае з музыкай. Мы пачыналі «Кінемо» і думалі: «Будзь што будзе». А потым раз — запрацавала, выйшлі ў нуль, потым другі раз, трэці, у выніку ў нас прайшло шэсць фестываляў. Калі кажаш пра добрае, яно будзе да цябе прыцягвацца.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Фота з асабістага архіва вольгі ПАДГАЙСКАЙ і Таццяны ТКАЧОВАЙ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Яна добра памятае той летні дзень. За акном сталі чутныя роў матацыклаў і нямецкая гаворка.

Грамадства

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Першыя беларускія Соdе Сlub далучыліся да сусветнага руху

Як з дапамогай кода стварыць уласную анімацыю і «ажывіць» касмічны карабель? 

Грамадства

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Як Віцебшчына развівае стасункі з Кітаем

Наш карэспандэнт пастараўся згадаць самыя цікавыя прыклады сумеснай рэалізацыі праектаў.

Спорт

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

Анастасія Мірончык-Іванова: «Веру ў сябе і ў свае сілы»

У спорце ёй двойчы прыходзілася пачынаць усё спачатку.