Вы тут

Ці можна ў Чысты чацвер мыць падлогу?


Пытанне Марыі Васілеўны П. з Салігорска: «Набліжаецца Вялікдзень. На рабоце жанчыны сталі спрачацца: калі прыбіраць у хаце? Раскажыце, што за дзень Чысты чацвер, ці можна ў гэты дзень мыць падлогу і вокны ў хаце?»


Апошнія шэсць дзён перад Вялікаднем у тым ліку і ў народнай традыцыі былі пазначаны статусам асаблівай павагі. Кожны з іх набліжаў чалавека да канчатковай перамогі Дня над Ноччу, а ў хрысціянскай традыцыі — Жыцця над Смерцю. Таму сустрэчы незвычайнай падзеі папярэднічала карпатлівае абнаўленне ўсяго наваколля. Першыя дні тыдня былі прысвечаны навядзенню парадку, калі можна так сказаць, спачатку на перыферыйных абшарах сядзібы, а затым ужо ў хаце — у цэнтры сялянскага сусвету, таму гэтыя дні называлі «чыстыя».

У Чысты панядзелак пачыналі наводзіць парадак у двары, каля гумна, хлява, адусюль выграбалі мінулагодняе смецце. Абавязкова прыбіраліся ў садзе, спальвалі або закопвалі старое лісце і сухое галлё. Менавіта ў гэты дзень бялілі хату і ўсе дваровыя пабудовы. У аўторак пачыналі наводзіць парадак у хаце. Усё хатняе начынне выносілі, перасушвалі, выбівалі пыл, вымывалі вокны, вымяталі смецце, бялілі печ, абавязкова пралі: «У Чысты панядзелак і аўторак няможна ў хаце трымаць чаго-небудзь нячыстага, бо на людзей і на говядо нападуць паршы».

У сераду на перадвелікодным тыдні трэба было вымыць усё драўлянае: дзяжу, хлебную лапату, выскрабалі сталы, лавы, падлогу. Таму і дзень у народнай традыцыі атрымаў незвычайную назву — Дравяная страсць.

Чацвер ставіў заключную кропку ў працяглым і паэтапным працэсе ўсеагульнага развітання (інфармацыйнага, энергетычнага, гаспадарчага) з мінулым часам. Яго вялікасць чалавек — той, хто перайначваў асвоеную ім прастору, вынішчаючы сляды мінулагодняй дзейнасці (каб не «перацягнуць» старыя праблемы ў новы час), — аказваўся апошнім звяном у шматдзённым ланцугу ачышчальных дзеянняў. Лічылася, што ўсход сонца гэтага дня ўжо сам чалавек павінен быў сустрэць абноўленым, чыстым.

Людзі былі глыбока перакананы, што Чысты чацвер «змывае» ўсе грахі і хваробы на цэлы год, таму асноўным рытуальным дзеяннем раніцы гэтага дня было купанне. Лазню грэлі яшчэ з вечара, каб рана-раненька ўсёй сям'ёй памыцца да ўсходу сонца. Існавала і традыцыя памыцца ў той вадзе, у якую апускалі сярэбраную манету. Лічылася, хто першым памыецца, у таго на працягу года будзе чысцюткі твар.

Адказваючы на ваша пытанне, варта заўважыць, што сярод навукоўцаў, якія абапіраюцца на звесткі вясковых інфарматараў, існуе два падыходы ў разуменні значэння паняцця Чыстага чацвярга. З аднаго боку, лічаць яны, дзень атрымаў такую назву, таму што ён быў асноўным днём навядзення агульнага парадку: «Перад Паскай — сама рабочая нядзеля, нада павымыць усё, у Чысты чацвер і коміны чысцюць, і хату вымываюць». З другога — дзень назвалі чыстым таму, што да гэтага дня ўжо ўсё было прыбрана: «У Чысты чацвер мы нікагда ня мыем. Было прынята ўсё вычышчаць, вымываць — і паталок, і сцены — да чацвярга. У Чысты чацвер ужэ было ўсё чыста ў хаці, за тое мы нікагда не балелі, у хаце ні балезней ні будзець, нічога благога ні будзець». Нам падаецца, што другая версія больш абгрунтаваная і набліжаная да архаічнай сутнасці з'явы, якую мы аналізуем.

Усё было гатова для правядзення самага таямнічага, самага сакральнага свяшчэннадзейства ў кожнай сялянскай хаце. Гаспадар уносіў у хату чыстую (абноўленую) дзяжу, у якой гаспадыня павінна была рашчыніць цеста для новага хлеба. Гэты рытуал меў самую вялікую сімвалічную нагрузку: закладвалася аснова будучага дабрабыту сялянскай сям'і.

Рошчыну пакідалі ў дзяжы на ноч. Трэба было, каб цеста добра выхадзіла. Выпякалі велікодныя караваі, упрыгожаныя «касой-пляцёнкай», выявай крыжа, а таксама літарамі «ХВ» (Хрыстос Васкрос), толькі назаўтра, у Пакутную, Чырвоную пятніцу. Менавіта ў гэты дзень фарбавалі яйкі, каб у Пакутную, Чырвоную суботу асвяціць у храме.

Аксана КАТОВІЧ, Янка КРУК.

Дасылайце свае пытанні аб каранях і прыстасаванасці да сучаснага жыцця каляндарных і сямейна-побытавых народных традыцый і абрадаў на паштовы або электронны адрас рэдакцыі з пазнакай «Пра радзіннае».

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што паглядзець у Хоцімску?

Што паглядзець у Хоцімску?

У Хоцімску нават ёсць кола агляду.

Грамадства

«За больш чым сем год былі ўсяго адны суткі без баявога выезду»

«За больш чым сем год былі ўсяго адны суткі без баявога выезду»

Гісторыя кар'еры падпалкоўніка ў адстаўцы Генадзя Цімахоўцава.

Палітыка

Беларусь і ЕС падпішуць візавае пагадненне не пазней за 2 лютага 2020 года

Беларусь і ЕС падпішуць візавае пагадненне не пазней за 2 лютага 2020 года

Верагодна, гэта адбудзецца ўжо ў гэтым лістападзе. 

Грамадства

Як праходзіў ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812»

Як праходзіў ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812»

Трэці раз ваенна-гістарычны фестываль «Мір-1812» на два дні перанёс пасёлак больш чым на два стагоддзі назад.